< Contra scismaticos: Sisternus III >

< Contra scismaticos: Sisternus III > Edition

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "tei_all.dtd">
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title>&amp;lt; Sisternus III &amp;gt;</title>
				<author>Stephanus Galdeti</author>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>work in progress</edition>
				<respStmt>
					<resp>Edited by</resp>
					<name>Mihai Maga</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<distributor>Project NOTA-ERC</distributor>
				<date when="2025-09-09"/>
			</publicationStmt>
			<seriesStmt>
				<title>Contra scismaticos</title>
			</seriesStmt>
			<sourceDesc>
				<listWit>
					<witness xml:id="P1">Paris, BnF lat. 16408</witness>
				</listWit>
				<listObject>
					<object corresp="#P1">
						<objectIdentifier>
							<objectName>Paris, BnF lat. 16408</objectName>
						</objectIdentifier>
						<ab type="meta" subtype="label">BnF. Département des Manuscrits. Latin 16408</ab>
						<ab type="meta" subtype="attribution">Bibliothèque nationale de France</ab>
						<ab type="meta" subtype="license">https://gallica.bnf.fr/html/und/conditions-dutilisation-des-contenus-de-gallica</ab>
						<ab type="meta" subtype="logo">https://gallica.bnf.fr/mbImage/logos/logo-bnf.png</ab>
						<ab type="meta" subtype="related">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52514617v</ab>
						<ab type="meta" subtype="description">Questions de théologie et notes diverses dans lesquelles figurent Amand de Valenciennes et beaucoup de professeurs de Paris.</ab>
					</object>
				</listObject>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<encodingDesc>
			<variantEncoding method="double-end-point" location="internal"/>
		</encodingDesc>
	</teiHeader>
	<text xml:lang="la">
		<body>
			<div>
				&lt; Sisternus III &gt;
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="277r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f590/full/full/0/native.jpg"/> ⁖ <anchor xml:id="afn2"/>Quod in presenti casu <anchor xml:id="afn1"/>iuriste<app from="#afn1"><rdg wit="#P1">uriste</rdg></app> seu canoniste plus teneantur intendere quam theologi potest correlari non solum ex dictis <name>Marcilii</name>, sed obiecta de submissione Pape, de consilio generali et possibilitate errorum in fide in Papa et Romano collegii, et sic de aliis multisque videnda sunt et previdenda Ecclesie, etc.<app from="#afn2"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>
				Prima ratio ponenda in infra scripta materia subdetur super eo quod plures rationes et auctoritatem de primo puncto sumuntur a iure canonico quam a divino, videlicet ad probandum obligationem generalem fidelium et alia infimorum quam mediorum, quam superiorum, et specialiter inducta de Papa quod teneatur se submittere, purgare, et de prelatis et doctoribus etc., ut ex inspectione dictorum in primo puncto poterit apparere<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">de pu*</witDetail></app>, de quibus submissione et purgatione in <title>Sacra Scriptura</title> et ius divinum per consequens nichil tangunt, ut inspicienti huius <title>Scripturam</title> satis patet<app><witDetail type="vacuum add." wit="#P1"/></app>.
			</div>
			<div>
				<anchor xml:id="afn5"/>Tertius punctus huius dubii poterit: quis professorum plus teneantur respondere rationibus factis super obligatione fidelium ad remediandum presenti et negligentia remediandum apparenti valde et diuturna.<app from="#afn5"><witDetail type="alio atramento" wit="#P1"/></app>
				‖ Ista tertia questio, sicut alie precedentes, dividi potest in tres partes <anchor xml:id="afn6"/>vel articulos<app from="#afn6"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> vel in tria dubia. Primo, quis professor plus teneatur generaliter ad impugnationem et reprobationem errorum et heresum Ecclesiam et fidem tangentium, in quo puncto etiam scismata contineri possunt sub nomine errorum.
				‖ Secundus punctus potest poni: quis professorum iurium divini et canonici plus teneatur obviare<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">pren.</witDetail></app> errori presentis scismatis, de <anchor xml:id="afn8"/>quo<app from="#afn8"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> tangunt precedentes questiones due.
			</div>
			<div>
				‖ Et<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">et hic punctus tangit indifferentiam vel neutralitatem que modo nullorum cordibus et in nonnullis partibus viget et viguerit</rdg></app> quia nonnulli <anchor xml:id="afn10"/>presentis<app from="#afn10"><rdg wit="#P1">prestis</rdg></app> temporibus et multo plures pro dolor principibus confugiunt ad quandam doctrinam pestiferam et Romane ac supreme Ecclesie<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">capitali</witDetail></app> adversam, scilicet doctrinam cuiusdam viri quamvis multum litterati, ut scriptura sua demonstrat, tamen male et corrupte contra Ecclesiam Romanam pro magistro suo, <anchor xml:id="afn12"/>domino quodam<app from="#afn12"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> <name>Ludovico de Bavaria</name> affectati, <name>Marcilio de Padua</name> nominati<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">por.</witDetail></app>, tenentem iure divino Romanam Ecclesiam non habere primatum <anchor xml:id="afn14"/>super alias<app from="#afn14"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, sed a <name>Constantino Imperatore</name> fuisse ceteris prelatam et quasdam <anchor xml:id="afn15"/>prerogativas<app from="#afn15"><rdg wit="#P1">preogativas</rdg></app> ab eodem <name>Constantino</name> habuisse super alias, et sic de presenti scismate non esse curandum eo quod obedientia <anchor xml:id="afn16"/>Romani<app from="#afn16"><witDetail type="a. c." wit="#P1">romane</witDetail></app> Pontificis fidelibus non est de necessitate salutis, iuxta suam doctrinam, multaque alia, ut patebit, Ecclesie adversa, non solum Romane Ecclesie, sed Universali Ecclesie et omnibus personis ecclesiasticis tam infimis quam mediis et supremis. Ideo sit tertius punctus huius questionis: quis professorum iurium divini ac canonici ad impugnandam predictam doctrinam plus teneatur de necessitate salutis.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="277v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f591/full/full/0/native.jpg"/> ‖ In<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">⁘ Pro ista tabula <anchor xml:id="asfn1"/>verte <app from="#asfn1"><witDetail type="a. c." wit="#P1">incipit</witDetail></app> post duo folia</rdg></app> primo folio proponitur questio: an professorem etc. Et arguitur primo equalitas obligationis; deinde arguitur quod professorem iuris divini plus teneantur; deinde arguitur quid canoniste plus teneant et quod plus ad eos hoc pertineat; deinde respondetur ad eorum rationes.
				‖ Secundo folio continuantur huius<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">rationes</witDetail></app> responsiones per totam primam paginam. Deinde, <anchor xml:id="afn19"/>eodem<app from="#afn19"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> secundo folio, secunda pagina probatur conditorem Canonum posse facere novum in fide articulum et novam veritatem catholicam, de&lt;inde&gt; incipitur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">probatum</witDetail></app> probari oppositum multis rationibus fortibus.
				‖ Tertio folio rationes huius continuantur ad probandum videlicet quod conditor Canonum non potest<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">facere</witDetail></app> aliquam veritatem facere catholicam noviter.
				‖ Quarto folio respondetur ad rationes quibus ante probabatur conditorum Canonum posse articulum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">novm</witDetail></app> novum in fide facere aut veritatem novam catholicam, prima pagina. Deinde secunda pagina arguitur pro canonistis quod ad ipsos principalius spectet discernere inter hereticas assertiones et catholicas, specialiter quia convictio de pertinacia ad eos magis pertinet.
				‖ Quinto folio adhuc ad oppositum pro theologis in prima pagina. Et in secunda pagina respondetur ad rationes ultimo factas pro canonistis, specialiter de pertinacia, etc.
				‖ In sexto restat respondere ad rationes quasdam ultimo factas pro theologis, eo quod nimis videntur concludere, <anchor xml:id="afn26"/>sed longe differtur responsio <anchor xml:id="afn23"/>premittiturque<app from="#afn23"><rdg wit="#P1">preimittiturque</rdg></app> quedam concordia inter huius professores in processu contra hereses et hereticos fraternalis. Deinde ponuntur alique rationes pro theologis <anchor xml:id="afn24"/>contra decretistas<app from="#afn24"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> <anchor xml:id="afn25"/>nimis<app from="#afn25"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> concludentem secundum opinionem <name>Marcilii</name> reprobandam, cuius decem propositiones ponuntur<app from="#afn26"><witDetail type="p. c. in ras." wit="#P1"/></app>.
				‖ In septimo folio tangitur quomodo positiones <name>Marcilii</name> eiusque doctrina est subversiva decretice facultatis et quomodo facultas theologica debet dicte decretorum facultati patrocinari fraternaliter et quod ad hoc tenentur utrique professores, scilicet ad <anchor xml:id="afn27"/>procedendum<app from="#afn27"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> contra huius doctrinam. Deinde contra primam propositionem suam positam precedenti folio incipientem “solam <title>Scripturam</title> <anchor xml:id="afn28"/>divinam<app from="#afn28"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>” inducuntur <anchor xml:id="afn29"/>rationes<app from="#afn29"><witDetail type="a. c." wit="#P1">propositiones</witDetail></app> alique, scilicet tres.
				‖ In octavo folio ponuntur ad idem alie quatuor propositiones et completur tertia et sic septem propositiones contra suam primam propositionem “solam <title>Scripturam</title> divinam” etc. probantesque quod nonnullis aliis veritatibus est credendum de necessitate salutis quam contentis in <title>Sacra Scriptura</title> aut ex contentis in eadem per necessitatem sequentibus.
				‖ In nono folio adhuc adduntur alie tres propositiones ad idem et concluduntur quinque esse genera veritatum credendarum de necessitate salutis et infertur primam suam propositionem fore falsam.
				‖ In decimo folio specialiter tangitur de forma verborum sacramentalium credenda de necessitate salutis, que tamen non formaliter <anchor xml:id="afn30fn31"/>ponitur<app from="#afn30fn31"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/><witDetail type="a. c." wit="#P1">sequuntur</witDetail></app> ex <title>Scriptura</title> divina. Item, de reali existentia corporis Christi in eodem sacramento, que non ita per necessitatem potest inferri ex <title>Scriptura</title> quin possit consequentia probabiliter declinari. Idem de multis contentis in <title>Simbolis</title> Ecclesie, que non ita evidenter secuuntur ex <title>Scriptura</title> quin multi consequentias secundum reductionem ad contradictionem seu ad oppositum primi principii presumpserint declinare que tamen sunt credenda de necessitate salutis.
				‖ In undecimo folio adhuc in* oppositum de hoc. Deinde ponuntur aliter quam supra magis extense modi veritatum credendarum de necessitate salutis minimo/numero decem modi.
				‖ In duodecimo<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Contra secundam propositionem etc.</rdg></app> descendit ad eius secundam propositionem qua sententialiter ponit: “legis divine dubias sententias diffinire pertinere ad solum consilium generale” etc. Et arguitur contra dictam primo ex quibusdam supra tactis et ex verbis eiusdem propositionis et eiusdem probatione et ex auctoritate Romane Ecclesie et specialiter Petri.
				‖ In decimo tertio folio arguitur ex fundamentis quibus debet innitti generale consilium, eisdem namque potest minor congregatio innitti, specialiter Romanum collegium. Inde tangitur casus qui accidit tempore passionis quo fides in sola Virgine remansit, de quo casu queritur an similis possit contingere in presenti Ecclesia, et tangitur pro et contra.
				‖ Deinde decimo quarto <anchor xml:id="afn33"/>folio<app from="#afn33"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> correlatur possibilitas defectus in Ecclesia tempore prosperitatis magis quam adversitatis. Deinde correlatur* possibilitas casus consimilis qualis fuit tempore passionis. Deinde inferuntur alica ex huius possibilitate, specialiter contra adversarii secundam propositionem. Deinde ex alio contra eandem propositionem adversarii.
				‖ In decimo quinto folio arguitur contra auctoritatem Niceni Consilio ex approbatione <anchor xml:id="afn34"/>cycli<app from="#afn34"><rdg wit="#P1">sicli</rdg></app> decemnonalis falsi et defectuosi et <anchor xml:id="afn35"/>respondetur<app from="#afn35"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>.
				‖ In sequentibus foliis ponuntur alique rationes pro propositionibus <name>Marcilii</name> et etiam ad illas respondetur<app><witDetail type="add. in marg. inf. sed del." wit="#P1">‖ <anchor xml:id="asfn2"/>Sed <app from="#asfn2"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> processus contra Marcilium aliter poterit ordinari, non incipiendo a tertia dictione, ut hic incipitur, sed post concordiam professorum iuris divini et canonici poterit aliter incipi huius processus</witDetail><rdg type="add. in marg. inf." wit="#P1">Verte usque ad folium huic continentem ad talem signum ×+ (id est f. 300r)</rdg></app>.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="278r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f592/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn38"/>1<app from="#afn38"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. ‖ Pro<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">ista duo folia non sunt tabulata ut patet</rdg></app> infra scripta questione <anchor xml:id="afn40"/>cum<app from="#afn40"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> infrascriptis potest adduci unum medium aliud probandum, scilicet quod professores iuris canonici plus teneant <anchor xml:id="afn41"/>repellare<app from="#afn41"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> intrusum et <anchor xml:id="afn42"/>ad<app from="#afn42"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> eidem obviandum quam professores iuris divini, nam professores iuris canonici ex textu <anchor xml:id="afn43"/>facultatis<app from="#afn43"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> eorum habent intrusum reputare Antichristum, invasorem Ecclesie, destructorem Christianitatis, ut patet ex illo decreto vel decretali <title>In nomine Domini</title>. Ex textu vero theologice facultatis, scilicet “veteris ac nove legis”, nullatenus hec concludi possunt evidenter, sed bene potest inde sufficienter inferri huius intrusum esse iniustum iniuste se gerentem pro Romano ac summo Pontifice ambitiosumque et temerarium, et sic de similibus.
				<anchor xml:id="afn44"/>2<app from="#afn44"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. ‖ Item, potest induci aliud medium ad idem quasi consimiliter fundatum. Nam ex iure <anchor xml:id="afn45"/>canonico<app from="#afn45"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> habetur, ut audivi a iuris peritis, quod electus in metu seu sub impressione et ex impressione, ymo etiam non ex metu nec ex impressione,<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">pro in.</witDetail></app> secundum quosdam alios pro intruso habendus <anchor xml:id="afn47"/>est<app from="#afn47"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> saltem. Prima pars huius satis habetur ex illo decreto vel decretali <title>In nomine Domini</title>, scilicet de electo ex metu. Electus vero ex humano favore, non<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">infrus.</witDetail></app> intrusus, sed rite electus secundum iura, reputandus est etiam si affectione carnis et sanguinis aut vicinitatis patrimonialis speque comodum temporalis et potentie secularis, sed secundum ius divinum et <title>Sacram Scripturam</title> non videretur sic tenendum, cum ius divinum et <title>Sacra Scriptura</title> plus reprobent affectionem carnis et sanguinis, iuxta illud Christi ad Petrum, <title>Matthei</title> 16: <q type="biblical">Beatus es Simon Bar Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi</q>, etc. Et illud Apostoli: <q type="biblical">caro et sanguis regnum Dei non possidebunt</q>. Et sic de multis aliis dictis <title>Scripture</title> quam metum mortis corporalis <anchor xml:id="afn50"/>reprobet, cum Christus mortem timuerit, inquit enim: <q type="biblical">tristis est anima mea</q>, etc. Et Apostolos mortem fugere ad tempus docuerit<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">*net.</witDetail></app><app from="#afn50"><witDetail type="p. c. in ras." wit="#P1"/></app>, nec ista discutere opus est pro presenti. Theologus igitur diceret quod, <anchor xml:id="afn51"/>si<app from="#afn51"><witDetail type="a. c." wit="#P1">sicut</witDetail></app> carnalis affectio predicta non impedit electionem, <anchor xml:id="afn52"/>ita<app from="#afn52"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> nec metus <anchor xml:id="afn53"/>mortis<app from="#afn53"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> impedit, et si metus huius impedit electionem ita et carnalis affectio. Cui etiam favere videntur quedam verba <name>Nicolay Pape</name> posita distinctione 79, capitulo “Si quis pecunia...”, unde inquit: “Si quis pecunia vel humana gratia aut populari seu militari <anchor xml:id="afn54"/>tumultu<app from="#afn54"><rdg wit="#P1">timultu</rdg></app> sine concordi et canonica electione cardinalium” etc., ubi <anchor xml:id="afn55"/>notanda<app from="#afn55"><witDetail type="a. c." wit="#P1">notandum</witDetail></app> tria impeditiva<app><rdg type="add. sup. lin." wit="#P1">exeqiis</rdg></app> ne quis debite in sedem apostolicam inthronizetur, <anchor xml:id="afn57"/>scilicet<app from="#afn57"><rdg wit="#P1">silicet</rdg></app> “pecunia”, “humana gratia”, “<anchor xml:id="afn58"/>tumultus<app from="#afn58"><rdg wit="#P1">timultus</rdg></app> popularis seu militaris”, etc.
				<anchor xml:id="afn59"/>3<app from="#afn59"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. ‖ Item<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et</witDetail></app>, quod<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">prel.</witDetail></app> plus in hoc casu professores iuris canonici plus teneantur ad remediandum presenti scismati et ad obviandum intruso potest argui ex eo quod primatus Romani Pontificis super alios in textu facultatis eorum habetur expressus, unde 22 sub auctoritate <name>Nicolay</name> habetur sic: “Omnem primatuum, archiepiscopatuum vel ecclesiarum cuiuslibet ordinis dignitatem instituit Romana Ecclesia. Illam vero solus Christus fundavit et super petram fidei mox nascentis erexit, qui beato Petro eterne vite clavigero terreni simul et celestis imperii iura <anchor xml:id="afn62"/>commisit<app from="#afn62"><rdg wit="#P1">connisit</rdg></app>. Non ergo quelibet” – seu aliqua – “terrena sententia, sed illud verbum quo constructum est celum et <anchor xml:id="afn63"/>terra<app from="#afn63"><rdg wit="#P1">terrra</rdg></app>, per quod denique omnia condita sunt elementa, Romanam fundavit Ecclesiam. Illius privilegio certe fungitur, illius auctoritate fulcitur.”
				‖ Et infra: “qui adversum illam agit que mater est fidei, illi contumax invenitur, qui illam cunctis ecclesiis pretulisse cognoscitur. Unde sanctus <name>Ambrosius</name> se in omnibus sequi magistram sanctam Romanam Ecclesiam <anchor xml:id="afn64"/>profiteri<app from="#afn64"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">profitetur</witDetail></app>.” Et 21 distinctione sic habetur: “<anchor xml:id="afn65"/><name>Pelagius<app from="#afn65"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">Gelasius</witDetail></app>,</name><name/> urbis Rome episcopus: Quamvis universe per orbem catholice et apostolice Ecclesie institute domus et <anchor xml:id="afn66"/>talamus<app from="#afn66"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">thalamus</witDetail></app> Christi sint, tamen sancta Romana Ecclesia catholica et apostolica nullis synodicis institutis ceteris ecclesiis est prelata, sed evangelica tantum Salvatoris primatum optinuit, cum inquit Petro: <q type="biblical">tu es Petrus et super hanc petram edificabo ecclesiam meam</q>.”
				‖ <anchor xml:id="afn67"/>Ista vero<app from="#afn67"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> que predicta sunt de Romana Ecclesia secundum professores iuris divini seu theologos <anchor xml:id="afn68"/>ex <title>Scriptura</title> evidenter secuntur<app from="#afn68"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> <anchor xml:id="afn69fn70"/>minime<app from="#afn69fn70"><rdg wit="#P1">mimimie</rdg><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">unde</witDetail></app> in <title>Evangelio</title>. Patet <anchor xml:id="afn71"/>eosdem<app from="#afn71"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> Romana Ecclesia a Christo nullatenus fundata fuisse videtur, nec in carne mortali constituto, nec post resurrectionem, ymo post ascensionem per Petrum et Paulum, ut non <title>Sacra Scriptura</title>, sed ystorie<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">antice</witDetail></app> autentice et quedam dicta Summorum Pontificum attestantur. Unde, secundum theologos vel <title>Sacre Scripture</title> professores, illa verba a <name>Pelagio</name> supra allegata <q type="biblical">tu es Petrus et super hanc petram</q> etc. intelligenda sunt de fundatione Universalis Ecclesie quam Christus acquisivit sanguine suo et super se petram fundavit, de qua <anchor xml:id="afn73"/>Petrus<app from="#afn73"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Apostolus inquit: <q type="biblical">petra autem erat Christus</q>, et iterum: <q type="biblical">fundamentum aliud nemo ponere potest preter id quod positum est, quod est Christus Ihesus</q>. Istam materiam dimitto, quia infra latius tangetur cum agetur de primatu Romane Ecclesie super alias ecclesias et Romani Pontificis super alios, etc.
				‖ Tantum pro nunc sufficit ad probandum quod in casu presentis scismatis professores iuris canonici qui Romane Ecclesie primatum habent in sue <anchor xml:id="afn74"/>textu<app from="#afn74"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> facultatis expressum plus teneantur ad illum et sua iura servandum quam theologi qui de hoc primatu nichil habent expressum, sed de hoc, ut tactum est, alias agetur.
				<cb ed="#P1" n="278v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f593/full/full/0/native.jpg"/> ‖ Ad<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">⁖ equa* de ecclesia Ierosolimitana et equalitate Pauli initialiter modicum</witDetail></app> idem et super eodem fundamento: nam theologi, ut videtur ex textu suo, habent magis tenere Ecclesiam Ierosolimitanam fuisse caput aliarum post ascensionem Christi <anchor xml:id="afn76"/>quam<app from="#afn76"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> aliam ecclesiam et episcopum Ierosolimitanum fuisse aliorum supremum, puta Iacobum Alphei, nam, ut legitur <title>Actuum</title> 15, in illo consilio generali Ecclesie primitive in quo <q type="biblical">convenerunt apostoli et seniores videre de verbo hoc</q>, scilicet de hoc dubio an gentiles conversi ad fidem essent circumcidendi, in hoc siquidem consilio Iacobus episcopatus episcopus Ierosolimitanus prefuit, ut patet ex textu unde dicitur: <q type="biblical">tacuit autem omnis multitudo et audiebant Barnabam et Paulum</q>, etc. ‖ Et <q type="biblical">postquam tacuerunt</q> – scilicet Barnabas et Paulus – <q type="biblical">respondit Iacobus dicens: Viri fratres, audite me. Symon narravit quemadmodum Deus primum visitavit</q>, etc. Et multis per Iacobum dictis sequitur ad <anchor xml:id="afn77"/>propositum<app from="#afn77"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> qualiter Iacobus tulit diffinitivam sententiam dicens sic: <q type="biblical">propter quod ego iudico non inquietari eos qui ex gentibus convertuntur ad Deum, sed scribere ad eos ut abstineant se a contaminationibus simulacrorum, et fornicatione, et suffocatis</q>, etc. Et tandem in rescribendo illam sententiam diffinitivam sententiam <anchor xml:id="afn78"/>quibusdam<app from="#afn78"><rdg wit="#P1">quibudam</rdg></app> ad quos spectabat rescribere tota multitudo apostolorum et seniorum concordat<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et concorditer</witDetail></app>. Rescribunt dicentes: <q type="biblical">visum est Spiritui Sancto et nobis nil ultra imponere vobis</q> – scilicet conversis ex gentibus – <q type="biblical">oneris quam hec necessaria, ut abstineatis</q> etc. Et sic secundum textum theologorum Ecclesia Ierosolimitana et episcopus Ierosolomitanus debent habere primatum Ecclesie et patriarcha Ierosolimitanus patriarcham Romanum iure divino debent precedere, sed istud dubium infra latius tangetur respondendo ad hoc et quedam alia tangendo circa hoc.
				‖ Ulterius ad idem potest argui fundando ut prius quod professores iuris canonici habent expressum in textu sue facultatis primatum Romani episcopi, scilicet Petri, <anchor xml:id="afn80"/>primi Romani episcopi<app from="#afn80"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, et suorum successorum. Theologi vero nullo modo habent<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">huius</witDetail></app> hoc in textu suo, scilicet quod Petrus fuerit Romanus episcopus, nec quod unquam Rome<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">nec R.</witDetail></app> fuerit nec quod ibidem predicaverit, sed de Paulo hec clare habentur <title>Actuum</title> ultimo propter quod, secundum textum theologie, plus esset tenendum Paulum fuisse Romanum episcopum quam Petrum. ‖ Ex textu etiam theologico non habetur aliqua superioritas Petri ad Paulum, ymo omnimoda equalitas et fraternitas, ut patet <title>Ad Galatas</title> 2, ubi habetur quod Paulus reprehendit Petrum <q type="biblical">quia reprehensibilis erat</q>. Habetur ibidem etiam quomodo Paulus fuit in datione dextrarum <anchor xml:id="afn83"/>destinatus<app from="#afn83"><witDetail type="a. c." wit="#P1">destinatos</witDetail></app> ad gentes quarum gentium Romani erant capitalem et domini et terris dominabantur et imperabant et per consequens Paulo competebat eisdem preesse, quod satis notaverat Christus in Pauli institutione, missione seu delegatione, <title>Actuum</title> 9, dicens: <q type="biblical">vas electionis erit michi iste, ut portet nomen meum coram gentibus</q>, specialiter principantibus et ideo inquit <q type="biblical">regibus</q> qui principatus inter gentem solis Romanis competebat, ut clarum est ex textu theologico, <title>Luce</title> 2: <q type="biblical">exiit edictum a Cesare Augusto ut describeretur universus orbis</q>, et sic ex textu theologico concluditur Paulum fuisse Romanum episcopum et non Paulum, nec propterea sequitur ergo Petrus non fuit Romanus episcopus. Primo<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Marcilius</rdg></app>, quia arguitur per locum ab auctoritate negativa, videlicet hoc non habetur in <anchor xml:id="afn85"/><title>Scriptura<app from="#afn85"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> sacra</title><title/>, ergo non est verum seu non est tenendum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">||</witDetail></app>, nam <anchor xml:id="afn87"/>sicut<app from="#afn87"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> habetur de <title>Scriptura evangelica</title> quod multa alia <q type="biblical">fecit Ihesus que non sunt scripta in libro hoc</q>, ita notandum* est quod multa fuerunt gesta Apostolorum que in ystoria <title>Actuum</title> non scribuntur, cum sit valde imperfecta scriptura.
				‖ Nec sequitur ulterius <anchor xml:id="afn88"/>Paulus<app from="#afn88"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> fuit Romanus episcopus, ergo Petrus. Nam utrumque fuisse episcopum Romanum posset patere ex textu canonistice facultatis, quod deducere obmitto pro nunc, sed tantum adduco ad hoc dictum sancti <name>Leonis Pape</name> et confessoris in sermone qui legitur in natali Apostolorum Petri, Pauli, unde loquens de hiis Leo inquit: “isti sunt viri per quos tibi Roma Evangelium Christi resplenduit, et que erat magistra erroris, facta est discipula veritatis<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">i*</witDetail></app>” et sequitur ad propositum “isti sunt patres tui verique pastores”, etc. Et sic ex textu theologico non apparet quin nunc sic posset esse quod essent plures pastores et universales in divisim <anchor xml:id="afn90"/>sicut<app from="#afn90"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> aliquando fuit de imperatoribus Romanis vel divisim partiendo sollicitudinem et curam gregis dominici per dationem dexteris qualem fuisse* inter Apostolos refert Paulus <title>Ad Galatas</title> 2.
				<cb ed="#P1" n="279r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f594/full/full/0/native.jpg"/> Item ad idem arguitur quod professor iuris canonici plus ad remediandum presenti et ad inpugnandum intrusum seu reprobandum eum et partem suam quam professor iuris divini seu theologus, quia secundum canonistas in presenti casu non solum scisma cadit, sed heresis in parte errante. Unde 22 distinctione sub auctoritate <name>Nicolay</name> post verba allegata ibidem de primatu Romane Ecclesie, “omnem primatum” etc., dicitur sic: “unde non est dubium quia, quisquis cuilibet ecclesie” – seu proprius alicui ecclesie – “ius suum detrahit, iniustitiam facit. Qui autem Romane Ecclesie privilegium ab ipso summo omnium ecclesiarum capite traditum auferre conatur, hic proculdubio in heresim labitur.” Sic autem videtur hic esse, nam intrusus et eius <anchor xml:id="afn91"/>complices<app from="#afn91"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> a vera Romana Ecclesia, scilicet a reliqua parte vero Romano Pontifice et suo collegium primatum de iure sibi debitum conatur auferre et sibi applicare, igitur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ad</witDetail></app>.
				Sed quod non sic ibidem <anchor xml:id="afn93"/>heresis<app from="#afn93"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> secundum theologum videtur tenendum esse eo quod talis <anchor xml:id="afn94"/>error<app from="#afn94"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> stat cum fide omnium articulorum et fide cum fide totius <title>Sacre Scripture</title> veteris ac nove legis, ut notum est, nec procedit ex ignorantia iuris <anchor xml:id="afn95fn96"/>divini<app from="#afn95fn96"><witDetail type="iter." wit="#P1"/><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sed potius ex ignorantia <anchor xml:id="asfn3"/>facti <app from="#asfn3"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> super quo potest poni exemplum</witDetail></app> quod ius quisque teneatur credere de necessitate salutis, cum <title>Sacra Scriptura</title> ius divinum plene contineat, cui <title>Scripture</title> predictus error non obviat, etc.
				ǀ <anchor xml:id="afn97"/>Est<app from="#afn97"><rdg wit="#P1">estt</rdg></app> igitur ut videtur error facti seu error procedens ex ignorantia facti <anchor xml:id="afn98"/>quali ignorantia laboraret<app from="#afn98"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> aliquis cernens alicam hostiam veraciter consecratam, et hoc ignorans non adoraret, vel cernens aliquam non consecratam et putans illam esse consecrata adoraret. ǀ Unde, ut videtur, sicut ista stant simul quod quilibet fidelis teneatur credere de necessitate et quod sic de facto credat in sacramento altaris esse verum corpus Christi factis et dictis omnibus fiendis et dicendis per ministrum ydoneum que ad consecrationem huius requiruntur et sufficiunt, et cum hoc stat quod sine incursu heresis potest quis dubitare hic esse corpus Christi demonstratata aliqua hostia que est veraciter consecrata eo quod potest quis quandoque de ignorantia vel negligentia ministri aut etiam quandoque potest quis an sit sacerdos et de prolatione verborum sacramentalium integra et vere actuali vel habituali intentione<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">necessario</witDetail></app> consecrandi necessario requisitis. Et ideo<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">non</witDetail></app> sine incursu heresis de hiis dubitans an sint in esse posita per ydoneum ministrum potest quis Christum sub speciebus panis et vini, sub conditione si talia que requiruntur et sufficiunt ad consecrationem precesserint. Unde ista propositio ‘hic est corpus Christi’ vel ‘hoc est corpus Christi’ A rationabiliter hoc credente tali sillogismo concluditur quandocumque minister ad hoc ydoneus et facit, dicit et intendit et generaliter omnia agit que requiruntur et sufficiunt ad consecrationem corporis Christi et ad existentiam eius sub speciebus panis et vini ibidem hiis factis, dictis etc. est veraciter corpus Christi quinymo Christus totus sic est hic et nunc, scilicet quod minister ydoneus fecit, dixit etc., igitur hic corpus Christi.
				ǀ <anchor xml:id="afn101"/>Habitus<app from="#afn101"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> deductionis maior est<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">n.</witDetail></app> credenda per fidem a quolibet de necessitate salutis nulli dubium. Minor vero est probabiliter opinata et eidem non fide sed opinione probabili tantum eidem assentitur, et sic assensus <anchor xml:id="afn103"/>eius<app from="#afn103"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> est inferior et debilior <anchor xml:id="afn104"/>assensu maioris<app from="#afn104"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> cum fides sit habitus quidam supra opinionem et infra scientiam constitutus secundum doctores theologicos. Conclusio vero prout docet regula logicalis ‘semper sequitur debiliorem partem’ et per consequens assensus eius ex predicta <anchor xml:id="afn105"/>deductione<app from="#afn105"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> non erit fidei, sed opinionis, nec erit conclusio dicenda veritas catholica credenda de necessitate salutis, nec eius opposita heretica falsitas debet dici.
				‖ Ad nostrum propositum applicando credens vel tenens A vel B esse Romanum ac summum Pontificem arguitur sic: omnis canonice electus in Romanum ac summum Pontificem est vere Romanus ac summus Pontifex; A vel B est huiusmodi, igitur A vel B est Romanus ac summus Pontifex. Huiusmodi <anchor xml:id="afn106"/>deductionis<app from="#afn106"><witDetail type="a. c." wit="#P1">deductione</witDetail></app> maior est fide, minor vero tantum pro probabiliter opinata reputanda, igitur conclusio etc., ut supra.
				‖ <anchor xml:id="afn113"/>Sed hic instari poterit ex dictis in secunda conclusione qua dictum est quod super hoc credendum est cardinalibus de necessitate et per consequens est veritas catholica et opposita falsitas heretica, <anchor xml:id="afn107"/>si<app from="#afn107"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> assentiatur est dicenda et dubietas de dicta veritate infidelitas, quia qui dubitat, infidelis est, etc.
				Respondetur quod bene dictum est et probatum est sufficienter, ubi supra secunda conclusione, quod credendum est cardinalibus de necessitate salutis quod A vel B elegerunt metu mortis, alias non facturi, quia hoc ipsi soli scire possunt, nec in hoc possunt decipi, nec velle decipere dicendi <anchor xml:id="afn108"/>sunt<app from="#afn108"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, ymo credendum <anchor xml:id="afn109"/>est<app from="#afn109"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ipsos in hoc esse talem quod nullum decipere volunt et hec de necessitate salutis est tenendum de ipsis, quamvis non fide proprie credendum <anchor xml:id="afn110"/>sit<app from="#afn110"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, ex quo sequitur quod non <anchor xml:id="afn111"/>solus<app from="#afn111"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> assensus fidei est fidelibus de necessitate, ymo assensus probabilis tantum seu <anchor xml:id="afn112"/>opinativus<app from="#afn112"><rdg wit="#P1">opinativis</rdg></app> eiusque oppositus assensus non erit heresis, sed error dampnabilis tantum.<app from="#afn113"><witDetail type="del. cum vacat in marg." wit="#P1"/></app>
				<cb ed="#P1" n="279v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f595/full/full/0/native.jpg"/> ‖ Nec<app><rdg type="add. in marg. sup. et in marg." wit="#P1">Ad propositum infrascripti puncti alibi scripsi quod non videbam in grecis universalem dampnationem, quia invocant nomen Domini, quia sacramenta habent in eis efficaciam etc. queratur ubi <anchor xml:id="asfn4"/>baptismus <app from="#asfn4"><rdg wit="#P1">babtismus</rdg></app> etiam apud hereticos valet penitentia que simplicium consecratio etiam etc. Et sic extra ecclesiam est salus.</rdg></app> obstant verba <name>Nicolay Pape</name> preallegata quibus in fine dicitur quod “quisquis Romane Ecclesie ius suum detrahit, in heresim labitur”. Dicendum namque quod verum est quod quilibet negans Romanam Ecclesiam super alias habere ius primatus qualiter negant Greci, in heresim labitur. Qui vero concedens Romanam Ecclesiam habere super alias ius primatus qualiter<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">etiam</witDetail></app> concedit<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">etiam</witDetail></app> in hoc scismate quelibet partium etiam errans, sed deficit in hoc quod dubitat que sit vera Romana Ecclesia aut assentit illam Ecclesiam esse Romanam que in veritate Romana Ecclesia non est, et, si erret, non tamen propter hoc heresim labitur.
				‖ Sed an huius pars in presenti scismate <anchor xml:id="afn117"/>errans<app from="#afn117"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> dampnabiliter erret, ut videtur hunc dicere professores iuris <anchor xml:id="afn118"/>canonici<app from="#afn118"><rdg wit="#P1">canonicus?</rdg></app> secundum textum facultatis eorum quod sic. Unde in illo decreto seu decretali <title>In nomine Domini</title> dicitur “si quis autem contra hoc nostrum decretum synodali sententia promulgatum per seditionem vel presumptionem electus fuerit, aut quolibet ingenio inthronizatus fuerit, auctoritate divina <anchor xml:id="afn119"/>et<app from="#afn119"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Apostolorum Petri et Pauli, perpetuo anathemate cum suis auctoribus, fautoribus et sequacibus a liminibus sancte Ecclesie separatus abiciatur sicut antichristus”, etc. et sequitur<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">ad propositum</rdg></app>: “cui quisquis adheserit vel qualemcumque tamquam Pontifici reverentiam exhibuerit, aut in aliquo defendere presumpserit, sit pari sententia” vel sententie “mancipatus.” Et infra: “quisque huius nostre decretalis temerator extiterit et Romanam Ecclesiam sua presumptione confundere et perturbare contra hoc statutum temptaverit, perpetuo anathemate atque excommunicatione dampnetur et cum inpiis quando resurgent in iudicio deputetur omnipotentis Dei contra se iram sentiat” etc. multa similia. ‗
				‖ Confirmatur, nam <title>Extra</title>, <title>De summa Trinitate et fide catholica</title>, capitulo “Firmiter...” dicitur quod extra Ecclesiam catholicam non est salus; pars autem errans in hoc scismate est extra Ecclesiam catholicam; igitur sibi non debetur salus et sic dampnabiliter errat. Ad idem allegantur <name>Augustinum</name>, <title>De fide ad Petrum</title>, dicendum: “firmissime tene et nullatenus dubitet, omnem hereticum et scismaticum cum dyabolo et angelis eius eternum ignis incendio puniendum nisi ante finem vite fuerint Ecclesie catholice reincorporatus. Et paulo post: Omni homini qui Ecclesie non tenet unitatem, nec <anchor xml:id="afn121"/>baptismus<app from="#afn121"><rdg wit="#P1">babtismus</rdg></app>, nec eleemosynarum quantumlibet copiosa largitio, nec mors pro fide Christi suscepta pro fide poterit ad salutem.” Certum autem est quod in presenti scismate pars errans Ecclesie non tenet unitatem cum a vero capite Ecclesie Romano vero ac summo Pontifice et Romana suprema ac capitali Ecclesia recedere dignoscatur.
				Sed ex textu theologico premissa non possunt evidenter concludi, ut satis tactum est supra, nec unitas Ecclesie propter unitatem capitis seu fundamenti alterius quam Christi concludi potuit ex <title>Scriptura</title> expresse cum dicat Apostolus: <q type="biblical">fundamentum aliud nemo ponere potuit preter id quod positum est, quod est Christus Ihesus</q>. ǀ Nec hoc ex <title>Simbolis Ecclesie</title> colligitur <anchor xml:id="afn122"/>evidenter et expresse puta<app from="#afn122"><witDetail type="p. c. in ras." wit="#P1"/></app> ex illo <title>Symbolo Athanasii</title> in quo videntur poni omnia credenda de necessitate salutis, sed hec ratio non valet, quia videtur argui per locum ab auctoritate negative non habetur in <title>Symbolis</title>, ergo non est tenendum de necessitate salutis. Nam et de sacramento altaris veritas nec realis Christi ibidem habetur ex Simbolis, ut infra tangi poterit, que tamen tenenda sunt de necessitate salutis.
				‖ Si vero dicatur quod ex <title>Simbolis Apostolorum</title> et <title>Ecclesie</title> possit colligi ista unitas Ecclesie extra quam non est salus ex illa particula “et in unam sanctam apostolicam Ecclesiam”, responderet faciliter adversarius puta gratus* quod hoc intelligendum est de unitate Ecclesie ratione unitatis Christi <anchor xml:id="afn123"/>capitis<app from="#afn123"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et unitate fidei in ipsum, sed de hoc alibi tangetur ostendendo quod etiam Ecclesia debet esse unam unitate capitis, scilicet<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">Rom.</witDetail></app> unius Pontificis supremi Christi vicarii extra cuius obedientiam non est salus et in hoc convenire debent theologos et canonistas probabiliter ostendetur et ad rationes adversarios respondebitur sufficienter.
				‖ Sed hec arguta sunt ad ostendendum quod quamvis in presenti scismate utique professores teneantur ad remediandum in presenti scismate et ad inpugnandum et reprobandum intrusum, tamen magis professores iuris canonici cum in iure <anchor xml:id="afn125"/>canonico<app from="#afn125"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> magis<app><witDetail type="ras. et lac. add." wit="#P1"/></app> inconvenientia presentis scismatis et periculos <anchor xml:id="afn127"/>caveantur<app from="#afn127"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et parum vel nichil in iure divino de hoc habetur.
				⁖ ‖ Estque aliud argumentum pro theologis quod non tantum teneantur eo quod in casu presenti non videant expressam universalem dampnationem partis <anchor xml:id="afn128"/>errantis<app from="#afn128"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, nam et in divinis, sed in Trinitate in qua, secundum <name>Augustinum</name>, si erratur, nullibi periculosius erratur sunt doctores theologici catholici reputati contradictione opinantem et de prioritate divinarum personarum aliquali et nulla de distinctione perfectionum attributalium aliquali et nulla. In quibus contrarietatibus pars errans excusatur non solum ab heresi, ymo ab errore dampnabili per non esse pertinacem, per esse paratum corrigi et inquirere veritatem vel audire saniorem sententiam vel stare iudicio <anchor xml:id="afn129"/>melior<app from="#afn129"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> specialiter Ecclesie que servaverunt <name>abbatem Ioachim</name> non solum ab heresi, ymo ab errore dampnabili forte. Et servant nunc in divinis doctores predictos contradictione oppinantes. Cur autem in presenti casu predicte condiciones non servent aliquos ab errore dampnabili non apparet bene theologice cogitando, etc<app><rdg type="add. in marg. inf." wit="#P1">Alibi de hoc magis extense.</rdg></app>.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="280r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f596/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn131"/>Primum folium<app from="#afn131"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				‖– Alia questio: An professores iuris divini, <anchor xml:id="afn132"/>scilicet theologi<app from="#afn132"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, plus teneantur ad reprobandum intrusum et eidem obviando in et presenti scismati remediandum quam professores iuris canonici aut econtra, et hoc de necessitate salutis eorumdem professorum.
				Et arguitur primo ad partem negativam questionis, scilicet quod non plus teneantur isti professores quam illi<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">yn.</witDetail></app>, quinymo quod<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">omnis</witDetail></app> utique professores equaliter teneantur, quia utique tenentur de necessitate salutis, igitur sub equali pena, quia sub pena perditionis sue salutis et regni Dei que secundum sanctos sententia penarum est. Unde, ut dicunt sancti doctores, carere visione divina et consortio angelorum exulari a regno Dei tam grandis est pena ut ei nulla valeant compari tormenta.
				‖ Quod vero professor iuris divini, quia, ut communiter<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">tradem</witDetail></app> conceditur ab utraque partium, in presenti scismate cadit heresis in parte intrusi seu non rite electi, que pars secundum veritatem vere Romane Ecclesie adversatur et eidem ius detrahit et per consequens pars huius heretica est dicenda et non solum scismatica. Nam, ut dicit <name>Nicolaus</name> distinctione 22, “fidem quippe violat qui adversus illam agit, que mater est fidei, et illi contumax invenitur qui illam cunctis eclesiis pretulisse cognoscitur”, scilicet adversus Christum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">est</witDetail></app> est, igitur causa presentis vel casus presentis scismatis, causa seu casus fidei. Cause autem fidei ad professorem iuris divini seu theologum magis pertinere videntur, ut aliqui probant.
				Primo<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sic</witDetail></app>, nam<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">canones</witDetail></app> <title>Sacra Scriptura</title> maioris auctoritatis est quam <title>Canones</title> summorum Pontificum, quia <title>Canones</title> huius accipiunt vel accipere debent sua principia a <title>Sacra Scriptura</title>. Patet per <name>Innocentium III</name>, <title>Extra</title>, “De accusationibus”, capitulo “Qualiter et quando...”, ubi assentitur manifeste quod “ex auctoritatibus <title>Novi</title> et <title>Veteris Testamenti</title> processerunt canonice <anchor xml:id="afn139"/>sanctiones<app from="#afn139"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app>.” Item <name>Fabianus Papa</name>, II, questione 3, capitulo 3 sic dicit: “qui omnipotentem Deum metuit, nec contra <title>Evangelium</title>, nec contra Apostolos, nec contra prophetas vel sanctorum patrum instituta ad aliquomodo constituit.” De auctoritate vero maiori <title>Sacre Scripture</title> supra <anchor xml:id="afn140"/>sanctiones<app from="#afn140"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app> canonicas summorum Pontificum <name>Augustinus</name>* millia* posuit<app><rdg type="add. sup. lin." wit="#P1">dicit</rdg></app> distinctione 9 <title>Decreti</title>, unde capitulo “Ego solum...” sic inquit: “Ego solum illis libris <title>Scripturarum</title> qui iam canonici appellantur didici hunc timorem honoremque referre ut nullum illorum errasse scribendo audeam<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">dicere</witDetail></app> credere, acsi aliquid in eis offendero vel inveniris* quod videatur contrarium veritati, nichil aliud quam mendacem esse codicem, vel non esse assecutum interpretem, quod dictum est, vel minime me<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">non</witDetail></app> intellexisse, non ambigam.” Et capitulo “Ut veterum...” inquit “aliis autem scripturis seu epistolis prelatorum quantacumque probitate fulgeant non<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ad he.</witDetail></app> adeo inherendum est, ut ex eis sic testimonium proferatur, ut contra sentire non liceat, sicubi forte aliter sapuerint quam veritas postulet.” Et capitulo “Quis nesciat...” dicitur sub auctoritate eiusdem <name>Augustini</name> sic: “quis nesciat <title>Scripturam</title> canonicam tam <title>Veteris</title> quam <title>Novi Testamenti</title>, certis terminis suis contineri, eorumque posterioribus omnem episcoporum” – et per consequens, Pape – “litteris ita preponi, ut de illa omnino dubitari aut disceptari non possit” – seu non debeat – “utrum verum vel rectum sit aliquid quod in ea scriptum esse constiterit? Episcoporum autem litteras que post confirmatum canonem scripte sunt vel scribentur et per sermonem” et cetera “licere reprehendi, si quid in eis forte a vero deviatum est?” Et <anchor xml:id="afn145"/><name>Crassianus</name><app from="#afn145"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">Gratianus</witDetail></app> distinctione 8, capitulo “Dignitate...” inquit: “Dignitate vero ius naturale prevalet consuetudini et constitutioni<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">rationalis</rdg></app>. Quecumque enim vel moribus recepta sunt, vel <title>Scripturis</title> comprehensa, si naturali iuri fuerint adversa, vana et irrita sunt reputanda<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">capitulo v.</witDetail></app>.” Distinctione vero 6, capitulo “hiis itaque respondetur. In lege et <title>Evangelio</title> ius naturale continetur.” <title>Canonem</title> vero ius positivum continent, est igitur <title>Sacra Scriptura</title> maioris auctoritatis <title>Canonibus</title> et per consequens ad eius professorum magis pertinet heresis reprobare et dampnare.
				<cb ed="#P1" n="280v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f597/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn148"/>Hec recitantur in forma<app from="#afn148"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>.
				Ulterius ad propositum, magis potest argui quia, antequam esse scientia <title>Canonum</title>, fuerunt per catholicos assertiones alique tamquam heretice reprobate. Unde Apostolus <title>1 Thimotei</title> 4 reprobavit doctrina <q type="biblical">prohibentium nubere, abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus</q>, dicendum hoc provenire <q type="biblical">a spiritu erroris et demoniis</q>, et per consequens pertinere ad hereticam pravitatem, penam que heretice pravitatis instituisse videtur excommunicationem. Verum idem Paulus inquit: <q type="biblical">hereticum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">po.</witDetail></app> hominem post primam et secundam admonitionem devita</q>.
				‖ Ad oppositum arguitur quod magis pertineat ad professorem iuris canonici assertiones hereticas reprobare quam ad professorem iuris divini, scilicet theologum, quia magis credendum est Ecclesie per quam conditi sunt <title>Canones</title> quam <title>Evangelio</title>, igitur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">arguitur</witDetail></app> professori <title>Canonum</title> est magis credendum talia*. Assensum<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">⁖ De hoc dicto multa inquit Marcilius.</rdg></app> patet per <name>Augustinum</name>, <title>Contra epistolam fundamenti</title>, dicentem: “<title>Evangelio</title> non crederem<app><rdg type="add. sup. lin." wit="#P1">seu non credidissem</rdg></app> nisi me ecclesie auctoritas compulisset.” Et quod equaliter pertineat ad professorem iuris canonici situs ad professorem iuris divini potest probari per dictum <name>Gregorii</name> quod habetur distinctione 4 capitulo “Sicut...” ubi dicitur sic: “<anchor xml:id="afn153"/>Sicut<app from="#afn153"><rdg wit="#P1">situs</rdg></app> sancti <title>Evangelii</title> quatuor libros, sic quatuor consilia debemus suscipere et venerari.” Sed <title>Canones</title> summorum Pontificum non sunt minorum auctoritatis quam quatuor consilia, igitur etc<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">ϟ Quod ita econtra verum est, scilicet ecclesie non credenti Evangeliis minuta, sed altus.</rdg></app>.
				Item, Papa dispensat contra <title>Sacram Scripturam</title> puta circa votum quod in <title>Sacra Scriptura</title> precipitur observandum iuxta illud<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">votete</witDetail></app>: <q type="biblical">vovete et reddite</q>, et alibi: <q type="biblical">displicet Deo infidelis et stulta promissio</q>, et alibi: <q type="biblical">si quid vovisti ne moreris reddere</q>.
				Item, Papa dispensat de bigamia contra Apostolum, ut habetur distinctione 34, capitulo “Lector...”.
				Item, ad conditorem <title>Canonum</title> pertinet ordinare simbolum fidei et articulos rite diffinire.
				‖ Ad hec potest respondi distinguendo de hoc nomine ‘ecclesia’ prout aliqui distingunt<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">quod</witDetail></app> dicendo quod hoc nomen ‘ecclesia’ aliquando capitur pro loco materiali divino clericum deputato, aliquando pro aliquo speciali collegio clericorum, aliquando pro toto collegio clericorum omnium, aliquando quod aliqua cleri et Pape* congregatione speciali, aliquando pro tota congregatione fidelium simul in hac vita de gentium, aliquando vero nomen ‘ecclesie’ non tantum congregationem fidelium viventium, sed etiam mortuos comprehendetur*. Et sic capit <name>Augustinum</name> ecclesiam in libro <title>Contra Manicheos</title> et habetur 2 distinctione, capitulo “Palam...”, ubi dicitur: “Palam est quod in re dubia ad fidem et certitudinem valeat ecclesie catholice auctoritas, que ab ipsis fundatissimis Apostolorum sedibus usque ad hodiernum diem succedentium sibimet episcoporum serie et <anchor xml:id="afn157"/>populorum<app from="#afn157"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> consentione firmatur.” Ubi Ecclesia, episcopos et Papas a tempore Apostolorum inclusive* usque ad hodiernum diem sibimet succedentes importat et sic capit <name>Augustinum</name> in dicto supra allegato ecclesiam cum dicit: “<title>Evangelio</title> non crederem” vel non credidissem, etc. Isto autem modo ecclesia scriptores <title>Evangelii</title> et omnes <anchor xml:id="afn158"/>Apostolos<app from="#afn158"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> comprehendunt et sic patet responsionem. Concedendum inest quod magis credendum est Ecclesie que est multitudo catholicorum omnem qui fuerunt temporibus prophetarum et Apostolorum usque modo quam <title>Evangelio</title>, non quia de <title>Evangelio</title> sit aliqualiter dubitandum, sed que “omne totum maius est sua parte” et auctoritas totius est maior auctoritate partis.
				Quod autem conditores <title>Canonum</title> sint minorum auctoritatis <title>Evangelio</title>, ipsimet conditores <title>Canonum</title> testantur. Unde <name>Urbanus Papa</name>, ut habetur distinctione 25<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">questio 1</witDetail></app>, capitulo “Sunt quidam...”, inquit: “Sciendum <anchor xml:id="afn160"/>summo opere<app from="#afn160"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">summopere</witDetail></app> est quod inde novas” constitutiones “potest <anchor xml:id="afn161"/>concludere<app from="#afn161"><rdg wit="#P1">condere</rdg></app>”, scilicet Romanus seu supremus Pontifex, “unde evangeliste nequaquam aliquid dixerunt. Ubi vero aperte Dominus vel eius Apostoli et eorum sequantes sancti patres sententialiter aliquid diffinierunt, ibi non novam legem dare potest Romanus Pontifex, sed potius quod probatum est usque ad animam et sanguinem confirmare debet. Si enim quod docuerunt Apostoli et prophete destruere quod absit<app><witDetail type="p. c. sed del." wit="#P1">niteretur</witDetail></app> niteretur, non sententiam dare, sed magis errare convinceretur<app><rdg type="add. in marg. inf." wit="#P1">Premittatur in prologo excusatio de allegationibus et contractionibus iuris quod non habeam originaliter, etc. Item, causa recitationis in forma extense dyalogi dicendum quod librum non rehabuit* <app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et ibidem, si occurat, fiat mentio de perditione Almakani</witDetail></app> Non est opus</rdg></app>.”
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="281r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f598/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn164"/>Secundum folium<app from="#afn164"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>. <anchor xml:id="afn165"/>Hec recitantur in forma<app from="#afn165"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>.
				Ad secundum de quatuor <title>Evangeliis</title> et quatuor consiliis generalibus dicitur quod ly, sicut non est nota equaliter, sed similitudinem, sicut solet dici quod, sicut adulterium est fugiendum, ita et fornicatio et tamen adulterium est magis fugiendum. Ita in proposito, sicut credendum est quatuor <title>Evangeliis</title>, sic credendum est quatuor consiliis que verbi verificari possunt esto quod quatuor consilia non sint tante auctoritatis situs quatuor <title>Evangelia</title>. Aliter potest dici quod <title>Canones</title> summorum Pontificum non sunt tante<app><witDetail type="p. c. sed del." wit="#P1">auctoritatis</witDetail></app> auctoritatis ut quatuor consilia, sicut satis immitur* 25 distinctione, capitulo “Sancta...” et 14 distinctione, capitulo “Hec sunt...”, quia, scilicet illa quatuor consilia fuerunt confirmata per multos magne auctoritatis et sanctitatis viros et episcopos cum summo Pontifice et per pluries quam alii canones. Vel dicuntur illa quatuor consilia suscipienda sicut <title>Evangelium</title>, quia in illis determinatur de quibusdam articulis<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">principalibus</witDetail></app> principaliter pertinentibus ad fidem que etiam habentur in <title>Evangeliis</title> minus explicite, ideo illa consilia auctoritatem habent ex <title>Evangelio</title>.
				ǀ Ad aliud quo arguitur quod Papa potest dispensare contra <title>Sacram Scripturam</title>, ergo <title>Canones</title> sunt minoris auctoritatis quam <title>Sacra Scriptura</title>. Non valet consequentia, quia ipsemet Papa potest etiam dispensare contra <title>Canones</title>. Potest etiam dici quod sic faciendo, Papa non dispensat contra <title>Sacram Scripturam</title>. Unde de voto non est proprie dispensatio. Unde dicit glossa <title>Decreti</title>, 15, questio 1, “Sunt quidam...” quod non est vera dispensatio que fit in voto peregrinationis, quia non dicitur vovens liberari ab illa obligatione, sed potius dicitur illam obligationem in melius commutari, ut <title>Extra</title>, “De iureiurando”, “Pervenit...”. Sed certa votum contumelie non potest<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">in melius</witDetail></app> dispensare, quia non invenitur melius in quod possit commutari, ut <title>Extra</title>, “De statu regularium”, 9, “Ad monasterium...”. In fine hiis concordat <name>Bernardus</name>, <title>Extra</title>, “De voto et voti redemptione”: “Non est voti dicendum transgressor si quod vovit auctoritate sedis apostolice distulit adimplere”; supplet <name>Bernardus</name> in glossa, si iusta causa subest, alias non quoad Deum.
				‖ Ad aliud de dispensatione contra Apostolum potest dici quod non proprie dispensatur contra legem. Non enim facit contra legem mandantis omnes fures suspendendum qui ex iusta causa alique furet impunitum relinquit, quia, sicut dicitur I <title>Rethorice</title>, notum est legem dicere universaliter quod non est universaliter observandum et hoc propter casus particulares in opinatos et ibidem habet locum ‘<anchor xml:id="afn169"/>epikes<app from="#afn169"><witDetail type="scil. apud fontem" wit="#P1">epieikes</witDetail></app>’, ut ibidem dicitur. Qui non respicit ad leges sed ad legis seu legum latorum, quia debet considerare quid legislator in tali casu faceret si adesset et sic Papa dispensavit cum <anchor xml:id="afn170"/>bigamis<app from="#afn170"><rdg wit="#P1">biganis</rdg></app>, nec proprie dispensavit contra Apostolum, quia illud idem fecisset Apostolus, si affuisset. Unde alica observatio est bona et salutaris uno tempore et alio tempore nociva.
				Ad ultimum quo arguitur isto medio, quia ad conditorem <title>Canonum</title> spectat vel pertinet ordinare simbolum fidei et articulos rite diffinire, potest responderi quod esto quod ad conditorem <title>Canonum</title> pertineret ordinare simbolum et articulos fidei expressos in <title>Sacra Scriptura</title> vel sequentem, consequentia necessaria ex contentis credendos a nobis de necessitate salutis eo quod in <title>Scriptura</title> divina continentur vel ex contentis sufficienter secuntur, non quia conditor illos articulos ordinat aut approbat, tamen conditor <title>Canonum</title> novos articulos fidei vel novum articulum in fide vel fidei condere non potest, nec <title>Sacre Scripture</title> quidquam addere nec auferre, <title>Deuteronomio</title> 4: <q type="biblical">Non addetis ad verbum quod vobis loquor, nec auferetis ex eo.</q> Et <title>Proverbiis</title> 38: <q type="biblical">Ne addas quidquam verbis illius, ne arguaris, inveniarisque mendax.</q> Et <title>Apocalypsi</title> ultimo: <q type="biblical">Contestor omni audienti verba prophetie libri huius, si quis apposuerit ad hec, apponet Deus super illum plagas scriptas in libro hoc. Et si quis diminuerit de verbis prophetie libri huius, auferet Deus partem eius de libro vite, et de civitate sancta, et de hiis que scripta sunt in libro isto.</q> Et qua ratione sic sentiendum vel censendum de libro, libro <title>Apocalypsis</title>, pari ratione sentiendum vel tenendum de aliis <title>Sacre Scripture</title> libris. Et Apostolus <title>Ad Galatas</title> 1: <q type="biblical">licet nos aut angelus de celo evangelizet</q> aut evangelizavit <q type="biblical">vobis preterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit.</q>
				<cb ed="#P1" n="281v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f599/full/full/0/native.jpg"/> Sed<app><witDetail type="scr. in marg. sup. sed del." wit="#P1">Redendum ad pertinaciam</witDetail><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">Ut pene equalitas obligationis utriusque professorem finaliter conclude*</rdg></app> contra videtur quod conditor possit facere novos articulos, articulo in fide, quia potest alicas assertiones contrarias contentis in <title>Sacra Scriptura</title> condempnare et tunc incipiet esse hereses, quia ab Ecclesia condempnate et erunt huius assertiones noviter heretice, p???? et opposite asseretives* catholice veritates et tamquam articuli fidei credende firmissime de necessitate salutis et non ante. Ex quo videtur posse concludendum conditorem <title>Canonum</title> posse facere in fide novum articulum et per consequens eius <title>Canones</title> esse tante auctoritatis ut est <title>Sacra Scriptura</title>, que opinio potest probari aliquibus rationibus.
				Primo, per hoc quod in consilia <name>Alexandri</name>, 3 <title>Extra</title>, “De hereticis”, “Cum Christus...” fuit factus novus articulus, scilicet quod Christus est Deus et homo, quia, ut dicunt sic opinantes, ante tempora <name>Alexandri</name> licebat non credere Christum esse Deum et hominem.
				Secundo probavit idem sic opinantes ex <title>Constitutione</title> domini <name>Iohannis XXII</name>, in qua diffinitur deinceps esse hereticum dicere Christum et eius Apostolos non habuisse aliud nec in proprio, nec in communi, et per consequens antea non fuerat hereticum.
				‖ Tertio sic, pro omni assertione que heresis est, est quis tamquam hereticus condempnandus, sed multe sunt assertiones huius quibus assertores earum antequam essent ab Ecclesia condempnate non fuerunt tamquam heretici condempnati<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">licet</witDetail></app>, nec erant dicendum heretici, licet post fuerint dicendi heretici, igitur eorum habitus* assertiones non erant ante hereses.
				Assumptum patet in multis. Nam Greci dicentes Spiritum Sanctum non procedere a Filio ante condempnationem assertionis eorum non fuerunt heretici reputati, sed post. ‖ Assertores etiam opinionis <name>abbatis Ioachim</name> a consilio generali dampnate post condempnationem heretici iudicantur et ante non iudicabantur heretici. Ad idem inducunt <title>Constitutionem</title> <name>Alexandri</name>, 3, de qua supra <title>Extra</title>, “De hereticis”, “Cum Christus...” et sic patet conditorem <title>Canonum</title> de novo heresi posse facere heresim et heresiarcam pravitatem et per consequens de non catholica veritate posse facere catholicam veritatem et articulum fidei cum omnis assertionis heretice opposita assertio catholica veritas sit censenda, ut notum est.
				‖ Ad idem arguunt sic: ad quem pertinet autentice diffinire que assertio est catholica et que non, et que heretica et que non, ad illum pertinet posse de non catholica veritate <anchor xml:id="afn174"/>facere<app from="#afn174"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> catholicam veritate et de non hereticam facere hereticam, quia aliter diffinitio sua vel determinatio <anchor xml:id="afn175"/>iuris<app from="#afn175"><rdg wit="#P1">iris</rdg></app> plus operaretur quam diffinitio vel determinatio doctoris qui per auctoritatem et rationes declarat et probat aliquam assertionem esse catholicam per modum doctrine, non auctoritative sicut facit conditor <title>Canonum</title> auctoritate suprema applicata.
				Ad oppositum predicte opinionis sunt rationes multe quas inducunt quidam opinantes quod, sicut quantum ad ea que spectant ad fidem nostram et nequaquam ab humana voluntate dependent non potest conditor <title>Canonum</title> seu summus Pontifex, nec etiam tota Dei Ecclesia, de assertione non vera facere veram, nec de assertione falsa facere non falsam, nec econverso, ita nec de assertione non catholice facere catholicam, nec de assertione non heretica facere hereticam, et ideo non potest novum articulum facere in fide, quia, sicut veritatem catholice absque approbatione Ecclesie ex natura sua sunt immutabiles et immutabiliter vere, ita immutabiliter catholice sunt reputande. Similiter, sicut hereses absque reprobatione vel dampnatione Ecclesie sunt false, ita absque dampnatione Ecclesie sunt hereses reputande.
				Et<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">1<am>o</am></rdg></app> arguitur primo sic: omnis veritas catholica dicenda est catholica vel quia est a Deo revelata, vel quia in divinis <title>Scripturis</title> divinis contenta, vel quia ab Ecclesia recepta, vel quia sequitur ex illis, vel alico illorum que sunt divinitus revelata, <anchor xml:id="afn177"/>vel in <title>Sacra Scriptura</title> contenta<app from="#afn177"><witDetail type="apparenter eras." wit="#P1"/></app>, <cb ed="#P1" n="282r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f600/full/full/0/native.jpg"/> vel<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">tertium folium</rdg></app> ab Ecclesia acceptata seu recepta, vel quia a summo Pontifice<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">***</witDetail></app> conditore <title>Canonum</title> approbata.
				Si detur <anchor xml:id="afn180"/>primum<app from="#afn180"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app>, cum divina revelatio nullo modo dependeat ab approbatione summi Pontificis, nec totius Ecclesie, ymo si nulla esset Ecclesia nichilominus, nichil veritas esse veritas a Deo revelata et per consequens, catholica reputanda.
				Si detur <anchor xml:id="afn181"/>secundum<app from="#afn181"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app>, si quod ideo est alica veritas catholica, quia in <title>Scripturis</title> divinis contenta, constat quod talem veritatem contineri in divinis <title>Scripturis</title> non dependet ab <anchor xml:id="afn182"/>approbatione<app from="#afn182"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> summi Pontificis aut Ecclesie, et sic patet intentum.
				Si detur <anchor xml:id="afn183"/>tertium<app from="#afn183"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app>, scilicet quod ideo est aliqua veritas catholica quia ab Ecclesia Universali recepta, querendum est quare Universalis Ecclesia talem recipit veritatem, vel quia fuit sibi divinitus inspirata vel revelata et tunc absque tali receptione nichilominus esset veritas catholica.
				Et idem sequitur si detur quartum, scilicet quia contenta in <title>Sacra Scriptura</title> aut recipit eam Ecclesia talem veritatem quia per experientiam et rationem naturalem eam cognoscit et ob hoc catholica est dicenda et hoc non, quia pariter Ecclesia omnes veritates geometricas et aliarum scientiarum catholicis veritatibus aggregare et falsitates oppositas posset inter falsitates hereticas computare et omnem assertionem harum tamquam hereticum condempnare; vel recipit Ecclesia huius veritatem, quia sibi placet, et ob hoc talis veritas catholica est dicendi, et tunc Ecclesia solum inniteretur voluntati humane et fides esset in voluntate hominum. Contra: Apostolum <title>1 Corinthiorum</title> 2: <q type="biblical">fides nostra non est in sapientia hominum</q>, et, per consequens, minus in voluntate.
				‖ Et eodem modo<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">si detur</witDetail></app> potest argui de approbatione summi querendo quare approbat talem veritatem, etc.
				Si detur <anchor xml:id="afn185"/>quartum<app from="#afn185"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app>, videlicet quod ideo alica veritas est catholica quia sequitur ex predictis vel aliquo illorum que sunt divinitus revelata, vel in <title>Sacris Scripturis</title> contenta, vel ab Ecclesia Universali recepta, notum est quod ex approbatione summi Pontificis non plus potest ex revelatis a Deo aut in <title>Scripturis</title> contentis inferri quam sine tali approbatione, et sic huius approbatio non facit talem veritatem catholicam, ut notum est.
				Si detur <anchor xml:id="afn186"/>quintum<app from="#afn186"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app>, quod ideo talis est catholica, quia a conditore, scilicet summo Pontifice, approbata, tunc querendum est, quia aut summus Pontifex talem veritatem approbando immittitur divine revelationi, aut <title>Scripturis sacris</title>, aut doctrine Ecclesie Universalis. Et quodcumque detur, sequitur quod summus Pontifex per talem approbationem non facit talem veritatem fuisse aut esse catholicam. Patet ex precedentibus. Vel summus Pontifex in <anchor xml:id="afn187"/>sacramenta<app from="#afn187"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> approbando <anchor xml:id="afn188"/>instituerit<app from="#afn188"><rdg wit="#P1">innstituerit</rdg></app> proprie prudentie, et hoc non est dicendum, quia tunc fides nostra esset in sapientia hominum, contra Apostolum.
				ǀ Patet<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">** conclusio principalis</rdg></app> igitur quod nulla veritas est catholica nisi quia divinitus revelata, vel quia divinis <title>Scripturis</title> inserta, vel quia per certitudinem Universali Ecclesie innotuit, vel quia alico necessario argumento concluditur ex predictis. Ex approbatione vero summi Pontificis vel Ecclesie nullum <anchor xml:id="afn190"/>premissorum<app from="#afn190"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> noscitur dependere. Et sic per talem approbationem nulla potest fieri veritas catholica et sic per eam non potest articulus fidei, sed bene <anchor xml:id="afn191"/>summus<app from="#afn191"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> Pontifex aut Ecclesia per suam approbationem determinat et diffinit noviter aliquam veritatem esse et fuisse catholicam et aliquem esse aut fuisse hereticum et aliquem articulum ad fidem pertinere, licet talia fuerint prius veritatem catholice.
				‖ <anchor xml:id="afn192"/>Secunda ratio<app from="#afn192"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> est talis: nam si aliqua veritas esset catholica eo quod a conditore <title>Canonum</title> seu summo Pontifice approbata, vel hoc esset quia approbata implicite, vel explicite, aut quia tantum explicite.
				Si detur primum, sequitur quod summus Pontifex non potest alicam novam veritatem catholicam aut novum articulum in fide, nam omnes veritates divinitus revelate et in <title>Scripturis</title> contente et quas recipit Universalis Ecclesia et que secuntur ex illis vel eorum aliquo fuerunt explicite vel implicite approbate per summos Pontifices precedentes. Ipsi enim totam <cb ed="#P1" n="282v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f601/full/full/0/native.jpg"/> fidem Ecclesie approbaverunt et omnia credita ab Ecclesia saltem implicite et per consequens omnia que secuntur ex illis et per consequens, sicut ‘qui dicit unum, dicit omnia que secuntur ex illo’, implicite dicit ‘ita qui unum approbat, approbat omnia que secuntur ex illo’.
				‖ Si detur secundum, scilicet quod aliqua veritas ideo est catholica quia a summo Pontifice explicite approbata, sequitur quod tales veritates ‘Christus mortuos suscitavit’, ‘Christus fuit Deus et homo’, ‘Christus omnia scivit’ non essent reputande catholice veritates nisi essent a summo Pontifice explicite approbate, quod est inconveniens reputandum. Patet igitur quod summus Pontifex non potest facere novam catholicam veritatem, nec novum articulum fidei facere, nec de assertione<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">heretica</witDetail></app> non heretica, hereticam, quia omni assertio catholice alica assertio heretica contradicit, ut notum est, et econtra. Sic etiam de veritate et falsitate propositionum seu assertionum contradictoriarum, ut patet ex <anchor xml:id="afn194"/>communi<app from="#afn194"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> logica.
				<anchor xml:id="afn195"/>Tertia ratio<app from="#afn195"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> talis est: si ideo alica veritas esset catholica quia a summo Pontifice vel Ecclesia<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">tota</witDetail></app> aprobata aut heretica quia ab eis dampnata, tunc hoc secundum dictum de heresi verum esset, <anchor xml:id="afn197"/>sicut<app from="#afn197"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> argutum est de veritate catholica, quia talis assertio est dampnata implicite vel explicite, vel quia explicite tantum.
				Si detur primum, sequitur quod omnis assertio que potest licite dampnari est heresis iam de facto, quia omnis talis est iam per Ecclesiam et Romanos vel summos Pontifices implicite dampnata per approbationem totius fidei in generali ab Ecclesia et a summis Pontificibus factam, nam totam fidem approbando omnem falsitatem oppositam dampnaverunt.
				‖ Si detur secundum, sequitur ista ‘Christus non est homo’ non erat heretica antequam esset per Ecclesiam<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">approbata</witDetail></app> reprobata vel dampnata, quod a nullo potest rationabiliter concedi, cum sit expresse contrarium <title>Evangelio</title>: <q type="biblical">verbum caro factum est</q>.
				<anchor xml:id="afn199"/>Quarta ratio<app from="#afn199"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> que videtur sic arguentibus demonstrativa talis est: omnis assertio cuius pertinax assertor est vere hereticus, est vere heresis. Sed omnes pertinaces assertores assertionum que possunt per Ecclesiam rite et legitime per Ecclesiam condempnari sunt vere heretici, licet eorum assertiones non sint sub forma propria ab Ecclesia condempnate. Patet per <name>Augustinum</name>, 24, questione 3, capitulo “Dixit Apostolus...” et capitulo “Qui in ecclesia...”, ubi dicit <name>Augustinus</name> quod “qui in ecclesia<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">aliquid</witDetail></app> morbidum aliquid pravumque sapiunt, si correcti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defendendo persistunt, heretici sunt.” . Sed omnis assertio que per Ecclesiam dampnari potest est falsa, morbida et perversa, igitur omnis pertinax defensator eius, licet non sit per Ecclesiam explicite condempnata, est vere hereticus. Et <anchor xml:id="afn201"/>sic<app from="#afn201"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> opinantes concludunt suum principale intentum quod Ecclesia non potest de assertione non heretica facere hereticam, sed Ecclesia aliquam heresim dampnando determinat eam fuisse hereticam et esse per consequens nunc et semper<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">seu</witDetail></app> heresim.
				Ad<app><witDetail type="add. in marg. sed eras." wit="#P1">***</witDetail></app> istud idem propositum, videlicet quod summus Pontifex aut Ecclesia non potest de assertione non heretica facere hereticam aut de non catholica veritate facere catholicam veritatem, quia non potest addere quidquid ad catholicas veritates seu <title>Sacram Scripturam</title>, <title>Deuteronomio</title> 4, <q type="biblical">non addetis ad verbum quod vobis loquor</q>, scilicet faciendo novas catholicas <anchor xml:id="afn204"/>veritates<app from="#afn204"><witDetail type="a. c." wit="#P1">veritas</witDetail></app> addendas <title>Sacre Scripture</title>, <q type="biblical">nec aufferetis et ex eo</q> dampnando aliquid quod in ea sit contentum. Ad idem allegatum fuit dictum quodam <title>Proverbiorum</title> 38.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="283r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f602/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn205"/>Quartum folium<app from="#afn205"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>.
				<anchor xml:id="afn206"/>Consequenter ex dictis <name>Ockham</name> contra <name>Marcilium</name> fundetur quod non solum expressis in <title>Scriptura Sacra</title>, capitulo 2<app from="#afn206"><witDetail type="scr. in marg. sup. sed del." wit="#P1"/></app>.
				Ad rationes partis prime respondent tenentes secundam opinionem immediate probatam.
				Ad primam dicerent quod, sicut aliquando aliquis est hereticus occultus, tamen qui non debet hereticus indicari, ‖ ita<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">&lt; assertoris pertinaci</rdg></app> aliquando aliquis est hereticus, quia heresi pertinaciter adheret et tamen quia non est certum explicite quod assertio sua sit heresis seu heretica antequam de hoc innotuerit Ecclesie, non debet tamquam<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">&lt; assertionis heresia</rdg></app> heresis iudicari vel condempnari. Postquam autem per diligentem examinationem innotuerit Ecclesie quod assertio sua est heretica, si pertinax invenitur, debet tamquam hereticus condempnari.
				Ex hiis patet responsio ad exemplum de Grecis et <name>abbate Ioachim</name>. Nam dicendum est eorum assertiones ante condempnationem <anchor xml:id="afn209"/>ab<app from="#afn209"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Ecclesia fuisse hereticas et earum assertores pertinaces fuerunt heretici, quia tamen ante non innotuerat Ecclesie quod huius assertiones essent heretice, non debuerunt assertores tamquam heretici iudicari.
				‖ Ad illud quod inducitur de consilio <name>Alexandri III</name>, <title>Extra</title>, “De hereticis”, “Cum Christus...”, potest dici quod sic arguentem falluntur volentes ex isto capitulo arguere vel inferre quod Papa possit facere novum articulum fidei. Nam ex isto capitulo<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">vide</witDetail></app> credebant posse concludi quod ante <title>Constitutionem</title> licebat opinari non esse Deum et hominem cum tamen ibi non inhibeantur Christum non esse Deum et hominem, nec opponebat, quia ex <title>Evangelio</title> et <title>Simbolis</title> clare constat, sed bene prohibetur dicere ‘Christum non esse aliquid secundum quod homo’, cuius causam assignat, quia Christus est verus Deus et verus homo. Iste autem assertiones sunt distincte, quamvis una sequitur ex altera. Et si obiciatur quod<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ei</witDetail></app>, si sunt distincte assertiones ‘Christus est verus Deus et verus homo’ et ‘Christus est aliquid secundum quod homo’, et igitur Papa hic fecit novam veritatem catholicam et novum articulum fidei. Facilis est <anchor xml:id="afn212"/>responsio<app from="#afn212"><rdg wit="#P1">respontio</rdg></app>, quia non sunt dicente assertiones nisi in verbis non insinuati*, unde<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">x.</witDetail></app> iste converti videntur ‘Christus est unus homo’ et ‘Christus est aliquid secundum quod homo’ et ideo ex hoc passu non potest <anchor xml:id="afn214"/>concludi<app from="#afn214"><witDetail type="a. c." wit="#P1">concludire</witDetail></app> conditorem <title>Canonum</title> posse facere novum in fide articulum seu novam alicam veritatem catholicam<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ad secundum</witDetail></app>.
				‖ Ad aliud quo arguitur quod, nisi summus Pontifex posset facere novam veritatem catholicam, sua diffinitio non plus operiretur quam doctoris determinatio. Dicitur quod ymo sua diffinitio plus operatur quam doctoris determinatio, quia post doctorum determinationem licet cuilibet <anchor xml:id="afn216"/>sicut<app from="#afn216"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> prius contrarium opinari et presente opinando tenere, hoc autem non licet post diffinitionem summi Pontificis. ǀ Aliud etiam operatur, quia post diffinitionem summi Pontificis licet cuilibet episcopo et inquisitori heretice pravitatis contra tenentem contrarium illius quod per summum Pontificem est rite diffinitum procedere iuxta canonicas <anchor xml:id="afn217"/>sanctiones<app from="#afn217"><witDetail type="a. c." wit="#P1">sanxiones</witDetail></app>, nisi, ut addunt sic opinantes, talem offerent se ad probandum summum Pontificem male diffinisse vel errorem diffinisse, in quo casu dicunt remediandum esse ad consilium generale. ǀ Post determinationem autem doctorum non <anchor xml:id="afn218"/>licet<app from="#afn218"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> episcopis aut inquisitoribus heretice pravitatis contra tenentem contrarium plusquam ante procedere. ‖ Etiam in alio plus operatur summi Pontificis determinatio quam doctorum, quia potest esse sub pena excommunicationis aut alia canonica pena potest eius determinatio vallari, etc.
				Et sic patet ex premissis Pontificem supremum ac conditorem <title>Canonum</title> non posse facere novam veritatem catholicam vel non posse de veritate non catholicam facere veritatem catholicam, nec de falsitate non hereticam facere hereticam falsitatem, nec condere novum articulum in fide et per consequens <title>Canones</title> suos aut canonicas <anchor xml:id="afn219"/>sanctiones<app from="#afn219"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app> esse tante auctoritatis ut sunt dicta <title>Sacre Scripture</title>, cuius contenta et ex eis sequentia sunt catholice veritates.
				Et sic ad professorem <title>Sacre Scripture</title> plusquam ad professores <title>Canonum</title> pertinet veritates catholicas approbare et falsitates hereticas reprobare, et habetur intentum<app><rdg type="add. in marg. inf." wit="#P1">Ponatur in fine precedentia Pape super doctores et numquam* transeatur ad precedentiam doctoris etc.</rdg></app>.
				<cb ed="#P1" n="283v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f603/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn221"/>Consideranda sunt duo: assertorum pertinacia et assertionis heresia, etc.<app from="#afn221"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Pro canonistis tamen <anchor xml:id="afn222"/>ad hunc<app from="#afn222"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> potest argui, scilicet quod ad ipsos principalius spectet discernere inter hereticas assertiones et catholicas, quia ipsi canoniste exquisitius et magis ex intentione considerant de hereticis<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">2. o*</rdg></app>. Unde in <title>Decretalibus</title> est de hoc specialiter titulus satis prolixus. Et in <title>Decretis</title> diffuse et sepe tractatur de hac materia. In sacra autem <title>Scriptura</title> raro de hereticis fit mentio, in uno solo loco, ut videtur, scilicet <title>Ad Titum</title> 3: <q type="biblical">hereticum hominem post primam et secundam monitionem devita</q>, et est allegatum supra.
				Sed<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">responsio</rdg></app> posset dici quod premissa concludunt quod ad canonistas magis pertinet scire modum puniendi hereticos postquam iudicati fuerunt heretici et modum contra eos procedendi. Canoniste enim et non theologi tractant de accusationibus, denunciationibus, inquisitionibus heretice pravitatis, et de citationibus, interrogationibus, examinationibus hereticorum et aliis ad iudiciarium ordinem circa errore servandum pertinacibus, et de hiis principaliter considerant canoniste.
				Sed<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">replicatio</rdg></app> ex hoc videntur sequi intentum. Nam nullus est hereticus iudicandus nisi pertinax; nullus autem est pertinax iudicandus nisi qui correctus a suo prelato suum defendit errorem, ad quos ergo pertinet vel spectat scire quomodo errantes corripi debeant. A prelatis eorum est scire qui sunt pertinaces et per consequens heretici iudicandi.
				Confirmatur<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">confirmatio</rdg></app>: nam pertinacia est quedam contumacia secundum <name>Gregorium</name>, distinctione 15, capitulo “Non licuit...” et secundum <name>Augustinum</name>, 24, questione 3, capitulo “Qui in ecclesia...”.
				‖ De contumacia autem cum accedatur vel respectu non venientis, vel respectu non restituentis, vel respectu non respondentis aut obscure respondentis, vel recedentis, vel respectu non exhibentis, unde versus:
				“Impedit, occultat iustis, parere recusat.
				Non venio, cito discedo, non restituo rem,
				Non iuro, loquor obscure, non exhibeo rem,
				Casibus hiis dictis merito contemptor haberis.”
				Que omnia presupponunt citationem ad hoc quod alius contumax reputetur. De citationibus autem et de hiis que ad ordinem iudiciarium pertinet non theologi, sed decretiste tractare noscuntur<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">u.</witDetail></app>. Sequi videtur ex hiis quod ad canonistas magis et principalius pertinet iudicare quis pertinet et hereticus sit censendus.
				‖ Ultimus<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">confirmatio</rdg></app>, ad quem spectat criminis <anchor xml:id="afn229"/>cognitio<app from="#afn229"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">punitio</witDetail></app>, spectat eiusdem cognitio, quia crimen non bene punitur nisi sit cognitum. Sed sic est in proposito, quod punitio hereticorum magis et principalius spectat, ymo ut videtur, omnis pertinet ad canonistas, igitur etc.<app><witDetail type="vacuum add." wit="#P1"/></app> 
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="284r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f604/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn231"/>Quintum folium<app from="#afn231"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>.
				Adhuc<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">Abraham, Loth</rdg></app> ad oppositum pro theologis potest argui quod ad eos principalius pertineat <anchor xml:id="afn233"/>discernere<app from="#afn233"><rdg wit="#P1">discerne</rdg></app> hereticas pravitatem a veritatibus catholicis et econtra, nam theologici est de Deo tamquam principali subiecto. Unde ‘theologia’ dicitur a ‘theos’, quod est ‘Deus’, et ‘logos’, quod est ‘sermo’, quasi ‘sermo de Deo’; heresis autem peccatum principaliter commisum in Deum.
				Item, contrariorum eadem est disciplina<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">si</witDetail></app> et notitia et idem est iudex recti et obliqui. Fidem autem et heresis contrarie opponuntur, cum igitur ad theologum principaliter pertineat considerare et iudicare de fide et de fide credendis; sequitur quod ad ipsum principaliter pertineat de heresi seu heresibus considerare et meditare; et habetur intentum.
				Item, cum scientia inferior et superior considerant de eodem, scientia superior habet de illo principalius iudicare; sic est de theologia et scientia <title>Canonum</title> quo ad ea que sunt fidei. Patet per <name>Innocentium III</name>, <title>Extra</title>, “De accusationibus”, capitulo “Qualiter et quando” asserentem manifeste quod “ex auctoritatibus <title>Novi</title> et <title>Veteris Testamenti</title> processerunt canonice <anchor xml:id="afn235"/>sanctiones<app from="#afn235"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app>.”
				Item, quia, ut videtur, sola <title>Scriptura</title> divina inter alias vel pre aliis <anchor xml:id="afn236"/>catholica<app from="#afn236"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> debet dici et sola de necessitate salutis firmiter et indubie debet credi et sequentibus ex ea necessario quod ulterius sit ponentes probant rationibus primo quia extra illam <title>Scripturam</title> nulla veritas catholica reperitur, in qua continetur omnis veritas utilis ad salutem et omnis felicitas inimica dampnatur. Sic est de <title>Sacra Scriptura</title>, quia secundum <name>Augustinum</name>, “in Sacra Scriptura quidquid utile est invenitur et quidquid noxium est dampnatur”, igitur extra illam, etc.<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Marcilius</rdg></app>
				Alia ratio ab eis adduntur talis fides ad quam tenebantur Hebrei fuit expressa in <title>Antiquo Testamento</title> sufficienter et totaliter, ergo tota fides ad quam nunc tenentur Christiani de necessitate salutis expressa est in <title>Novo</title> et <title>Veteri Testamento</title>. Patet consequentia, quia non minus est sufficiens ad salutem per cunctis fidelibus Christianis <title>Testamentum Novum</title> etiam <title>Veteri</title> quod erat antiquum sufficiens pro Hebreis. Ad hec sunt auctoritates supratacte, <title>Deuteronomio</title> 4, <q type="biblical">ne addatis</q>, etc.
				Ad idem quod eadem facilitate contempnitur qua probatur, ad fidem catholicam minime spectare videtur et esto quod sit verum non debet inter veritates catholicas numerari. Sed secundum <name>Ieronimum</name> loquentem de <title>Scripturis</title> divinis quod “ex <title>Scripturis</title> divinis auctoritatem non habet eadem facilitate contempnitur qua probatur”. Sic autem esse videtur de <anchor xml:id="afn238"/>sanctionibus<app from="#afn238"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> summorum Pontificum.
				Unde, ut isti astruunt, non sunt nisi quedam traditiones hominum non obligantes catholicos ad credentiam et observantiam de necessitate salutis quales fuerunt inter Iudeos tempore Christi, de quibus Salvator, <title>Matthei</title> 15, <q type="biblical">in vanum me colunt docentes doctrinas et precepta hominum</q>, etc. et <anchor xml:id="afn239fn240"/>ante<app from="#afn239fn240"><witDetail type="p. c. sup. lin." wit="#P1"/><witDetail type="a. c." wit="#P1">infra</witDetail></app>, <q type="biblical">irritum facitis mandatum Dei propter traditionem vestram</q>, etc. quod faciunt ut inquiunt sic arguentes humanas sectando decretales ac decreta, etc.
				<cb ed="#P1" n="284v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f605/full/full/0/native.jpg"/> Arguto<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">assertionis heresia, assertionis pertinacia de qua Christus etiam loquitur etc.</rdg></app> pro utraque parte, restat ad rationes utriusque partis respondere. Et primo ad inductas per canonistis.
				ǀ Ad primam dicitur quod, licet theologi magne* principaliter debeant scire quis est pertinax iudicandus, tamen motivum specialem convincendi errante de pertinacia scire magis pertinet ad decretistas seu canonistas. Multi enim sunt modi convincendi vel deveniendi in notitiam pertinacie alicuius errantis contra fidem, qui spectant ad ordinem iudiciarium, puta si errans citatus ad iudicium venire recusat, si veniens renuerit respondere et subterfugit iudicium et examinationem, maliciose molliatur. Et istos modos magis tractant canoniste quam theologi, ymo theologi nil de hiis tractant.
				Ad formam autem rationis respondendo potest dici rationem falsam assumere, cum dicit quod nullus errans contra fidem est pertinax iudicandus nisi prius correptus a suo iudice defendat errorem. Qui enim iuraret aliquam heresim se in perpetuum defensurum, de qua nec in <title>Decretibus</title>, nec in <title>Decretalibus</title> aut aliqua parte scientie iuris canonici mentio fit aliqua, sed solum in theologia, theologi talem non canoniste reprehenderent.
				Ad aliam rationem dicitur quod omnis contumacia est pertinacia, sed non omnis pertinacia est contumacia. Et ideo, licet canoniste principaliter considerent de contumacia, non sequitur quod principaliter considerent de pertinacia, quia sepe scientia superior de universalibus et inferior de particularibus tractant et ad eumdem finem. Et sic sepe contingit quod heretici sunt tam per theologos quam canonistas iudicialiter condempnandi<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et de contumacia et pertinacia forte arguitur, posset dici...</witDetail></app>.
				Ad aliam, cum dicitur ‘cuius est punitio<app><witDetail type="scr. sed eras. et corr. sed del." wit="#P1">*</witDetail></app>, eiusdem est cause cognitio’, dicitur quod sufficit ad punitionem cause confusa cognitio accepta ab alio certam et determinatam cognitione habente de huius crimine. Patet de iudice seculari ad quem pertinet ultimata punitio pertinacis heretici. Ad iudicem etiam seculares pertinet punire falsos monetarios vel alios quosvis falsos operarios de quorum tamen operibus non habent notitiam a seipsis; sic de canonistis et theologis videtur in hac parte<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">dicendum</witDetail></app>.
				Que autem sint que in hoc modum de hereticis et heresibus que pertinent ad canonistas principaliter et que sunt illa que habent de hereticis indagare? Potest <anchor xml:id="afn245"/>dici quod<app from="#afn245"><witDetail type="p. c. in ras." wit="#P1"/></app> canoniste habent considerare et discernere qua pena secundum iura oportet punire <anchor xml:id="afn246"/>hereticos, qualiter<app from="#afn246"><witDetail type="p. c. in ras." wit="#P1"/></app> contra hereticos formandi sunt libelli accusatorii et alii, quomodo producendi sunt testes <anchor xml:id="afn247"/>et alia<app from="#afn247"><witDetail type="p. c. in ras." wit="#P1"/></app> que spectant ad iudicium ordinatum seu positivus ad ordinem iudiciarium sunt fienda. Propter etiam multas hereses que in eorum libris reperiuntur dampnate, possunt de multis discernere qui sunt heretici iudicandi, licet hoc valeant theologi profundius iudicare. Quamvis enim in <title>Biblia</title> sub hoc nomine ‘heretici’ de hereticis rare fiat mentio, sancti tamen <title>Biblie</title> tractationes de hereticis sepe per principia in scriptura tradita, quomodo sit aliquis hereticus <anchor xml:id="afn248"/>cognoscendus<app from="#afn248"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>, iudicandus <anchor xml:id="afn249"/>quoque<app from="#afn249"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> tractatus magnos edidiunt* de quibus in libris canonistarum plurima inseruntur. Etiam determinationes Ecclesie in <title>Sacra Scriptura</title> fundate in eorum libris habentur et ideo possunt per hoc de hereticis et heresibus iudicare.
				Si vero opponatur theologis quod de pertinacia que est completa conditio errantem in fide perficiens in <title>Scriptura</title> divina mentio nulla fiat. Potest dici quod ymo licet sub alio nomine, unde <title>Iohanni</title> 15, Christus loquens de Iudeis dicit sic: <q type="biblical">si non non venissem, et locutus non fuissem eis, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo</q>, et subdit <q type="biblical">si opera non fecissem</q>, etc. Et <title>Matthei</title> 11, <q type="biblical">ve tibi, Corosaym, ve tibi Bethsaida</q>, etc.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="285r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f606/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn250"/>Sextum folium<app from="#afn250"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Ad<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">Abraham, Loth</rdg></app> rationes factas pro theologis, scilicet quod ad eos principalius pertineat discernere inter hereticas pravitates quam canonistas, eo quod considerant de Deo tamquam de principali subiecto, contra quem, scilicet Deum, principaliter peccant heresis. Et quia fides et heresis opponuntur et idem est iudex recti et obliqui etc. Item, quia theologia est in hoc scientia superior scientia canonum, ut etiam fatentur <name>Innocentius III</name>, ut allegatur <title>Extra</title>, “De accusationibus”, capitulo “Qualiter et quando...”, conceditur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et quo</witDetail></app> rationes iste et conclusio ex illis illata, videlicet quoad assertionis heresiam, ut ita loquar, ut dicamus, sit videlicet quod ad aliquem esse hereticum duo concurrunt, scilicet assertionis seu quod assertio sit heresis aut <anchor xml:id="afn253"/>hereticalis<app from="#afn253"><witDetail type="a. c." wit="#P1">heretica</witDetail></app>; secundo concurrit et requiritur ad aliquem esse hereticum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">assertioni</witDetail></app> assertorum pertinacia, nec unum sine reliquo sufficit.
				Si enim assertio non sit heresis in se quantumcumque falsa, etiam si fuerit oppositum et contradictoria conclusionis demonstrate, unquam assertor illius esset hereticus iudicandus <anchor xml:id="afn255"/>quantumcumque<app from="#afn255"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> pertinax, puta si aliquis asseret pertinaciter aliquem triangulum non habere tres angulos equales duobus rectis, unquam esset hereticus iudicandus.
				‖ Secundo concurrit ad aliquem esse hereticum assertoris pertinacia. Licet enim aliquis opinaretur et assereret propositionem hereticam seu affirmaret non tamen pertinaciter, puta quia esset paratus corrigi et inquirere veritatis seu audire ab alio et stare iudicio Ecclesie universalis vel alicuius partialis, puta Ecclesie Romane que est <anchor xml:id="afn256"/>caput<app from="#afn256"><witDetail type="a. c." wit="#P1">capud</witDetail></app> inter alias et aliarum ecclesiarum disponente divino caput est et magistra, unquam esset hereticus est dicendus, sicut nec fuit dicendus <name>abbas Ioachim</name>, qui tenuit oppositum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">in divinis</witDetail></app> ad quam sequebatur quaternitas in divinis<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">que</witDetail></app>, quia non tenuit pertinaciter, quia paratus erat stare iudicio<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">q.</witDetail></app> Ecclesie que post determinavit oppositum sue opinionis, et de multis possent poni, exempla obmitto.
				‖ Hoc igitur permisso patet possibilis concordia inter professores iuris divini et iuris canonici quoad iudicium de heresi seu quoad iudicandum aliquem esse hereticum. Nam theologus seu professor iuris<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">domini</witDetail></app> divini principaliter habet iudicare de <anchor xml:id="afn261"/>assertionis<app from="#afn261"><witDetail type="a. c." wit="#P1">assertionum</witDetail></app> heresia. Professor vero iuris canonici habet principaliter iudicare de assertoris pertinacia, qualiter sit iuridice convincenda et qualiter sit hereticus convictus <anchor xml:id="afn262fn263"/>canonice<app from="#afn262fn263"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">se iu.</witDetail></app> seu iuridice puniendus secundum canonicas <anchor xml:id="afn264"/>sanctiones<app from="#afn264"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app>. Unde etiam quilibet professorem huius <anchor xml:id="afn265"/>potest<app from="#afn265"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> alteri dicere quod scribitur <title>Genesis</title> 13, <q type="biblical">ne queso sit iurgium inter me et te, fratres<app><rdg type="add. sup. lin." wit="#P1">id est sorores</rdg></app> enim sumus</q>. Vel potius dicat una facultas alteri<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">vel unum ius alteri</rdg></app> <q type="biblical">ne queso sit iurgium inter me et te, inter pastores meos et pastores tuos, <anchor xml:id="afn268"/>fratres enim</q> etc.<app from="#afn268"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, id est inter professores meos etc. Sed quod sequitur non habet locum in presenti casu: <q type="biblical">recede a me, obsecro; si tu ad dexteram ieris, ego sinistram tenebo; si tu sinistram elegerit, ego ad dexteram pergam</q>. Non sic inter predictos professores <anchor xml:id="afn269"/>iurium<app from="#afn269"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, nam unanimiter et concorditer hunc procedere contra hereticos<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">unus</witDetail></app> hii ad assertionis heresiam discernendam, alii ad assertorum pertinaciam convincendam et puniendam, ut figurari possint quoad aliquid per alios duos fratres qui Dine sororum eorum que fidem potest figurare, scilicet Symeon et Levi, oppressores Dine unanimiter ingressi urbem Sichen, suis gladiis peremerunt, ut habetur <title>Genesis</title> 34.
				<cb ed="#P1" n="285v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f607/full/full/0/native.jpg"/> ‖ Ad<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Marcilius</rdg><rdg type="add. in marg." wit="#P1">et infra</rdg></app> alias rationes quibus arguitur pro theologis et contra decretistas ex eo quod nulla veritas extra <title>Sacram Scripturam</title> catholica reperitur ex eo quod in ea continetur omnis veritas utilis ad salutem et omnis falsitas inimica dampnatur, teste <name>Augustino</name> dicente: “in Sacra Scriptura quidquid utile est invenitur et quidquid noxium est dampnatur.”
				ǀ Et iterum, quia, sicut tota fides ad quam tenebantur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">suff.</witDetail></app> Hebrei sufficienter continebatur in <title>Antiquo Testamento</title>, ita tota fides ad quam tenentur Christiani de necessitate <anchor xml:id="afn274"/>salutis<app from="#afn274"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> continetur sufficienter in <title>Novo</title> et <title>Veteri Testamento</title>, de quo dictum est Hebreis, <title>Deuteronomio</title> 4: <q type="biblical">non addetis ad verbum quod loquor vobis</q>, etc. Adducebaturque illud <name>Ieronimi</name>, quod “ex <title>Scripturis</title> divinis auctoritatem non habet eadem facilitate”, etc. Cetereque scripture traditiones hominum dicebantur, de qualibus dicebat Salvator, <title>Matthei</title> 15: <q type="biblical">in vanum me colunt docentes doctrinas et precepta hominum</q>, etc. Sub hocque dictio <anchor xml:id="afn275"/>dicunt<app from="#afn275"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> contineri <title>Decretales</title> et <title>Decreto</title> summorum Pontificum, que, ut dicunt, non obligant ad ea credendum de necessitate salutis quoad eorum determinationes de credibilibus, quia sunt doctrine hominum. ǀ Nec ad conformiter agendum quoad instituta et regulas datas de agibilibus, quia sunt precepta hominum, non divina seu Dei, ex quibus sequitur <title>Decretales</title> et <title>Decreta</title> summorum Pontificum nullius esse efficacie, nullamque habere roborum, firmitatem seu coactivam potentia. Quod, ut magis appereat alica taliter opinantium dicta et conclusiones in medium proponamus.
				<anchor xml:id="afn276fn277"/>1<app from="#afn276fn277"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Marcilius</rdg></app>. ‖ “Solam divinam scripturam vel canonicam, et ad ipsam per necessitatem sequentia atque ipsius interpretationem ex communi consilio fidelium factam vera esse, ad eternam beatitudinem<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sunt</witDetail></app> consequendam necesse est credere, <anchor xml:id="afn279"/>si alicui debite proponatur<app from="#afn279"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app>.”
				<anchor xml:id="afn280"/>2<app from="#afn280"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. ‖ “Legis divine dubias diffinire sententias in hiis presertim que Christiane fidei dicuntur articuli et reliquis credendis de necessitate salutis solum generale consilium fidelium aut illius valentiorem partem vel multitudinem determinare debere, nullumque aliud collegium partialem aut<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">cuius</witDetail></app> singularis personam <anchor xml:id="afn282"/>cuiuscumque<app from="#afn282"><rdg wit="#P1">cumiuscumque</rdg></app> conditionis existat iam dicte determinationem auctoritatem habere. Prima harum infert ex 19 capitulo, distinctionem secundam, vero ex 20.”
				<anchor xml:id="afn283"/>3<app from="#afn283"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. ‖ “Ad servandum precepta divine legis, pena vel suplicio temporali nemo evangelica scriptura compelli precipitur. Huius certitudo habetur ex 9 secunde distinctionis capitulo.”
				<anchor xml:id="afn284"/>4<app from="#afn284"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. ‖ “Solius evangelice legis precepta vel ad ipsa per necessitatem sequentia, et que secundum rectam rationem fieri convenit vel obmitti, propter eternam salutem necessarium est observare; antique vero legis nequaquam omnia necessarium est observare. Patet ex 9 secunde distinctionis.”
				<anchor xml:id="afn285"/>5<app from="#afn285"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. “In divine seu evangelice legis preceptis aut prohibitis neminem mortalem dispensare posse, ⁖ǀ nec premissa prohibere, obligando ad culpam vel penam pro statu presentis seculi vel<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">divinum</rdg></app> venturi, preter generale consilium aut fidelem legislatorem humanum, nullumque aliud partiale collegium aut singularem personam <anchor xml:id="afn287"/>cuiuscumque<app from="#afn287"><rdg wit="#P1">cumiuscumque</rdg></app> conditionis existat posse in premissis dispensare, prohibere vel obligare. Patet ex 12 secunde distinctionis.” ‗
				<anchor xml:id="afn288"/>6<app from="#afn288"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. “Legislatorem humanum solam civium universitatem esse aut illius universitatis partem valentiorem. Patet ex 12 et 13 capitulis prime distinctionis.”
				<anchor xml:id="afn289"/>7<app from="#afn289"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. “Decreta seu decreta Romanorum seu summorum pontificum quorumcumque communiter aut divisim absque consistione legislatoris humani pena vel supplicio temporali pro statu presentis seculi vel futuri ad observandum neminem ligare. Ex 12 prime.”
				<anchor xml:id="afn290"/>8<app from="#afn290"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. “In humanis legibus solum legislatorem humanum vel illius auctoritate principantem aliquem dispensare. Huius certitudo potest haberi ex 12 prime distinctionis.”
				<anchor xml:id="afn291"/>9<app from="#afn291"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. “Principatum electum aut alterum qualecumque officium a sola electione auctoritatis habens, a nulla alia confirmatione aut approbatione dependere. Ex eodem patet.”
				<anchor xml:id="afn292"/>10<app from="#afn292"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. “Cuiuslibet principatus aut alterius officii per electionem instituendi, precipue vim coactivam habentis, electionem a solius legislatoris expressa voluntate dependere. Patet ex eodem, scilicet 12 prime distinctionis.”
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="286r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f608/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn293"/>Septimum folium<app from="#afn293"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				‖ Et<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">multas similes propositiones ex eadem radice procedentes usque ad 41</rdg></app> consequenter ponunt sic opinantes vel ponit capitalis horum inventor errorum et totus Ecclesie ac status ecclesiastici* quantum in se est subversor et destructor, qui se <title>Defensorum pacis</title> nominat, et bene iuxta gallicum, quia pacem impedit seu impedire <anchor xml:id="afn295"/>ni**<app from="#afn295"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> totius Christianitatis tranquillitatem quam presentis temporibus habuisse cognoscitur per bona concordiam inter prelatos <anchor xml:id="afn296"/>Ecclesie<app from="#afn296"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> quorum supremus <anchor xml:id="afn297"/>est<app from="#afn297"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> habitus Romanus Pontifex usque in presens et principes seculi fidelem et Ecclesie Dei filios et eidem Ecclesie parentes in licitis et honestis et eam reverentem ob reverentiam regis regum Deum Ihesu Christi <q type="biblical">qui dilexit non et lavit a peccatis nostris in sanguine suo</q>.
				‖ Totamque<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Potestatis regiminis clavem quandam Petro, etc.</rdg></app><app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Protecto/Pro recto* iure speranti Deus etc. et alie *** de dominio Christi tang* possunt <q type="biblical">pasce oves meas</q> iura* comi* sit veri* que re*</rdg></app> facultatem decretorum seu iuris canonici per quam Ecclesia Dei recta est a longis temporibus et regitur adhuc et regetur in posterius divino concedere elidit et enervat ponendo conditores canonum nullius fore actionis nec quoad credibilia fidei, nec quoad agibilia vite moralis, canonesque suos iam conditos vel in posterum condendos nullam penitus roboris firmitatem, nec <anchor xml:id="afn300"/>vim<app from="#afn300"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> obligativam fidelium ad quamcumque credentiam ac obedientiam, nec transgressorum habere vim coactivam per penam seu penas presentis seculi, etiam in facto heresis, et cetera multa ex dictis suis per ipsum assertis secuntur, quorum opposita supponit facultas decretorum, et sic<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">eam</witDetail></app>, ut dictum, totam dictam facultatem et enervat.
				‖ In quo casu, nulli dubium patrocinari debet facultas theologie, ut in hac valle miserie, mater succurrit filie, mater siquidem dico theologiam scientie vel facultatis decretorum quia, ut sepe allegatum est ab <name>Innocentio III</name> magno, ut audivi a<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">iuris</witDetail></app> <anchor xml:id="afn303"/>domino Mattheo* cardinale dic a nobis<app from="#afn303"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> peritis canonum fundatore ipsumque in dicta facultate inter alios floruisse, <title>Extra</title>, “De accusationibus”, capitulo “Qualiter et quando...”, dicendo quod “ex auctoritatibus novi et veteris processerunt canonice <anchor xml:id="afn304"/>sanctiones<app from="#afn304"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app>.” Iuvanda est igitur facultas a facultate etc. professorem a professore sicut frater a fratre. Nam, ut inquit sapientissimus, <q type="biblical">frater qui iuvatur a fratre tamquam civitas firma</q>, sicque fecit Abraham pater fidei materie* respectu Loth persecuti* et capti cum sua subiecta per inimicos, unde <title>Genesis</title> 14 <q type="biblical">cum audisset Abraham, captum Loth fratrem, numeravit expeditos vernaculos suos</q>, etc. et sequitur qualiter <q type="biblical">percussit</q> inimicos Loth, <q type="biblical">et persecutus est eos</q>, etc., <q type="biblical">reduxitque omnem<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">subiectam</witDetail></app> substantiam, et Lot fratrem suum</q>, etc.
				Ad hanc reprobationem adversariorum Ecclesie et fidei, quorum maximum de nostris temporibus reputo fuisse predictum auctorum, scilicet <name>Marsilium de Padua</name> nominatum, scripturamque suam superstitem, totius fidei et Ecclesie inimicam et puto omnes professores tam iuris divini quam canonici illam expugnare debere pro viribus de necessitate salutis, ne incidant in illam maledicto* que scribitur<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">+</rdg></app> <title>Ezechelem</title> 13: <q type="biblical">ve prophetis Israhel insipientibus, qui sequuntur spiritum suum et nihil vident! Quasi vulpes in desertis prophete tui, Israhel</q>, et sequitur eos reprehendendo: <q type="biblical">non ascendisti ex adverso, neque opposuistis murum pro domo Israhel</q>.
				ǀ <anchor xml:id="afn307"/>Negligentius<app from="#afn307"><rdg wit="#P1">necligentius</rdg></app> enim facere doctoris officium sive sit professor iuris divini, sive canonici<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et</witDetail></app>, scilicet non opponens se murium pro domo Israhel, nec ascendentes ex adverso hunc timere sententiam salvatorum contra suum <anchor xml:id="afn309"/>negligente<app from="#afn309"><rdg wit="#P1">necligente</rdg></app> multiplicatione talentum, <title>Matthei</title> 24: <q type="biblical">inutilem servum eicite in tenebras exteriores; illic erit fletus et stridor dentium</q>, et per consequens talis obmissio, ut videtur, est dampnabilis, ut<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">spiritum nolite extinguere </rdg></app> alibi etiam a Salvatore notatur cum dicitur: <q type="biblical">servus sciens voluntatem domini sui et non faciens plagis vapulabit multis</q>. Propter quod Paulus, doctor gentium, subdetiori* suo Thimotheo, <title>2 Thimothei</title> 4: <q type="biblical">predica verbum, insta opportune, importune; argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina</q>. Et infra: <q type="biblical">vigila, in omnibus labora, opus fac evangeliste, ministerium tuum imple.</q> Unde <title>Ephesios</title> 6 doctoribus specialiter precipitur sumere <q type="biblical">scutum fidei</q> et <q type="biblical">gladium spiritus quod est verbum Dei</q><app><witDetail type="add. in marg. sed del." wit="#P1">respondetur 12: commisum* secundo nunc quod * queras etc.</witDetail></app>.
				<anchor xml:id="afn312"/>Quod attenderis ego minimus et ignarus et sine libris cum paupercula evangelica aliquid in hac re volo mittere, licet minimum residuum viris notabilibus litteratis ac libratis perficiendum delinquens<app from="#afn312"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>.
			</div>
			<div>
				<head rend="level(0)">&lt;Contra primam propositionem&gt;</head>
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="286v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f609/full/full/0/native.jpg"/> Quoad primam propositionem suam, qua dicit sic “solam divinam <title>Scripturam</title> divinam” etc. Pro hanc conclusione ostenditur aliqua alia credenda esse de necessitate salutis et plures esse veritates quam veritates catholicas quam sint veritates in <title>Sacra Scriptura</title> contente aut ad ipsam vel ad contenta in ea de necessitate sequentes, pro cuius evidentia de veritatibus theologicis et credendis de necessitate salutis ponuntur alique propositiones.
				<anchor xml:id="afn313"/>Prima<app from="#afn313"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> sit ista: de veritatibus de Deo et Christo secundum humanitatem ac divinitatem, ut quod Deus est unus et quod est una essentia et tres persone, quod Christus est verus Deus et verus homo et quod passus est et mortuus et resurrexit etc. sentiendum <anchor xml:id="afn314"/>tamen<app from="#afn314"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et illis assentiendum ex fide, assensu fidei firmo et indubio de necessitate salutis, assensu inquam medio inter assensum scientificum et assensum opinativum; maiori assensu opinativo propter certitudinem, firmitatem et indubietatem; minori assensu scientifico propter inevidentiam, unde secundum Apostolum, <q type="biblical">fides est substantia sperandarum, argumentum non apparentium</q>, et propter, secundum doctores theologicos, fides ponitur habitus medius inter opinionem et scientiam, supra opinionem et infra scientiam, propter causas supratactas.
				Probatur conclusio vel propositio predicta ad intellectum datam faciliter, quia eam concedit pars adversa per <name>Athanasium</name> in principio <title>Symboli</title> sui “quicumque vult salvus esse” usque ibi “absque dubio in eternum peribit”, et in fine “hec est fides catholica, quam nisi quisque fideliter firmiterque crediderit” “absque dubio in eternum peribit”. Et intelligendum est conclusio vel propositio explicite vel implicite. Implicite dico proprie fidelem simplicem et ignaros <anchor xml:id="afn315"/>laycos<app from="#afn315"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> quibus sufficit credere sicut Ecclesia credit et crede implicite, <anchor xml:id="afn316"/>scilicet<app from="#afn316"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> generaliter, omnia que in <title>Symbolum Apostolorum</title> et <title>Ecclesie</title> et <title>Athanasii</title> et si que alia ecclesia fide credit sic, inquam, credere supradictas veritates de Deo et Christo fidelibus universis est de necessitate salutis.
				<anchor xml:id="afn317fn318"/>Secunda<app from="#afn317fn318"><witDetail type="iter. sed del." wit="#P1"/><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> propositio: nonnullis aliis veritatibus, nec de Deo, nec de Christo enuntiatis quinymo de creaturis et personis infidelibus dictis quales continetur in ystoriis <title>Novi</title> ac <title>Veteris Testamenti</title> assentire indubie ex fide explicite vel implicite cunctis fidelibus de necessitate salutis. Patet, nam tota <title>Sacra Scriptura</title> et omnia in ea asserta nobis tradita sunt ad credendum, et ista concedit etiam pars adversa. Potest etiam ad hoc <title>Decretum</title>, distinctione 9, capitulo “Quis nesciat...” et est <name>Augustini</name> dicendo “Quis nesciat <title>Sacram Scripturam</title> canonicam, tam <title>Veteris</title> quam <title>Novi Testamenti</title>, certis suis terminis contineri, eamque omnem posteriorum episcoporum <anchor xml:id="afn319"/>litteris<app from="#afn319"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> ita preponi, ut de illa omnino dubitari aut disceptari non possit, utrum verum vel falsum sit quod in ea scriptum constiterit.”
				Cui propter auctoritati addendum vel subintelligendum quod est in ea scriptum esse constiterit<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et</witDetail></app> scriptum et assertum. Non enim omne quod in <title>Scriptura</title> continetur in eadem asseritur esse verum, ut est illud dictum Dei de Adam, <title>Genesis</title><app><witDetail type="lac. add." wit="#P1"/></app>, <q type="biblical">Ecce Adam quasi unus ex nobis</q>, etc., quia non dictum est assertive, sed magis yronice. Et illud dictum Chrsti in <title>Evangelio</title><app><witDetail type="lac. add." wit="#P1"/></app>, <q type="biblical">si dixero quoniam non novi eum, similis ero vobis, mendax</q>, in quibus verbis includitur hec propositio<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">non</witDetail></app> ‘quoniam non novi eum’, scilicet Patrem que quidem propositio non asseritur in dictis, sed totalis contradictorialis propositio ‘si dixero quoniam novi eum’ etc., que propositio contradictorialis vera est etiam si antecedens sit falsum.
				Sed, quia predicta propositio conceditur ab adversario et probatio, scilicet dictum <name>Augustini</name> allegato in <title>Decreto</title> supradicti, est probatio sue prime propositionis “solam scripturam divinam vel canonicam”, <anchor xml:id="afn324"/>etc.<app from="#afn324"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, ideo ulterius procedendo ponuntur propositiones alique, propositiones quarum prima et in totali ordine <anchor xml:id="afn325"/>tertia<app from="#afn325"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> sit talis: nonnullis veritatibus in <title>Sacra Scriptura</title> divina vel<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">cath.</witDetail></app> canonica non contentis, nec ex ea per necessitatem sequentibus que tamen per revelationem divinam et approbationem et acceptionem Ecclesie mediantibus Apostolis ad catholicos pervenerunt est assentiendum et credendum ex fide firmiter et indubie a fidelibus de necessitate salutis. Et hec propositio est expresse contradictio prime propositionis partis adverse, scilicet <name>Marcilii de Padua</name>.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="287r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f610/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn327"/>Octavum folium<app from="#afn327"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Patet predicta propositio per beatum <name>Augustinum</name>, <title>Contra Manicheos</title>, cuius verba recitantur in <title>Decreto</title>, distinctione 2, capitulo “Palam...” ubi dicitur sic: “Palam quod in re dubia ad fidem” et certitudinem habendam “Ecclesie catholice valeat auctoritas, que” – scilicet Ecclesia – “ab ipsis fundatissimis Apostolorum sedibus usque in hodiernum diem episcoporum sibi succedentium serie et populorum consentione firmatur.” Ex hiis verbis posset argui pro premissa propositione, nam multe veritates ab Apostolis, eorum successoribus et convenienter ad nos pervenerunt, quibus credendum esse videtur ex fide de necessitate salutis.
				Confirmatur: nam Christus dum viveret in carne mortali multa docuit Apostolos et multa coram eis fecit que nullatenus in <title>Evangelio</title> continentur. Unde <title>Iohanni</title> 20: <q type="biblical">Multa quidem et alia signa fecit Ihesus in conspectu discipulorum suorum que non sunt scripta in hoc libro</q>. Et in fine capituli 21 et per consequens in fine <title>Evangelii</title> sui et aliorum<app><rdg type="add. sup. lin." wit="#P1">per</rdg></app> idem dicit non solum de signis, ymo universaliter de factis Christi et dictis Christi, unde inquit<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">Christus</witDetail></app> Iohannes: <q type="biblical">Sunt autem et alia multa que fecit Ihesus</q> – et supple dixit – <q type="biblical">que, si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum posse capere qui scribendi sunt libros</q>, supple cum eorum expositionibus possibilibus.
				Talia, inquam, vel eorum multa per Apostolos venerunt ad suos immediates successores et ab illis ad alios, et sic consequenter et tandem ad nos que dubitare nobis non est fas, ymo tenemur credere illa firmiter de necessitate salutis, de quorum numero credendorum videntur esse verba sacramentalia<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sacramenti</witDetail></app> corporis et sanguinis dominici que in forma qua Ecclesia vertitur in nullo evangelistarum ponuntur. Unde <name>Innocentius III</name> in<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">tertio</witDetail></app> libro <title>De missarum solemniis</title> sic inquit: “sane multa tam de factis quam de dictis dominicis invenimus ab evangelistis obmissa que apostoli vel supplevisse facto vel verbo expressissime legitur.” Et infra: “credimus igitur formam verborum sicut in canone” – supple misse – “reperitur apostolos et ab apostolis eorum successores recepisse.”
				Quarta<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">quarta conclusio vel propositio</rdg></app> propositio contra predictum adversarium Ecclesie potest poni quod nonnullis veritatibus in sacro <title>Canone</title> seu <title>Scriptura sacra</title> non contentis est assentiendum firmiter et indubie ex fide de necessitate salutis que a Christo Apostolis nec dicte fuerunt, nec coram eis facte. Patet: nam secundum dicta Christi, Spiritus Sanctus <anchor xml:id="afn333"/>mittendis<app from="#afn333"><rdg wit="#P1">mittendiss</rdg></app> Apostolis post ascensionem erat docturus multis veritates, unde <title>Iohanni</title> 16: <q type="biblical">spiritus veritatis<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">qui a Patre procedit </witDetail></app> ille vos docebit omnem veritatem; non enim loquetur a semetipso, sed quecumque audiet loquetur, et que ventura sunt annuntiabit vobis. Ille me clarificabit</q>. Et per consequens patet quod Spiritus Sanctus erat Apostolos docturus multas veritates. Huius autem veritates Apostoli docuerunt fideles sui temporis et suos successores et illi alios successores, et sic communiter et tandem sit usque ad nos huius veritates pervenire potuerunt, ymo ut est <anchor xml:id="afn335"/>verisimile<app from="#afn335"><rdg wit="#P1">verissimile</rdg></app> multe huius veritates de facto ad nos pervenerunt. Non enim <anchor xml:id="afn336"/>verisimile<app from="#afn336"><rdg wit="#P1">verissimile</rdg></app> est<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ap.</witDetail></app> Spiritum Sanctum apostolos <anchor xml:id="afn338"/>tantum<app from="#afn338"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> docuisse ea que in libro <title>Actuum Apostolorum</title> continentur, nec Apostolos tantum docuisse fideles sui temporis ea que in <title>Actibus Apostolorum</title> continentur, qui liber, ut notum est, terminantur ad pacificam doctrinam Apostoli Pauli Rome per biennium ante passionem suam, ude in fine <title>Actuum</title> dicitur quod <q type="biblical">mansit ibi biennio toto in suo conductu et suscipiebat omnes qui ingrediebantur ad eum predicans regnum Dei et docens ea que sunt de Domino Ihesu cum omni fiducia, sine prohibitione</q>. <anchor xml:id="afn339"/>Amen<app from="#afn339"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Unde in hoc libro <title>Actuum</title> nil habetur de Petri predicatione Rome, nec de presidentia et prelatione Rome quam tamen Christus sibi <anchor xml:id="afn340fn341"/>predicat<app from="#afn340fn341"><rdg wit="#P1">predixat</rdg><rdg type="add. sup. lin." wit="#P1">inimixat</rdg></app> cum sibi dixit sibi: <q type="biblical">pasce oves meas</q>, scilicet illas oves de quibus alibi Christus: <q type="biblical">alias oves habeo, que non sunt ex hoc ovili; oportet me eas adducere et fiet unum ovile et unus pastor</q>.
				Item, in eodem libro non fit mentio de martirio Petri, quod etiam Christus sibi <anchor xml:id="afn342"/>predicat<app from="#afn342"><rdg wit="#P1">predixat</rdg></app> dicens: Petre, <q type="biblical">cum esses iunior, <anchor xml:id="afn343"/>cingebas<app from="#afn343"><witDetail type="a. c." wit="#P1">cingebat</witDetail></app> et <anchor xml:id="afn344"/>ibis<app from="#afn344"><witDetail type="a. c." wit="#P1">ibit</witDetail></app> quo <anchor xml:id="afn345"/>volebas<app from="#afn345"><witDetail type="a. c." wit="#P1">volebat</witDetail></app>; cum autem <anchor xml:id="afn346"/>senueris<app from="#afn346"><witDetail type="a. c." wit="#P1">senuerit</witDetail></app>, alius cinget et ibis quo non volens. Hoc autem dicebat</q> – inquit evangelista Christus – <q type="biblical">significans qua morte Petrus erat clarificatus Deum</q>. Quod martirium nulli dubium fuisse a Petre collatum <anchor xml:id="afn347"/>Rome<app from="#afn347"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> credendum est de necessitate salutis. Similiter de martirio Pauli nullam mentionem facit <name>Luchas</name> in hoc quem edidit libro <title>Actuum</title>, cum tamen sint omnis <anchor xml:id="afn348"/>comes<app from="#afn348"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> peregrinationis Pauli et <anchor xml:id="afn349"/>Romam<app from="#afn349"><witDetail type="a. c." wit="#P1">rome</witDetail></app> cum eo interierit, et per consequens talia non esse credenda eo quod non continentur in hoc libro est arguere per locum ab auctoritate negative. Sunt igitur predicte veritates credende de necessitate salutis, et propositum, etc.
				<cb ed="#P1" n="287v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f611/full/full/0/native.jpg"/> ‖ <anchor xml:id="afn350"/>Quinta<app from="#afn350"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> propositio sit ista, quod non solum de veritatibus pretactis in precedentibus propositionibus sentiendum est in fidei firmitate ac de eis credendum indubie fidelibus de necessitate salutis, sed de omnibus veritatibus que ex dictis veritatibus inferri possunt necessaria consequentia. Et adducunt <anchor xml:id="afn351"/>aliqui<app from="#afn351"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> ‘omni tempore necessitatis habente’, que additio videtur <anchor xml:id="afn352"/>superflua<app from="#afn352"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app>, cum omnis consequentia equivaleat uni propositioni conditionali que, si est vera, est necessaria. Omnis autem propositio necessaria omni tempore est necessaria et, per consequens, omnis consequentia vera seu bona omni tempore est necessaria et sic additio in illa videtur superflua. Stet igitur propositio predicta in sua veritate indubia que nulli dubium pro tali tenenda est, si propositiones alie vere sint precedentes, cum omni credens antecedens alicuius bone consequentie sciens consequentiam esse bonam, id est veram et necessariam, hanc credere consequens eiusdem consequentie.
				‖ <anchor xml:id="afn353"/>Sexta<app from="#afn353"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> propositio<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">de</witDetail></app>: nonnullis veritatibus que nec ex solis <title>Scripturis</title> divinis et, <anchor xml:id="afn355"/>ut<app from="#afn355"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> veritatibus que Apostolis a Christo dicte sunt, que non sunt scripte in libro hoc, id est in sacro <title>Canone</title>, nec post per Spiritum Sanctum Apostolis revelate, nec per consequens per eos ad nos pervenerunt credendum est de necessitate salutis<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ymo aliquibus veri.</witDetail></app>, nec ex<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">Evangelio</witDetail></app> predictis sequentibus necessaria consequentia.
				‖ Ymo quibusdam veritatibus que ex predictis vel eorum aliquibus seu aliquo et quibusdam veris que in facto constituunt que rite negari non possunt manifeste secuntur credendum est de necessitate salutis.
				‖ Circa quam propositionem advertendum est quod hic actus credendi non capitur proprie prout est purus actus fidei que, ut supradictum est, ponitur huius medius inter scientiam et opinionem, inferior scientia et superior opinione, habens cum scientiam communem certitudinem, cum opinione in evidentiam. Et per consequens, ratione certitudinis est supra opinionem, ratione inevidentie infra scientiam. Tali, inquam, actu credendi talibus veritatibus non est assentiendum de necessitate salutis, cum non ex solis creditis fide, sed cum hoc ex quibusdam rationabiliter opinatis et opinandum necessario inferantur. Conclusio autem seu assensus conclusionis per regulam logicalem partem debiliorem sequatur.
				Talibus, inquam, veritatibus assentiendum est et credendum partim de necessitate salutis, amplius quam sequentibus ex pure opinatis, nec sunt quovis modo huius veritates indubium revocande, nec negari possunt sine protervia et peccato mortali et, per consequens, assentiendum est eis de necessitate salutis. Unde <name>Augustinus</name> <title>Contra achademicos</title> inquit: “absit ut nos scire negemus, quod fide dignorum testimonio didiscimus” Et multo fortius non debemus negare que partim fide, partim fide dignorum testimonio didiscimus.
				<anchor xml:id="afn358"/>Septima<app from="#afn358"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> propositio ponitur a quibusdam quod <anchor xml:id="afn359"/>demonstratio*<app from="#afn359"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> huius veritatis de quibus posita est precedens conclusio sunt tales veritates, scilicet quod Regule a sanctis Patribus institute, <name>Bazilio</name>, <name>Benedicto</name>, <name>Augustino</name>, <name>Dominico</name>, <name>Francisco</name> etc. sunt salutifere licite et meritorie. Quia, licet huius<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">regule</witDetail></app> veritates ex solis <title>Scripturis sacris</title> vel contentis in <title>Sacra Scriptura</title> et veritatibus quas Christus extra <title>Scripturam</title> docuit Apostolos aut Spiritus Sanctus post ascensionem<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et per m. eos</witDetail></app> <anchor xml:id="afn362"/>revelavit<app from="#afn362"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> mediantibus eorum successoribus ad nos pervenerunt inferri non possunt necessaria consequentia. Tamen ex predictis veritatibus et gestis sanctorum, de quibus fidelibus rationabiliter potest fieri fidem, id est probatio sufficient uno rationabili, sufficienter inferri possunt.
				<anchor xml:id="afn363fn364fn365"/>Corollaria<app from="#afn363fn364fn365"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/><witDetail type="a. c." wit="#P1">corollarium</witDetail><rdg type="add. in marg." wit="#P1">tale filium* nam quale martirium Christus Petro predixit</rdg></app>: huic conclusioni annecti potest per modum corollarii quod tali modo assentiendum est fide huius veritatibus quod Petrus Rome fuit quod ibidem <title>Evangelium</title> predicavit et prefuit* ut Pontifex, et ibidem glorioso martirio presentis vite cursu confirmavit. <anchor xml:id="afn366"/>Ista<app from="#afn366"><witDetail type="a. c." wit="#P1">iste</witDetail></app> enim veritatem possunt inferri partim ex fide <title>Sacre Scripture</title>, scilicet <title>Evangelii</title>, scilicet predictione Christi de sua presidentia et martirio Rome collando, partim ex autenticis ystoriis rerum gestorum Rome et vestigiis et memoriis adhuc restantibus et continuatis semper, nec unquam in dubium revocatis a viris rationabilibus quibuscumque.
				<anchor xml:id="afn367"/>Corollarium<app from="#afn367"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>: ad istum modum veritatum catholicorum de necessitate salutis credendarum potestas reduci hec veritas quod Apostoli <title>Symbolum</title> condiderunt, nam quamvis veritates articulorum in <title>Symbolo</title> huius contentarum <anchor xml:id="afn368"/>possint<app from="#afn368"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> inferri ex <title>Scriptura</title>, tamen quod Apostoli illas sic collegerint iacet in facto et per ystoricos extra <title>Scripturam</title> solum sciri potest. Idem dicendum de <title>Symbolo Athanasii</title> et similibus, etc.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="288r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f612/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn369"/>Nonum folium<app from="#afn369"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>.
				<anchor xml:id="afn371"/>Tandem queri poterit unde sciri potest que sunt ille veritatem non contente in <title>Scriptura</title>, nec sequentem inde necessario a Christo dicte vel Spiritu Sancto revelate Apostolis, etc. In quo dubio, cum sit certum aliquas esse vel fuisse <anchor xml:id="afn370"/>talem<app from="#afn370"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, advertendum est et precavendum periculum discredentie maxime si non dissonent expressis in <title>Scriptura</title> et sequentibus, etc.<app from="#afn371"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>
				‖ <anchor xml:id="afn372"/>Octava propositio<app from="#afn372"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> potest poni iuxta dicta sic opinantium quod nonnullis veritatibus que precise in facto consistunt cuius sunt veritates de factis Ecclesie sive gestis sanctorum que in ystoriis et cognitis continentur assentiendum est de necessitate salutis et, licet non sub pena heresis, tamen sub pena peccati mortalis quod incurreret qui illas veritatem negande proterve ad hoc videtur facere quoddam dictum <name>Augustini</name> supratactum: “absit ut scire negemus, quod fide dignorum” – scilicet ystoriographorum – “didiscimus” Et capitur hic scire pro credere large sumpto, scilicet pro probabiliter assentire et acceptare aliquid pro vero.
				‖ Huic propositioni addi potest <anchor xml:id="afn373"/>nona propositio<app from="#afn373"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app>, videlicet quod de numero talium veritatum de quibus est precedens propositio sunt iste, scilicet Romanam Ecclesiam super alias habere primatum, beatum Petrum fuisse Romanum Pontificem, eius sedem de Antiochia <anchor xml:id="afn374"/>Romam<app from="#afn374"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> fuisse mutatam, Romanos Pontifices Petro successisse non in episcopatu Romano, sed in primatum totius Ecclesie, de quibus veritatibus nichil exprimitur in <title>Sacra Scriptura</title>, etiam gloriosa martiria Apostolorum Petri et Pauli que <name>Luchas</name> obmisit, ut tactum est supra, de quibus martiriis et primatu Romane Ecclesie collato per hec martiria gloriosa habetur sub auctoritate <name>Gelazii</name>, distinctione 21 <title>Decreti</title>, ubi sic dicitur, quod “Petro in Roma adhibita est societas beatissimi Pauli, vasis electionis, qui non diverso sicut heretici garriunt, sed uno tempore vel eodem gloriosa morte cum Petro in urbe Roma sub Cesare Nerone coronatus est et supradictam Ecclesiam, scilicet Romanam, Christo Domino consecraverunt, eamque cunctis urbibus, id est cunctis urbium, ecclesiis in universo orbe sua presentia ac venerando triumpho pretulerunt.” Hec sunt pro veraci ystoria reputanda, quinimmo tamquam veritates “ab ipsis fundatissimis Apostolorum sedibus usque in hodiernum diem succedentium sibi<app><witDetail type="ras. et lac. add." wit="#P1"/></app> episcoporum serie et <anchor xml:id="afn376"/>populorum<app from="#afn376"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> consensione firmate.” et usque ad nos continuate propter quod <anchor xml:id="afn377"/>nullatenus<app from="#afn377"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> sunt indubium revocande. Unde <name>Augustinus</name> in quodam <title>Sermone</title> de martiribus sic inquit: “magni periculi res est si post prophetarum oracula, post apostolorum testimonia, post martirium vulnera, veterem fidem quasi novellam discutere quis presumat, et post morientium sudores otiosa disputatione de veritate religionis contendat.” Cum igitur premissas veritates, de quibus est nona propositio posita, receperit Ecclesia a fundatissimis apostolorum sedibus usque in presens, quamvis in <title>Scriptura</title> non exprimantur, nec ex contentis in ea necessaria consequentia sequi, non appareant tamen tenende de necessitate salutis.
				‖ Sicut enim non omnia dicta <anchor xml:id="afn378"/>factaque<app from="#afn378"><witDetail type="a. c." wit="#P1">facta</witDetail></app> Christi fuerunt scripta in <title>Evangelio</title>, ut patet <title>Iohanni</title> 20 et 21, sic nec omnia que apostoli docuerunt et servari mandaverunt in <title>Scripturis</title> redegerunt. Unde, ut videtur in supradictis, veritatibus credendis seu probabile <anchor xml:id="afn379"/>tenendis<app from="#afn379"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> non negandis seu <anchor xml:id="afn380"/>non<app from="#afn380"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> dubitandis debet sufficere continuatio et continua observantia a fundatissimis apostolorum sedibus usque in presens. De huius enim dubitare magni est periculi, ut dicit <name>Augustinus</name> ubi supra.
				‖ Potest<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">decima propositio</rdg></app> ulterius alia propositio iuxta dicta sic opinantium, videlicet quod scriptis Summorum Pontificum et sanctorum doctorum que pro sanis et catholicis dogmatibus tradiderunt et conscripserunt, est assentiendum <anchor xml:id="afn382"/>probabiliter<app from="#afn382"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et negare, ubi non dissonat fidei, sed concordant, est protervum et non videtur posse fieri sine peccato vitando de necessitate salutis, quamvis in hoc peccatum heresis minime incurratur, sicut patet per <name>Augustinum</name>, distinctione 9 <title>Decreti</title>, capitulo “Ego solum...”
				ǀ De aliis vero scripturis, de quibus est decima propositio, dicitur distinctione predicta, capitulo “Veterum...”: “aliis autem scripturis seu epistolis prelatorum quantacumque probitate fulgeant non adeo inherendum est, ut ex eis sic testimonium proferatur, ut contra sentire non liceat, sicubi forte aliter sapuerint quam veritas postulet.” Ex hiis verbis videtur patere dicta propositio, videlicet quod, licet <anchor xml:id="afn383"/>non<app from="#afn383"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> talibus contra sentire, nisi visi sicubi aliter sapuerint quam veritas postulet. Si ergo scripserint consone veritati, assentiendum est illis, et habetur propositio decima vera.
				<cb ed="#P1" n="288v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f613/full/full/0/native.jpg"/> ‖ Que<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">decima propositio</rdg></app> propositio aliunde patet, videlicet quod scriptis Pontificum et sanctorum doctorum que pro sanis et catholicis dogmatibus conscripserunt, probabiliter est credendum. Nam talia non videntur esse minoris auctoritatis quam sint quacumque ystorie aut cronice sive fidelium, sive <anchor xml:id="afn385"/>infidelium<app from="#afn385"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> que extra <title>Sacram Scripturam</title> habentur. Sed fatuus omnino censetur qui omnes ystorias et cronicas extra <title>Sacram Scripturam</title> positas negaret, ut notum est. Igitur propositio predicta, scilicet quod talibus scriptis est assentiendum, etc. Est autem dicta <anchor xml:id="afn386"/>propositio<app from="#afn386"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> moderanda, videlicet quod talibus est assentiendum si et inquantum et ex eo quod divine <title>Scripture</title> concordant, ut sunt canonice <anchor xml:id="afn387"/>sanctiones<app from="#afn387"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app> que ex auctoritatibus <title>Novi</title> et <title>Veteris Testamenti</title> processerunt et dicta sanctorum que divine <title>Scripturam</title>, ymo ipsam declarant et elucidant. Unde et ab ipsa laudantur, <title>Ecclesiastici</title> 24: <q type="biblical">qui elucidant vitam eternam habebunt</q>.
				‖ Ex hiis inferunt aliqui esse quinque genera veritatum que catholice sunt dicende et quibus oportet catholicos assentire de necessitate salutis. Primum genus est earum veritatum que in <title>Sacra Scriptura</title> continentur expresse et earum que necessaria consequentia ex illis inferri possunt. ǀ Secundum, earum que ab apostolis ad nos per succedentium relationem vel per scripturas ad nos pervenerunt, licet in <title>Scripturis Sacris</title> non inveniantur inserta, nec ex contentis in scriptura possint inferri. ǀ Tertium genus est eorum quas in fide dignis cronicis seu ystoriis vel relationibus fidelium reperimus. ǀ Quartum est earum que ex veritatibus primi et secundi generis vel ex earum aliqua cum veritatibus tertii generis possunt concludi manifeste. ‖ Quintum est earum quas Deus preter veritates revelatas apostolis aliis revelavit vel inspiravit, revelat et inspirat, revelabit et <anchor xml:id="afn388"/>inspirabit<app from="#afn388"><witDetail type="a. c." wit="#P1">inspiravit</witDetail></app>, que revelatio, ut dicunt, ab universalem Ecclesiam nescitur pertinere. 
				Vel possunt aliter ordinari ut primum genus sit earum veritatum que in <title>Symbolis fidei</title> continentur, puta in <title>Symbolo Apostolorum</title>, <title>Ecclesie</title> et <title>Anastazii</title>. ǀ Secundum ponatur earum que in <title>Novo</title> et <title>Veteri Testamento</title> asseruntur expresse. ǀ Tertium, earum que ex expressis <anchor xml:id="afn389"/>et assertis<app from="#afn389"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> in <title>Sacram Scripturam</title> necessaria consequentia possunt inferri manifeste. ‖ Quartum est earum quas apostoli a Christo receperunt, nec tamen evangelice inscriptis redegerunt et per consequens in <title>Scriptura</title> non habentur expresse, iuxta illud <title>Iohannis</title> 20 et 21: <q type="biblical">multa quidem et alia fecit Ihesus</q>, etc., que tamen veritates per apostolos ad fidelem sui temporis<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et ca.</witDetail></app> de illis fidelibus ad succedentes etc. et tandem ad nos pervenerunt per succedentium sibi fidelium relationes aut per scripturas vel observationes continuatas. Sub quo genere reponi potest forma verborum sacramentalium eukaristie que facitur ostendi potest formaliter non <anchor xml:id="afn391"/>contineri<app from="#afn391"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> in <title>Scriptura</title><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ob</witDetail></app>, et tamen est credenda de necessitate salutis esse forma licita* et debita consecrandum, quod non sequitur ex <title>Scriptura</title> manifeste. Deinde <anchor xml:id="afn393"/>poni<app from="#afn393"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> possunt alia genera veritatum, puta de veritatibus quas dixit Christus per Spiritum Sanctum suis apostolis, discipulis et horum successoribus revelandos. Reliqua genera patent ex dictis.
				‖ Ex hiis patet primam propositionem predicti <name>Marcilii</name> fore falsam, qua dicebat “Solam Scripturam sacram, et ad ipsam per necessitatem sequentia atque ipsius interpretationem ex communi consilio fidelium factam <anchor xml:id="afn394"/>vera<app from="#afn394"><witDetail type="a. c." wit="#P1">veras</witDetail></app> esse, ad eternam beatitudinem consequendam necesse est credere<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">de necessitate</witDetail></app>, <anchor xml:id="afn396"/>si<app from="#afn396"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app> alicui debite proponatur.”
				Nam multe alie sunt ponende a fidelibus credende de necessitate salutis, ut pretactum est, puta dicte apostolis a Christo et non scripte ab evangelistis vel post ascensionem per Spiritum Sanctum revelate apostolis que veritatem tam prime quam secunde ad nos ab apostolis per intermedios multos successores apostolorum et predecessores pervenire potuerunt revelaret, puta sanctis doctoribus, summis Pontificibus, puta beato <name>Gregorio</name> et possunt modo et poterunt per Dei gratiam in futurum que nulli dubium fuerunt, sunt et erunt credenda de necessitate salutis. Et non magno periculo se exponunt* non credentem nisi expresse contentis in <title>Scriptura</title> aut ex illis necessario sequentibus, scilicet exponunt se discredencie revelationis a Deo inspiratorum, a Spiritu Sancto, apostolis et aliis dictorum, etiam a Christo apostolis que non fuerunt scripta in libro et tamen ad nos pervenire potuerunt, quinymo verisimile est multa de illis ad nos pervenisse, ut est primatus Romani Pontificis, forma verborum consecrationis, etc.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="289r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f614/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn397"/>Decimum folium<app from="#afn397"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Forma<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">consideratis translationibus etc.</rdg></app> autem horum in <title>Canone Misse</title> est hec: “hoc est enim corpus meum, hic est enim calix sanguinis mei novi et eterni testamenti, misterium fidei qui pro vobis”, etc. que forma precise non habetur <title>I Corinthiorum</title> 11, ubi Apostolus loquitur de hoc sacramento inicians sic: <q type="biblical">ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis</q>, etc., nec <title>Matthei</title> 26, nec <title>Marci</title> 14, nec <title>Luce</title> 22<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ub.</witDetail></app>, in quibus passibus isti tres evangeliste locuntur de institutione huius sacramenti a Christo, nec tamen ponunt totaliter et precise verba predicta quibus pro sacramentalibus utitur Ecclesia, et per consequens Ecclesia credit ea esse verba sacramentalia dicenda a sacerdote, et sic credit aliquid non expressum in <title>Sacra Scriptura</title>, nec sequens necessario ex expressis in ea, credendum que est predictam formam a Christo apostolis traditam et ab ipsis ad nos devenisse vel pervenisse, ut notat supra <name>Innocentius III</name>, ut patet in propositione tertia supraposita.
				‖ Ymo<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">alia ratio</rdg></app> ulterius contra <anchor xml:id="afn401"/>predictam<app from="#afn401"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> propositionem predicti auctoris, “Solam sacram Scripturam seu canonicam”, etc., nam realis existentia corporis et sanguinis Christi sub speciebus panis et vini est a cunctis catholicis credenda de necessitate salutis, ymo non solum implicite, sed explicite a provectis propter unum et perceptionem huius sacramenti eis necessariam ad salutem que ad salutem non proficit sine fide, cum quilibet <q type="biblical">recipiens indigne, sibi iudicium manducat</q>, etc. Talis autem realis existentia corporis et sanguinis, <anchor xml:id="afn402"/>etc.<app from="#afn402"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, non ita expresse habetur in <title>Scriptura</title>, nec sic sequitur ex expressis in ea quin consequentia apparenter valeat declinari, ut etiam habetur in alico <title>Simbolorum</title>, nec <title>Apostolorum</title>, nec <title>Ecclesie</title>, nec <title>Athanasii</title>, licet posset reduci ad sanctorum communionem* iuxta illud <title>Actus</title> 2: <q type="biblical">erant perseverantes in doctrina Apostolorum et communicatione fractionis panis et orationibus</q>. Sed hic non est clare sensus litteralis, vel ad illum articulum “in unam sanctam Ecclesiam”, quia Ecclesia Universalis sic tenet, sed hic modus est nimis generalis et implicitus, nec est esse articulum fidei aut sequi ex articulo necessario, etc.<app><witDetail type="scr. sed eras." wit="#P1">*</witDetail></app>
				‖ Quod autem predicta veritas nec contineatur expresse in <title>Sacra Scriptura</title>, nec ex contentis sequatur consequentia sic necessaria et evidenti quin possit apparenter declinari, huius consequentia probatur sic:
				Primo, quia nec sequitur necessaria consequentia et evidenti ex verbis Christi, <title>Matthei</title> 26, <title>Marci</title> 14, <title>Luce</title><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">26</witDetail></app> 22, <title>I Corinthiorum</title> 11: <q type="biblical">hoc est corpus meum</q>, <q type="biblical">hic est sanguis meus</q>. Non enim sequitur evidenter ad veritatem verborum vel ad concessionem illorum verborum, igitur in sacramento altaris nunc existunt realiter corpus et sanguis Christi sub speciebus panis et vini. Aliter etiam potest declinari consequentia dicendo verba Christi esse dicta figurative: <q type="biblical">hoc est corpus meum</q>, <q type="biblical">hic est sanguis meus</q> modo quo ipse Salvator <anchor xml:id="afn405"/>dicit<app from="#afn405"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>: <q type="biblical">ego sum vitis vera, estis palmites</q>. Unde <name>Augustinus</name> in <title>Omelia</title>: “quid ergo est: <q type="biblical">ego sum vitis vera</q>. Numquid addens ‘vera’, hoc ad eandem vitem retulit, unde ista similitudo translata est?”, ‘non’ supple. “Sic enim dicitur per similitudinem, non per proprietatem; quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis et cetera huiusmodi que magis ipsa sunt &lt;vera&gt;, ex quibus <anchor xml:id="afn406"/>dicuntur<app from="#afn406"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">ducuntur</witDetail></app> similitudines, non proprietates.” Et <anchor xml:id="afn407"/>sic<app from="#afn407"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> per similitudinem videntur panis Christi corpus et<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sang.</witDetail></app> vinum sanguis, quia, sicut panis cor hominis confirmat <anchor xml:id="afn409"/>et vinum letificat<app from="#afn409"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>, ita fides firma et certa quod Christus unum corpus et unum sanguinem habuit; corpus siquidem credendum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">per</witDetail></app> et sanguinem per effundendum pro nobis cor confirmat et letificat viatorum.
				Item, nec talis realis existentia corporis et sanguinis Christi sub speciebus panis et vini sequitur ex verbis <name>Iohanni</name> evangeliste, <title>Iohanni</title> 6: <q type="biblical">caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus</q>. Nam in eodem capitulo ante predicta verba habentur alia Christi verba: <q type="biblical">ego sum panis vivus, qui de celo descendi</q>, que non sunt realiter intelligenda vel materialiter, sicut nec illa: <q type="biblical">si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in eternum</q>, que intelligenda sunt de manducatione per veram fidem in Christum, sicut idem Salvator alibi dicit: <q type="biblical">qui vivit et credit in me, non morietur in eternum</q>.
				<cb ed="#P1" n="289v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f615/full/full/0/native.jpg"/> Ulterius premissa<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">verba</witDetail></app> possunt confirmari ex dictis a Christo in illo capitulo <title>Iohanni</title> 6, ex eo quod, cum Christus dixisset: <q type="biblical">panis que ego dabo, caro mea est pro mundi vita</q>, et <q type="biblical">litigarent Iudei dicentes ad invicem quomodo potest hic nobis carnem suam ad manducandum?</q> Et Christus replicasset: <q type="biblical">nisi manducaveritis carnem Filii hominis <anchor xml:id="afn412"/>et bibetis </q>etc.<app from="#afn412"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app><q type="biblical"> non habebitis vitam in vobis. Qui manducat manet carnem</q>, etc. Et multi ex discipulis intelligentes verba Christi materialiter <anchor xml:id="afn413"/>dixissent<app from="#afn413"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>: <q type="biblical">durus est sermo iste et quis poterit eum audire?</q> Dixit eis <anchor xml:id="afn414"/>Christus<app from="#afn414"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>: <q type="biblical">Spiritus est qui vivificat; caro non prodest quidquam; verba que ego loquor <anchor xml:id="afn415"/>vobis<app from="#afn415"><witDetail type="a. c." wit="#P1">nobis</witDetail></app>, spiritus et vita sunt</q>, id est intelligenda spiritualiter de manducatione per fidem. Unde subdit: <q type="biblical">sed sunt quidam ex nobis qui non credunt</q>, de quibus infra dicitur quod <q type="biblical">abierunt retro</q>. Per defectum fidei Christus vero reliquis: <q type="biblical">numquid et vos vultis abire</q> retro? Petrus autem respondit: <q type="biblical">Domine, ad quem ibimus? Verba vite eterne habes; et nos credimus et cognovimus, quia tu es Christus Filius Dei</q>. Omnia premissa notant Christum fuisse locutum de manducatione spirituali per fidem veram de Christo habendarum sine qua nullus potest habere vitam in semetipso. Et sic ex huius verbis non sequitur realis seu materialis existentia corporis et sanguinis Christi sub speciebus panis et vini in sacramento altaris, que tamen credenda de necessitate salutis.
				Confirmari potest hoc ex dictis <name>Augustini</name> per illos verbis <q type="biblical">caro mea vere est cibus, et sanguinis</q>, etc. <q type="biblical">qui manducat manet carnem et bibit meum sanguinem in me manet et ego in illo</q>. Super hiis inquit <name>Augustinus</name> sic: “denique iam exponit quomodo id fiat quod loquitur et quid sit manducare corpus et sanguinem bibere et <q type="biblical">qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem in me manet et ego in illo</q>. Hoc est ergo illam escam manducare et illum bibere potum, in Christo manere et illum manentem in se habere”, scilicet per fidem formatam caritate.
				Hec pro tanto tacta sunt extra propositionem aliqualiter ad ostendendum multas esse veritatem credendas de necessitate <anchor xml:id="afn416"/>salutis<app from="#afn416"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> que nec expresse continentur in <title>Sacra Scriptura</title>, nec secuntur seu inferri possunt consequentia necessaria et evidenti ex contentis in eadem que veritates<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">fors.</witDetail></app> dicte fuerunt a Christo apostolis, nec tamen scripte ab evangelistis, vel non a Christo dicte seu docte apostolis, sed per Spiritum Sanctum post revelate apostolis et ab apostolis per eorum successores et modum predecessores multiplicitatem sibi succedentes ad nos pervenerunt, de qualibus veritatibus potest poni primatus Romani Pontificis seu Romanum Pontificem esse aliorum primatem, contra quam veritatem adversarius ponit specialiter suam predictam propositionem: “Solam Scripturam divinam seu canonicam, et ad ipsam per necessitatem sequentia atque ipsius interpretationem” , etc.
				‖ Quinymo ut videtur, sunt alique veritates credende de necessitate salutis et posite in Symbolis fidei materie* que non exprimatur in <title>Scriptura</title> vel non secuntur necessaria consequentia saltem sic evidenti quin possit<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ca.</witDetail></app> apparenter declinari vel cavillari. Nam Christi veram dictantem et esse et fuisse unum Dei naturalem filium aliqui heretici negaverunt<app><witDetail type="scr. sed eras. et del." wit="#P1">*</witDetail></app> dicentem tamen se tenere totum <title>Novum Testamentum</title> ratio.
				‖ Nonnulli etiam negaverunt ipsum Christum habuisse veram humanitatem, ut potuerit dici vere, sed solum habitum inventus ut homo et habuisse humanitatem pro ind* solum et sic de similibus, sicut aliqui ‖ heretici dixerunt in Christo non fuisse veram animam <anchor xml:id="afn420"/>humanam<app from="#afn420"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> eius corpus vivificantem, sed solam dictantem loco ‖ anime habuisse. Iudei quoque dicunt non sequi ex <title>Veteri Testamento</title> Christum fuisse Christum Messiam ‖ in Lege promissum. Greci etiam dicunt in divinis non sequi ex <title>Novo Testamento</title> Spiritum Sanctum procedere a Filio et respondent apparenter ad rationes Latinorum sumptas ex <title>Novo Testamento</title> ‖ Trinitas quoque personarum in divinis et unitatis essentie, de quibus habetur in <title>Simbolis</title> Ecclesie et <title>Extra</title>, <title>De summa Trinitate et fide catholica</title>, ex Consilio generali, non ita expresse continentur in <title>Scriptura</title> vel inferri potest evidenter ex eadem quin apostoli vel docti<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">earum</witDetail></app> a Christi extra <title>Evangelium</title> vel a Spiritu Sancto post ascensionem Christi expressissima docuerint huius misterium Trinitatis. Unde in <title>Legenda beati Andree</title> dicitur ‖ in principio: “passionem sancti Andree apostoli, quam oculis nostris vidimus, omnes presbiteri et dyacones ecclesiarum Archaie scribimus universis ecclesiis quod sunt in Oriente et Occidente et Meridiano et<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">7</witDetail></app> Septentrione in Christi nomine constitute, pax vobis et universis qui credunt in unum Deum et in Trinitate personarum, unum Patrem ingenitum, unum Filium unigenitum, unum Spiritum Sanctum procedentem ex Patre et in filio permanentem, ut ostendatur unus Spiritus Sanctus esse in Patre et Filio et hoc esse unigenitum Filium quod et ille qui genuit hanc fidem didiscimus a sancto Andrea Domini nostri Ihesu Christi apostolo”, etc. Tamen habebant <title>Evangelia</title>, etc.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="290r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f616/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn423"/>Undecimum folium<app from="#afn423"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Veritas<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">⁖ finaliter restabit respondere ad motiva partis adverse ad alica dicta Augustini</witDetail></app> tamen prelibater* de Trinitate personarum et unitate essentie in divinis sufficienter inferri potest ex <title>Scripturis</title> catholice et pie intellectis a multis catholicis illata est huiusmodi veritas sanctis et doctoribus Ecclesie puta ab <name>Augustino</name> maxime quamvis multi heretici hanc veritatem negent sequi ex <title>Scriptura sacra</title>. Simili est dicendum de primatu Romane Ecclesie ac Romani Pontificis, videlicet quod Romanus Pontifex hanc primatum super omnis pontifices catholicos et Ecclesia Romana super alias ecclesias sufficienter potest deduci ex <title>Scriptura sacra</title> et quibusdam veris que in facto consistunt et que rationabiliter negari non possunt. Et ideo huius veritas<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">credendis tenendis opinandum assentiendum</rdg></app> ponenda de veritatibus catholicos de necessitate salutis credendis quarti modi ponendo quinque modos iuxta modum ponendi aliquorum. Nec tamen negari <anchor xml:id="afn426fn427"/>debet<app from="#afn426fn427"><witDetail type="p. c. sup. lin." wit="#P1"/><witDetail type="a. c." wit="#P1">potest</witDetail></app> quin possit esse de veritatibus aliorum modorum, puta de revelatis seu dictis vel doctis apostolis a Christo que non sunt scripta in libro hoc, scilicet in <title>Evangelio</title>, aut de veritatibus revelatis apostolis aut aliis fidelibus per Spiritum Sanctum iuxta promissum Christi, <title>Iohanni</title> 16.
			</div>
			<div>
				Possunt autem veritates pretacte vel modi veritatum pretacti sic finaliter ordinari ut <anchor xml:id="afn428"/>primus<app from="#afn428"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> modus veritatum credendarum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sit e.</witDetail></app> de necessitate salutis sit earum que in Simbolis tamquam<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">habetur</witDetail></app> articuli fidei continentur. ‖
				<anchor xml:id="afn431"/>Secundus<app from="#afn431"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> modus huiusmodi veritatum sit omnem veritatum que in <title>Sacra Scriptura</title>, scilicet <title>Novo</title> et <title>Veteri Testamento</title>, continentur expresse et in eadem asseruntur sive sint veritatem ystorice sive prophetice sive morales seu<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">q.</witDetail></app> cuiuscumque alterius modi fuerunt huius veritatem. ‖
				<anchor xml:id="afn433"/>Tertius<app from="#afn433"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> modus potest poni earum veritatum que ex continentis in <title>Sacra Scriptura</title> possunt inferri consequentia necessaria et, addunt aliqui, omni tempore necessitatis habente, et potest etiam addi evidenti apud omnes bene dispositos. ‖
				<anchor xml:id="afn434"/>Quartus<app from="#afn434"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> modus potest poni earum veritatum quas apostoli a Christo receperunt, nec tamen evangelice hoc inscriptis redegerunt iuxta illud <title>Iohanni</title><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ultimo</witDetail></app> 20 et 21: <q type="biblical">multa quidem et alia fecit Ihesus que non sunt inscripta</q>, etc., que tamen veritates ad nos ab apostolis per succedentium relationum aut scripturarum ad nos pervenire potuerunt, quinymo pervenerunt sicut supratactum <anchor xml:id="afn436"/>est<app from="#afn436"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> de fide vel articulo Trinitatis qui a beato Andree per sacerdotes et dyacones Achaye expresse ad nos pervenit inscriptis, scilicet in <title>Legenda beati Andree</title>. ‖
				<anchor xml:id="afn437"/>Quintus<app from="#afn437"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> modus veritatum credendarum vel saltem tenendarum et asserendarum de necessitate salutis est earum que nec in <title>Scriptura</title> asseruntur expresse, nec secuntur ex contentis in <title>Scriptura</title>, nec a Christo in carne mortali vivente, nec etiam immortali post resurrectionem et ante ascensionem has acceperunt apostoli, sed a Spiritu Sancto post ascensionem iuxta promissum Christi, <title>Iohanni</title> 16: <q type="biblical">ille docebit vos omnem veritatem</q> que ad nos modo pretacto pervenire <anchor xml:id="afn438"/>potuerunt<app from="#afn438"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. ‖
				Sextus modus huiusmodi veritatum potest poni earum quas Deus preter revelatas apostolis quibusdam aliis revelavit vel inspiravit, revelat vel inspirat, revelabit vel inspiravit iuxta illud <title>Matthei</title> ultimo: <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>. Et ista revelatio vel inspiratio secundum sic tenentes ad Universam Ecclesiam noscatur pertinere<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">tempi.</witDetail></app>: <q type="biblical">probate Spiritus si ex Deo sunt</q>. ‖
				<anchor xml:id="afn440"/>Septimus<app from="#afn440"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> modus huius veritatum credendarum de necessitate salutis potest poni eorum que ex revelatis a Spiritu Sancto apostolis vel aliis eorum successoribus possunt evidenter inferri. Patet quia per iter de hiis sentientium est sicut de sequentibus ex contentis in <title>Scriptura</title>, quia pari fundamento innituntur, scilicet divine revelationi, scilicet rationi sumenti* pro maiori talem propositionem vel equivalentem: ‘omne revelatum a Deo est <anchor xml:id="afn442"/>tenendum*’, <anchor xml:id="afn441"/>etc.<app from="#afn441"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app><app from="#afn442"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>
				<anchor xml:id="afn443"/>Octavus<app from="#afn443"><witDetail type="iter. in marg." wit="#P1"/></app> modus huius veritatum tenendarum de necessitate potest poni earum que ponuntur in fide dignis cronicis seu ystoriis vel relationibus fidelium, de quibus <name>Augustinus</name> inquit ut supra: “absit ut nos<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">etc.</witDetail></app> scire negemus, quod aliorum testimonio” – supple fide – “digno didiscimus” Qui enim omnia talia negaret vel in dubium revocaret non in merito protervus et factivus censeretur. De numero harum veritatum potest poni predicatio et martirium Petri in Roma, quamvis aliqualiter ex <title>Evangelio</title> roboretur. Nam tale martirium fertur sustinuisse in Roma in cronicis quale Christus sibi predixit, <title>Ioanni</title> 10: Petre, <q type="biblical">cum esses iunior, <anchor xml:id="afn445"/>cingebat<app from="#afn445"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">cingebas</witDetail></app> et <anchor xml:id="afn446"/>ibat<app from="#afn446"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">ibis</witDetail></app> quo <anchor xml:id="afn447"/>volebat<app from="#afn447"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">volebas</witDetail></app>; cum autem senueris, alius cinget et ducet te quo non vis. Hoc autem dicebat</q> – inquit evangelista – <q type="biblical">significans</q>, etc.
				Nonus modus potest poni earum veritatum que secuntur ex veritatibus primi, secundi, tertii modorum.
				Et ergo modi statim premissi que tenende tanta certitudine quanta veritatem<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">cum</witDetail></app>, igitur modi cum nono ut tactum sequatur debiliorem partem seu premissam, et talis potest poni ista veritas quod Petrus fuerit Romanus Pontifex et talis obiit et de hoc et de Paulo alibi tangetur<app><witDetail type="add. in marg. inf. sed del." wit="#P1">verba ponendum* predictiones a Christo de horum martiriis et predicationibus fiendum rationes* rationes*</witDetail></app>.
				<cb ed="#P1" n="290v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f617/full/full/0/native.jpg"/> ‖ Et quia nescio si recordabor, <anchor xml:id="afn450"/>tunc<app from="#afn450"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ideo ad presens volo hic de hoc aliud dicere verba dicta Petro, <title>Iohanni</title> 10, de sua predicatione et martirio in Roma collando dicta sunt supra: <q type="biblical">pasce</q>, Petre, etc. De Paulo vero <title>Actus</title> 9 sic scribitur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">Actus ultimo verba non obmitte</witDetail></app>.
				‖ <title>Actus</title> igitur 9 sic scribitur: <q type="biblical">vas electionis erit michi iste, ut portet nomen meum coram gentibus et regibus</q> – scilicet finaliter Rome sequitur predictum implicite martirium – <q type="biblical">ego ostendam illi quanta oporteat illum pro nomine meo pati</q>, que nulli dubium non fuerunt plene ostensa sibi usque ad martirium quod collanti Rome, ut dicunt ystorie et scripture autentice que a nullo rationabiliter possunt negari, que sunt de octavo modo veritatum predictarum. De martirio vero Petri predicto dictum est: Petre, <q type="biblical">cum esses iunior</q>, etc. De predicatione vero Petri futura in Roma potest intelligi illud <q type="biblical">pasce oves meas</q>, quamvis ibi comissa cura *** fidelium <anchor xml:id="afn452"/>f**a<app from="#afn452"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et pastoratus tamen specialiter gentilium, singulariter Romanorum qui cunctis gentibus precerant et de quibus Christus specialiter intendebat cum dixit: <q type="biblical">alias oves habeo que non sunt ex hoc ovili</q> – scilicet ex filiis Israel – <q type="biblical">oportet me illas adducere</q> – scilicet apostolorum Petri, Pauli predicationes et martiria – <q type="biblical">et fiet unum ovile et unus pastor</q> – scilicet Romanus Episcopus, Petri successor, Christi vicarius principalis. Sed de hac martiria inferius latius disseretur. Sed ex hiis pro nunc sufficiat elicere quod predicationes apostolorum Petri, Pauli et martiria Rome facte et collata a nullo rationabiliter possunt negari quamvis predicatio Pauli ibidem clare in <title>Sacra Scriptura</title> contineatur, scilicet in fine <title>Actuum</title> et non Petri.
				Hac igitur materia pro nunc obmissa, redditur ad modos veritatum catholicorum et posset poni modus decimus, modus scilicet veritatum que in determinationibus Ecclesie continentur que nulli dubium sunt credende de necessitate salutis. Talem enim determinationes ab eodem Spiritu procedunt a quo <title>Sacra Scriptura</title>. Unde <title>Matthei</title> ultimo: <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>, ubi <name>Rabanus</name> notat quod fidelibus ad conservationem fidei usque ad consummationem seculi Spiritum Sanctum specialiter adesse<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">pa.</witDetail></app> pie tenendum est. Unde talem veritatem inter veritates revelatas per Spiritum Sanctum Ecclesie possent reponi et hoc satis notatur in illo consilio generali de quo habetur <title>Actus</title> 15, ubi in diffinitiva sententia ponitur: <q type="biblical">visum est Spiritui Sancto et nobis</q>, scilicet per eunde Spiritum. Cum igitur consilium generale representet congregationem illorum, scilicet apostolorum et seniorum religiosorum fidelium, verisimile Spiritum Sanctum specialiter ad esse consilio generali, ut in diffinitiva consilii possint dicere fidelem sic congregati: <q type="biblical">visum est Spiritum Sancto et nobis</q>. Et istam conclusionem tenet pars adversa contra quem arguitur ex allis modum veritatum pretactis. Ex illis enim modum veritatum credendarum de necessitate salutis sequitur: non solam scripturam divinam seu canonicam vel ad ipsam per necessitatem sequentia aut eius interpretationem facta de communi consilio fidelium factam veras esse ad eternam beatitudinem consequendam necesse est credere. Multe enim alie veritates sunt credende de necessitate salutis, ut satis deductum est supra, nec in hoc est amplius immorandum.
				Aliqui tamen dicunt quod de veritatibus determinatis ab Ecclesia aut determinandum non oportet facere nonum modum veritatum catholicarum credendarum de necessitate salutis, quia Ecclesia rite et vite procedens in huiusmodi determinationibus non determinat alicam veritatem nisi in alica veritate vel aliquibus veritatibus aliorum predictorum modorum valeat se fundare, scilicet vel in <title>Sacra Scriptura</title>, vel in auctoritatibus apostolorum, vel Spiritus Sancti revelationibus aut inspirationibus fidelium indubitabilibus, vel in hiis que secuntur ex predictis seu ex aliquo precedentis. Ideo veritates determinate per Ecclesiam ad<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">aliquid pre.</witDetail></app> aliquem predictorum modorum reducitur. ‖ Ex qui inferruit sic dicentem, quod non est in potestate Ecclesie veritatem alicam ad<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">plurimum</witDetail></app> placitum approbare vel falsitatem aliquam ad placitum reprobare nisi in alico predictorum modorum veritatum se valeat fundare, puta in <title>Sacra</title> expressis vel sequentibus inde necessaria consequentia, vel dictis et gestis Christi et non positis in <title>Scriptura</title> vel in revelatus post fidelibus per Spiritum Sanctum regentem Ecclesiam et dirigentem fidelem in dubus et degentem iuxta promissum Christi fidelem <q type="biblical">omnem veritatem</q> – supple necessitatem – ad salutem, ut patet <title>Iohanni</title> 16.
			</div>
			<div>
				<head rend="level(0)">&lt;Contra secundam propositionem&gt;</head>
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="291r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f618/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn456"/>Duodecimum folium<app from="#afn456"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Ex<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">exalta contra adversarium Deum divinum legislatorem et eius auctoritate principantem, etc.</rdg></app> hiis posset descendi ad suam secundam propositionem qua dicitur sic: “Legis divine dubias diffinire sententias in hiis presertim que Christiane fidei dicuntur articuli et reliquis credendis de necessitate salutis solum generale consilium fidelium aut illius valentiorem partem vel multitudinem determinare debere, nullumque aliud collegium partiale aut singularem personam cuiuscumque conditionis existat iam dicte determinationis auctoritatem habere.”
				Patet ex predictis propositionum non continere veritatem, quia non est in potestate Ecclesie aliquam veritatem ad placitum approbare nisi in alico modorum predictorum veritatum valeat se fundare, et per consequens, ut supra tangebatur, Ecclesia non potest facere novam catholicam veritatem seu novum scilicet fidei articulum, sed bene potest declarare ex <title>Scriptura</title> vel alico aliorum modorum pretactatorum aliquam veritatem esse et fuisse catholica, et per consequens, si aliquod aliud collegium<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">puta</witDetail></app> Romanum aliorum collegiorum supremum pars que capitalis consilii generalis et totius Ecclesie ratione capitis sui, ut alibi tangetur, si fundetur se in aliquo illorum modorum veritatum equaliter, sicut consilium generale erit eidem credendum de necessitate salutis et habebit sua determinatio roboris firmitatem et falsa propositio predicti adversarii prelibati “legis divine dubias diffinire sententias”, etc.
				Item, ex ipsamet propositione arguitur contra adversarium: nam ponit disiunctivam <anchor xml:id="afn459"/>ad<app from="#afn459"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> tali forma verborum: solum generale consilium, etc. aut eius valentiorem partem, etc. Certum est autem <anchor xml:id="afn460"/>Collegium<app from="#afn460"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Romanum, cum sit supremum omnem aliorum aut aliarum ecclesiarum esse debere partem valentiorem <anchor xml:id="afn461"/>huius consilii<app from="#afn461"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et per consequens debere preteritis credi <anchor xml:id="afn462"/>in casu<app from="#afn462"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> distinctionis opinionum.
				Item, ex ratione sua fundata in dictis Christi, <title>Matthei</title> ultimo: <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>, cum solis apostolis et discipulis seu promulgatoribus et legis doctoribus loqueretur, unde ante evangelice: <q type="biblical">ergo docete omnes gentes, <anchor xml:id="afn463"/>baptizates</q><app from="#afn463"><rdg wit="#P1">babtizates</rdg></app>, etc. <q type="biblical">docentes eos servare omnia que ego mandavi vobis et ego</q> etc. Sequitur quod ad solum tales pertinet dubias legis sententias diffinire, nec est necesse inter esse seniores, propter sicut fuerunt in co~ illo <anchor xml:id="afn464"/>de<app from="#afn464"><rdg wit="#P1">del.</rdg></app> quo <title>Actus</title> 15.
				Item, nec sequitur sic est actum, tunc ergo sic necesse est fieri, nec <title>Scriptura sacra</title> hoc ponit fiendum necessario pro regula, sic nec Pape seu summi Pontificem quecumque<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">(signum)</rdg></app> fecerunt pro regula fienda statuerunt.
				Item, sicut salvator dixit: <q type="biblical">ego vobiscum sum</q>, etc., ita dixit <q type="biblical">ubicumque fuerunt duo vel tres in nomine meo, in medio illorum sum</q>, que pariter videntur intelligenda sicut illa: <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>, et sicut super isto verba notat <name>Rabanus</name>, ut allegat iste auctor<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">quod</witDetail></app>, fidelibus “ad conservationem fidei usque ad consummationem Spiritui specialiter adesse pie tenendum”, quod iste auctor applicat ad solum consilium generale et eius diffinitiones et determinationes ita illa verba ab eodem Salvatore dicta: <q type="biblical">ubicumque duo vel tres congregati in nomine meo, in medio illorum sum</q>, pariter notare possunt non solum consilio seu toti Ecclesia Spiritum Sanctum ad conservationem fidei specialiter ad esse pie tenendum ymo <anchor xml:id="afn467"/>numero<app from="#afn467"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> multi congregationi fidelium in nomine Christi congregate pie tenendum est Spiritum Sanctum ad conservationem fidei specialiter ad ese, iuxta verba Christi que sunt tenenda de necessitate<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">ubicumque etc.</rdg></app> salutis, ut predictus adversarius nec negat, nec negare potest. Ex quo ulterius potest inferri potest<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">quod</witDetail></app> iuxta dicta Christi addito uno vero quod negari non potest, videlicet quod suprema congregatio fidelium sit Romanum Collegium, licet non maior quantitative pie tenendum est Spiritum Sanctum unquam sibi deesse ad consummationem fidei invocato Christi nomine et gratia Spiritui Sancto implorata per ipsum et per consequens ad minus collegium consilio generali poterit diffinitio dubiorum legis divine pertinere et sic propositio adversarii restat falsa.
				‖ Quod autem Romanum vel supremum <anchor xml:id="afn470"/>Collegium<app from="#afn470"><witDetail type="iter. sed del." wit="#P1"/></app> quinymo ad eius caput, supremum Pontificem <anchor xml:id="afn471"/>de consilio etc.<app from="#afn471"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> pertineat huius diffinitio dubiorum fidei sive legis divine potest probari auctoritatibus iuris <title>Sacre Scripture</title> non dissonis, sed consonis ac etiam rationi. Unde adducunt aliqui auctoritatem <name>Innocentii III</name> Pape, 24, questione 1, capitulo “Quotiens...”, ubi dicit sic: “quotiens ratio fidei ventilatur, arbitror non ad omnes fratres<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">nostros</witDetail></app> et coepiscopos nostros nisi ad Petrum, id est sui nominis et honoris” – scilicet successorum – “auctoritatem referri debere.” Cui consonat vel potius quod dictum <name>Innocentii</name> consonare videtur ymo consonat dicto Christi, <title>Luce</title> 22 loquentis <anchor xml:id="afn473"/>Petro<app from="#afn473"><rdg wit="#P1">petrio</rdg></app> et dicens sibi: <q type="biblical">ego rogavi <anchor xml:id="afn474"/>Petre<app from="#afn474"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">pro te</witDetail></app> ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos</q>. Super quo verba <name>Innocentii</name> <anchor xml:id="afn475"/>suprainducto<app from="#afn475"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> dicit <title>Gloza</title> quod “aliud est questionem motam de fide terminare quod nulli preterquam Romane sedi permittitur sicut hic dicitur aliud est ipsam sine diffinitione ventilare quod patriarche et primate facere possunt.” Ex quibus verbis clare patet propositionem adversarii fore falsam: “legis divine”, etc.
				<cb ed="#P1" n="291v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f619/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn476"/>Dicere quod nullas veritates Christus docuit extra <title>Evangelium</title> apostolos, nec Spiritus Sanctus post ascensionem apostolos et post apostolos reliquos succedentes fideles docuit non videtur sanum.<app from="#afn476"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>
				‖ Et<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">‖ et, si dicatur que sunt ille omnis consone prioribus, pro securiori tales sunt habende, ut videtur</rdg></app> si obiciatur illud <title>Extra</title>, <title>De hereticis</title>, “Ad abolendam...”, capitulo “<anchor xml:id="afn478"/>Adhuc<app from="#afn478"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">ad hec</witDetail></app> de episcopali...”, ubi videtur innui* quod illi sunt vitandi tamquam heretici quos episcopi vitandos duxerint vel dixerint debet hoc esse verum quando talem quid dicunt, scilicet talem heretici, de quo certum est quod est heresis. <title>Gloza</title> vero predicta loquitur ubi est dubium an sit heresis cui concordare videtur <title>Gloza</title>, 80 distinctione, capitulo 2, que super verbo ‘fide’ ait: “sed expone hic in fide, id est fideliter, ut possit agitare causam fidei, sed non procedere ad sententiam, vel distingue qui sunt qui dubitant. Nam si layci, videtur quod episcopi possint determinare, <title>Extra</title>, <title>De hereticis</title>, «Ad abolendam...», si clerici, Papa; <title>Extra</title>, eodem titulus, «Cum Christus...».” Et sic patet ad summum pontificem talis diffinitio pertinere veritati*, specialiter quando litterati dubitant et contrarie opinantur, quod satis notat <name>Innocentius</name>, <title>Extra</title>, <title>De <anchor xml:id="afn479"/>baptismo</title><title/><app from="#afn479"><rdg wit="#P1">babtismo</rdg></app>, et eius capitulo “Maiores...” ait enim: “maiores ecclesie causas, presertim articulos fidem contingentes, ad Petri sedem referendas intelligant qui querenti Domino, quem discipuli dicerent ipsum esse, respondisse notatur: <q type="biblical">tu est Christus, Filius Dei vivi</q>.”
				De qua fidei Petri confessione <name>Maximus</name> in <title>Sermone de apostolis</title> inquit: “hic itaque est ille Petrus, qui confitendo Dominum Filium vivi Dei esse, validissima invictaque credendi fundamenta constituit. Nam percunctanti Domino quis esse ab hominibus<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">crederetur</witDetail></app> diceretur respondit: <q type="biblical">tu es Christus, Filius Dei vivi</q>; id est: tu Domine de carne virginis factus es Christus, qui vivi Dei sempiternus es Filius; tu Domine ab hominibus natus es homo, qui incogitabili maiestate Deus es apud Deum; tu es Christus, qui pro redemptione nostra ad passionem veniens impassibilis <anchor xml:id="afn481fn482"/>permanes<app from="#afn481fn482"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1"/><rdg wit="#P1">permanet</rdg></app> apud Patrem. Quis igitur <anchor xml:id="afn483fn484"/>unquam<app from="#afn483fn484"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1"/><rdg wit="#P1">inquam</rdg></app> in tantum hoc incomprehensibile Deitatis arcanum <anchor xml:id="afn485"/>sensum<app from="#afn485"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app> attollere potuisset obtutum, nisi ab ore Petri salutaris huius fidei veritas radiasset? Quis meritorum eius gloriam, quamvis magno equiparare posset eloquio, a quo nobis adorande <anchor xml:id="afn486fn487"/>divinitatis<app from="#afn486fn487"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1"/><rdg wit="#P1">dicatis</rdg></app> fides et cepit et permanet?” Predicente Christo huius fidei permanenciam Petro<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ego oravi</witDetail></app> non solum pro se, sed pro suis successoribus, <q type="biblical">ego oravi pro te, Petre, ut non deficiat tua</q>, qui scilicet Christus sic orans <anchor xml:id="afn489"/>nulli dubium<app from="#afn489"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> <q type="biblical">exauditus <anchor xml:id="afn490"/>est<app from="#afn490"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> pro sua reverentia</q> de fide Petri et cunctorum fidelium permanentia.
				Quod dictum Christi <q type="biblical">ego oravi pro te, Petre</q> etc. videtur clarius funda&lt;men&gt;tum fidei et veritatis totius <title>Sacre Scripture</title> quam illud quod adversarius sumit pro fundamento sue prime propositionis tertie diccionis, scilicet “solam Sacram Scripturam” etc. quod ponitur et dicitur a Christo apostolis et discipulis omnibus communiter, <title>Matthei</title> ultimo: <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>.
				Nam hoc dictum ultimum nonnulli intellexerunt non irrationabiliter de presentia apud fidelem in sacramento altaris, ubi non solum est corpus Christi et sanguis, ymo totus Christus homo perfectus; vel possent<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">per divinitatem</witDetail></app> intelligi de presentia per divinitatem qua ubique necessario presens est et una cum Patre <q type="biblical">solem suum facit oriri super bonos et malos</q>.
				Cum igitur verba predicta fuerunt a Christo soli Petro directa, non communiter omnibus apostolis et discipulis, <q type="biblical">ego rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua</q>, satis notari<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">si</witDetail></app> videtur causas fidei, specialiter et principaliter ad sedem Petri pertinere, quod ex sequentibus verbis <name>Maximi</name> etiam probari posset. Nam inquit <name>Maximus</name> de Petro in preallegato sermone: “<anchor xml:id="afn493"/>quis<app from="#afn493"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">quid</witDetail></app> tanto <anchor xml:id="afn494"/>gloriosior<app from="#afn494"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">gloriosius</witDetail></app> viro, qui fidem secreti inscrutabilis loquendo edidit, vivendo docuit, patiendo firmavit? Ut autem confessionis huius quanta esset magnitudo Salvator ostenderet, dicit ei: <q type="biblical">Beatus es, Symon Bar-Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in celis est; et ego dico tibi</q> etc. <q type="biblical">et tibi dabo claves regni celorum</q>” <q type="biblical">quodcumque ligaveris</q> etc., <title>Matthei</title> 16, quod catholice intelligendum est, scilicet quod Petro promisse fuerunt hic claves regni celorum, id est plena potestas ordinis ligandi et solvendi, que sibi et aliis apostolis communiter collata fuerit in capitulo <title>Matthei</title> 17<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">quelibet</witDetail></app>: <q type="biblical">amen dico vobis, quecumque ligaveritis super terram</q> etc.
				Item<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">substantia</witDetail></app>, plena potestas regiminis cunctorum fidelium hic sibi promittitur tamquam altera clavis cum potestate ordinis regni celorum, cum dicitur <q type="biblical">tibi claves regni celorum</q>, que sibi datur, <title>Iohannis</title> 20, cum dicitur <q type="biblical">pasce oves meas</q> pro se et suis successoribus ad quam clavem nulli dubium pertinere diffinitiones dubiorum fidei seu legis divine, et sic secunda propositio predicti falsa esse communiter qua dicitur “legis divine dubias sententias” etc.<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">de hiis alibi etc. magis</rdg></app>
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="292r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f620/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn498"/>Decimum tertium folium<app from="#afn498"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Item<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">propter his universalibus de Moyse, Petro, Paulo, Iacobo, Iuda etc.</rdg><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">tangenda est positio Marcilii fundamentaliter alio modo ad hoc cum corollariis aliis et quod repugnantur tali fundamento in aliis contra se fundavit, etc. scilicet 7 Politice</witDetail></app>, quia adversarius negaret omnis rationes sumptas ex decretis summorum pontificum in presenti materia, ideo potest aliter argui ratione quod ad Romanum Pontificem, qui summus esse pontifex et Petri presentis apostolorum <anchor xml:id="afn501"/>successor<app from="#afn501"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, infra ostenditur. Et non ad solum generale consilium pertineat diffinire legis divine dubias, sententias diffinire. Nam et huius summi pontifices cum suo collegio possunt se fundare similiter similibus fundamentis in diffiniendis huius dubiis, quibus se fundare debet consilium generale vel consilia generalia, puta in <title>Sacra Scriptura</title>. Nam taliter fundamento, scilicet <title>Sacre Scripture</title>, innitebantur consilia generalia principalia hereses <anchor xml:id="afn502"/><name>Arrii</name><app from="#afn502"><rdg wit="#P1">Arriii</rdg></app>, <name>Macedonii</name>, <name>Nestorii</name>, <anchor xml:id="afn503"/><name>Euticis</name><app from="#afn503"><rdg wit="#P1">Entitentis</rdg></app> et <anchor xml:id="afn504"/><name>Dyoscori</name><app from="#afn504"><rdg wit="#P1">Dyascorii</rdg></app> condempnando et in condendo <title>Sinbola</title>, teste <name>Ysidoro</name> distinctione 14, capitulo 1 ubi dicitur: “sancti Patres in consilio Niceno de omnium orbe terrarum convenientes iuxta fidem catholicam et apostolicam sedem secundum post apostolos Symbolum condiderunt vel tradiderunt”, ita hereses condempnando pro fundamento sacras litteras seu scripturas posuerunt, sicut etiam <name>Alexander III</name> dampnando assertionem quod Christus non est aliud secundum quod homo inmittitur isti veritati a <title>Sacra Scriptura</title> recepte et ex eadem sequente ‘Christus est verus Deus et homo’, <title>Extra</title>, <title>De hereticis</title>, “Cum Christus<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et romanus, ut habetur 24 questione, capitulo “Quidam...” plures hereses arguit evidenter. Aliud fundamentum</witDetail></app>...” Et sic pari fundamento quo ad hoc uti potest Romanus seu summus Pontifex quali utitur tota Ecclesia vel consilium generale et, per consequens, insit diffiniendo sententias legis divine, sententias dubias est sibi eque credendum, ut consilio <anchor xml:id="afn506"/>generali<app from="#afn506"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> vel Ecclesie et sic non ad solum generale <anchor xml:id="afn507"/>consilium<app from="#afn507"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> pertinet huius diffinitio.
				Similiter, sicut Ecclesia vel consilium generale potest se fundare vel inmitti doctrine apostolica in scripturis canonicis, non contenta sed relatione sibi succedentium fidelium per scripturas fide dignas ad nos perducta, ita etiam potest Romanus seu summus Pontifex in diffiniendo legis divine sententias dubias tali doctrine inmitti et tali fundamento inmittebatur <name>Nicolaus</name> Papa qui, ut habetur distinctione 22, capitulo “Omnis...”, patenter diffinit hereticum esse censendum dicere Romanam Ecclesiam non esse caput omnem aliarum ecclesiarum, cum tamen in <title>Scripturis</title> divinis hoc non exprimatur, sed hoc Apostoli docuerunt fidelem, que doctrina relatione fidelium sibi succedentium ac per scripturas sanctorum Patrum ad nos pervenit et hoc tactum fuit supra dum de veritatibus catholice et earum modis variis agebatur, ut patet intuentis.
				Aliud fundamentum cui potest inmitti Ecclesia seu consilium generale in diffiniendo legis divine sententias esse potest divina revelatio seu inspiratio. Sed similiter potest inmitti Romanus seu Summus Pontifex tali revelationi vel inspirationi divine in diffiniendum huius sententiis dubiis legis divine. Si enim alica veritas de hiis que pertinent ad salutem de novo revelaretur Ecclesie, illam posset Summus Pontifex approbare et diffinire tenendam et credendam tamquam catholicam et posset dampnare contrariam tamquam hereticam.
				Sed hic queri <anchor xml:id="afn508"/>potest<app from="#afn508"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> quid esset dicendum si Summus Pontifex vel generale consilium dictant alicam veritatem sibi fuisse revelatam non quid alii fidelem tenerentur credere de necessitate salutis. Dicunt quidam quod absque miraculo non est<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sic</witDetail></app> credendum eis de necessitate salutis. Non enim sufficit nude asserere quod eis sit talis veritas revelata, sed oportet talem assertionem confirmare ad hoc quod sit illi credendum de necessitate salutis, et hoc satis notat satis Salvator noster cum inquit <title>Iohannes</title>: <q type="biblical">si non venissem vel opera non fecissem que nemo alius fecit, peccatum non haberent; nunc autem quia<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">opera</witDetail></app> veni et opera feci que nemo alius fecit, excusationem non haberent de peccato suo</q>, scilicet de peccato infidelitatis et incredulitatis doctrine Christi, in cuius doctrine veritatis attestationem Christus talia miracula fecit, ut <title>Scriptura</title> evangelica satis notat.
				Sed potest instari quod non sufficiat operatio miraculi in attestationem alicuius assertionis ad hoc ut omnis fideles teneantur credere salutis cum per malos et infideles sepe fiant miracula. Unde <title>Matthei</title> 7 dicit Christus: <q type="biblical">multi venient in illa die dicentes: Domine, Domine, non quid in nomine tuo demonia eiecimus</q>, etc. et sequitur: <title>confitebor, quia non novi eos discente</title>, etc. Cui concordat <title>Gloza</title>, <title>Extra</title>, <title>De hereticis</title>, capitulo “Cum ex iniuncto...” dicens quod “quandoque miracula fiant per malos”. Numquam tamen unum miraculum sic in attestationem falsitatis asserte per malos, sed quandoque mali predicant veritatem in cuius attestationem fiunt miracula darent exemplum aliqui de Iuda qui verisimiliter quandoque predicavit veritatem et fecit miracula.
				<cb ed="#P1" n="292v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f621/full/full/0/native.jpg"/>Querunt<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">Scotus: quod omnis fideles <anchor xml:id="asfn6"/>credant <app from="#asfn6"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> alicui assertioni non <anchor xml:id="asfn7"/>evidentem <app from="#asfn7"><witDetail type="a. c." wit="#P1">evidente</witDetail></app> nec evidentis ex Scriptura sequenti, hoc ipsum videtur miraculum</rdg></app> etiam circa aliqui quid esset dicendum si tali assertioni tota Ecclesia seu omnes fideles assentirent et respondent et bene quod talis assertio seu veritas sic asserta esset tamquam catholica veritas reputanda. Concors enim fidelium, adhesio alicui assertioni <anchor xml:id="afn512"/>etc.<app from="#afn512"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> sine miraculo quin assentio huiusmodi sit vera cum omnis fideles firmissime teneant quod Ecclesia universalis numquam errabit iuxta illud <title>Matthei</title> ultimo: <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>. Et clarius hoc patet, ut tactum est supra, ex alio dicto Christi ad Petrum: <q type="biblical">ego rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua</q>, id est fides Ecclesie cuius tu eris caput. Que<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">fides</witDetail></app> tamen fides Ecclesie non solum in Petro, ymo in omnibus apostolis defecit tempore passionis<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">nec propositioni</witDetail></app> dicente Christo eis: <q type="biblical">omnes vos scandalum patiemini in me hac nocte</q>, scilicet scandalum infidelitatis et <anchor xml:id="afn515"/>incredulitatis<app from="#afn515"><rdg wit="#P1">incrudelitatis</rdg></app> de Christi ditate sunt satis confiterentur duo discipuli euntes in Emaus Christo et de Christo dicentem: <q type="biblical">et nos sperabamus quia ipse erat redempturus Israel</q>, set supple: nunc non speramus et multa alia in illo <title>Evangelio Luce</title> qui erat ex duobus illis ponuntur in illo <title>Evangelio</title> que significant incredulitatis apostolos et discipulos <anchor xml:id="afn516"/>incurrisse<app from="#afn516"><rdg wit="#P1">incurisse</rdg></app> generaliter tempore passionis. Et quod Petrus futurus caput <anchor xml:id="afn517"/>Ecclesie<app from="#afn517"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> <anchor xml:id="afn518"/>incurrerit<app from="#afn518"><rdg wit="#P1">incurerit</rdg></app> incredulitatis non coniunciter sed ex sua trina negatione evidentis, quia timore potest quis negare voce et tamen credere corde. Sed incredulitas Petri sequitur ex verbis Christi post verba preallegata: <q type="biblical">ego rogavi pro te, Petre, ut non deficiat tua</q>. Sequitur <anchor xml:id="afn519"/>enim<app from="#afn519"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>: <q type="biblical">et tu aliquando conversus confirma fratres tuos</q>, scilicet qui simul incredulitatem <anchor xml:id="afn520"/>incurrerunt<app from="#afn520"><rdg wit="#P1">incurerunt</rdg></app>. Sed iuxta <anchor xml:id="afn521"/>dicta<app from="#afn521"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Christi, licet fides Petri, id est fides Ecclesie, defecerit in Petro et in aliis apostolis et discipulis, non tamen sequitur<app><witDetail type="scr. sed eras. et del." wit="#P1">† efecit</witDetail></app> igitur defecit, quia <anchor xml:id="afn523"/>firmiter<app from="#afn523"><rdg wit="#P1">firmater</rdg></app> tenendum est huius fidem plene in Maria matre Christi plenissime remansisse, de qua dicitur <title>Luce</title> 2, quod <q type="biblical">Maria conservabat omnia hec conferens in corde suo</q>, licet enim <q type="biblical">ipsius animam gladius</q> passionis Christi <q type="biblical">pertransiret</q> pietate naturali iuxta dictum Symeonis Iusti ad ipsam, tamen ipsa firmissime credebat Christum Filium resurrecturum virtute sue ditantis et omnia credenda de Christo et quecumque credenda erant plene credebat. Aliter oratio Christi non fuisset exaudita: <q type="biblical">ego rogavi, Petre, ut non deficiat fidem tua</q> cum defecit in apostolis et discipulis. Si defecisset in beata Maria, nam in Christo fidem <anchor xml:id="afn524"/>non<app from="#afn524"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> fuit unquam cum ab initio sue conceptionis, sed animam fuerit perfecte beatus clare videns differentiam et omnia credenda in ipsa divina essentia relucentia, sicut <anchor xml:id="afn525"/>nec<app from="#afn525"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> in aliis beatis remanet fides iuxta sententiam apostoli <title>I Corinthiorum</title> 13: <q type="biblical">Cum venerit quod perfectum, evacuabitur quod ex parte est</q>. <q type="biblical">Videmus nunc per speculum in enigmate, tunc autem facie ad faciem</q>.
				Sed numquam in presenti ecclesia est talis casus possibilis ut unus solus recte credat, aliis errantibus, et tunc, licet <anchor xml:id="afn526"/>salvaretur<app from="#afn526"><witDetail type="a. c." wit="#P1">salvetur</witDetail></app> dictum <anchor xml:id="afn527"/>Christi<app from="#afn527"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et oratio: <q type="biblical">ego rogavi pro te, Petre</q> etc., sed non bene illud <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>. Si intelligatur <q type="biblical">ego vobiscum sum</q> per fidem sicut satis videtur secundum unam expositionem, licet alie expositiones possent dari, quia, <anchor xml:id="afn528"/>ut<app from="#afn528"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> videtur ad verificationem <q type="biblical">ego vobiscum sum</q> etc. Si intelligatur per fidem, requiratur fides futura semper in pluribus apostolis, discipulis, quibus Christus ibidem loquebatur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">in p. ibidem</witDetail></app> et in eorum personis loquebatur eorum successoribus usque in finem seculi duraturis, licet non sequatur fides futura in omnibus talibus , quia non dicit Christus ego cum omnibus vobis usque ad consummationem cum Salvator noster alibi Salvator dixerit: <q type="biblical">filius hominis cum venerit, invenietne fidem in terra?</q> Nam, sicut ipso teste, sicut <q type="biblical">refrigescet caritas multorum</q>, ita tenebrescet et rarescet fides multorum, et Apostolo teste multi discedent a fide in novissimis diebus. Si enim in viridi Ecclesia tempore Christi plantata hoc accidit ut in una sola persona remaneret fides, cur etiam tempore arido Ecclesie quanto erit tanta tribulatio quanta <q type="biblical">non fuit ab initio ex quo gentes esse ceperunt</q> non poterit hoc contingere?
				Sed ex aliis verbis Christi ibidem, scilicet <title>Matthei</title> 24, solvitur obiectio, nam Christus ibidem fatetur tantam tribulationem futuram ut, <q type="biblical">si fieri posset, electi</q> deficerent propter quos electos Deus <q type="biblical">abbreviabit dies illos</q>, et sic in electis, licet tamen pluribus, salvabitur fides.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="293r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f622/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn530"/>Decimum quartum folium<app from="#afn530"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Sed<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">de possibilitate <anchor xml:id="asfn8"/>deficiendum <app from="#asfn8"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> consilii generalis et pape <name>Marcilius</name> de Niceno Consilio fuit facta lectio*. Ad propositum premisse propositionis tandem remedium, etc.</witDetail></app>, licet de illo tempore finalis Christus loquatur, in qua Deus <anchor xml:id="afn532"/>de<app from="#afn532"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> speciali gratia, sicut produxit Christus, electos conservabit in fide qualiter non servavit primos electos apostolos et discipulos tempore passionis, non tamen Christus sic dixit vel predixit de omni tempore futuro a tempore apostolorum usque in fine seculi, quinymo videtur quod fides pape* <anchor xml:id="afn533"/>prosperitatis<app from="#afn533"><witDetail type="a. c." wit="#P1">prosperitas</witDetail></app> fidelium sit in periculo infirmandum et rarescendum quam in tempore prosperitatis. Unde <name>Ambrosius</name> super <q type="biblical">Beati inmaculati</q> inquit: “fides inexercitata languescit et crebris <anchor xml:id="afn534"/>ociosa<app from="#afn534"><rdg wit="#P1">occiosa</rdg></app> temptatur <anchor xml:id="afn535"/>incommodis<app from="#afn535"><rdg wit="#P1">incomodis</rdg></app>. Remissum excubiis callidus insydiator irrumpit, assuetum autem bello virum externa fraus instruit et gloriose provehit palma victorie. Pax ergo fidei corruptele materia est.”
				Unde in prosperitate existentibus consulit Petrus in sua <title>Canonica</title> vigiliare pro custodia fidei et aliarum virtutum dictus: fratres, <q type="biblical">sobrii estote et vigilate, quoniam adversarius vester dyabolus tamquam leo rugiens circuit querens quem devoret, cui resistere fortem in fide</q>. Cupiditas etiam et avaritia que tempore prosperitatis regnant multum sunt corruptiva vere fidei et spei bonorum eternorum. Unde Apostolus: <q type="biblical">radix omnem malorum cupiditas, cui quidam accendentes erraverunt a fide et inmiscuerunt se doloribus multis</q>. Et alibi Apostolus inhibens avaritiam dicit <q type="biblical">quod est ydolorum servitus</q>. Et <name>Chrisostomus</name> super illud <title>Matthei</title> 20: “ac illi magis clamabant” – dicit – “Talis est natura fidei: quanto plus vetatur, magis accenditur. Virtus fidei in periculis secura, in securitate periclitatur. Quid enim aliud sic laxat vigorem fidei sicut longua tranquillitas?” Quasi dicat nichil tempore enim hereticorum quale nunc non apparet utinam non sicut in rei veritate doctores catholici preparaverunt ad impugnandum eos et se et alios catholicos in fide confirmaverunt et multos libros defensivos fidei et impugnativos heresum composuerunt, qualiter nunc a fidelibus et catholicis doctoribus et aliis in lege divina peritis, sed magis corpore* videntur quoad scientiam, sed non quoad avaritiam. Unde iuxta propheticus dictum: <q type="biblical">omnes <anchor xml:id="afn536"/>a maiore<app from="#afn536"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> usque ad minorem avaritie student</q>. Unde et pro dolor fides formata caritate non mortua, sed viva apparens ex operibus de quali Iacobus inquit: <q type="biblical">ostende michi ex operibus fidem tuam</q> non mortua et sine operibus quam rara sit patet per experientiam. Unde, ut videtur, Ecclesia tempore prosperitatis temporalis ad mala futura in Ecclesia que predicta sunt in <title>Scripturis</title> debent advertere, iuxta dictum <name>Senece</name>: “tunc salutaria consilia advoca cum tibi alludit vite prosperitas”. Et <name>Gregorius</name> in <title>Omelia</title> super illo <title>Evangelio</title> <q type="biblical">erunt signa in sole et luna</q>: “<q type="biblical">cum audieritis prelia et seditiones, nolite terreri; oportet enim hoc primum fieri, sed nondum statim</q>, quia sed eumdem “ultima tribulatio multis tribulationibus prevenitur”. Inquit inquam <name>Gregorius</name>: “Dominus ac redemptor noster perituri <anchor xml:id="afn537"/>precurrentia<app from="#afn537"><rdg wit="#P1">precurentia</rdg></app> mala denuntiat”, etc verba coram sunt.
				Premissa<app><witDetail type="add. in marg. sed del." wit="#P1">ad propositum</witDetail></app> pro tanto, reverendissime pater, disgressive tangendo michi occurrit unum periculum hereticale <anchor xml:id="afn539"/>imminens<app from="#afn539"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> tempore presentis scismatis, nam multi specialiter studentes et qui viderunt scripturam adversarii supradicti, <name>Marcilii de Padua</name> nominati, ad errores suos se mentaliter convertunt tenentem non de necessitate salutis obedire vero Romano Pontifici, nec Romanum Pontificem super alios pontifices habere primatum saltem iure divino et sic in heresim et in errorem dampnabilem prolabuntur, cuius erroris oppositam esse veritatem catholicam credendam de necessitate salutis inferius ostendetur.
				Sed<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">ad propositum</rdg></app> pro nunc ad propositum redeundo cum querebatur an casus similis in fide, in Dei et omni* sit possibilis presentialiter vel inpost*** qualis fuit tempore passus. Et dicunt aliqui quod sic, puta Magister <name>Guillelmus Okam</name>, doctor Anglicanus, et rationem assignat quia non est <anchor xml:id="afn541"/>verisimile<app from="#afn541"><rdg wit="#P1">verissimile</rdg></app> quod “omnium post tempora apostolorum sint in Ecclesia Dei magis accepti Deo quam apostoli erant ante mortem Christi. Si ergo Christus verus Deus<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et homo</witDetail></app> tempore passionis premisit omnis apostolos a fide catholica deviare et in sola Virgine Maria fidem Romane, <anchor xml:id="afn543"/>temerarium<app from="#afn543"><rdg wit="#P1">temarium</rdg></app> videtur” – inquit iste doctor – “asserere quod unquam ante finem mundi totam multitudinem Christianorum preter unum Deus permittat a vera fide recedere.”
				<cb ed="#P1" n="293v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f623/full/full/0/native.jpg"/> Cum istius doctoris opinione, ut dictum <anchor xml:id="afn544"/>est<app from="#afn544"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, bene staret veritas illius propositionis et ex auditio orationis Christi <q type="biblical">ego rogavi pro te, Petre, ut non deficiat tua</q>, et quod <q type="biblical">fides in eternum stat</q>, ut inquit Sapiens<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sed non l.</witDetail></app>, sicut etiam stetit tempore passionis, sed quoniam* finale promissum Christi dictum apostolis et discipulis pro hiis et eorum usque in finem ecclesie militantis, dictum <title>Matthei</title> ultimo in fine totius stabit, cum dicta opinione <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>. Non bene apparet, cum pluraliter loquatur et pluraliter locutio non minus quam duorum numero contenta est, posset dici multipliciter iuxta illam opinionem primo exponendo <q type="biblical">vobiscum sum</q> et ero <q type="biblical">usque ad consummationem seculi</q>, cum vestris* successoribus aliquibus ymo multis per eternam predestinationem qualiter etiam fuit cum apostolis electis et lapsis a fide tempore passionis virtute cuius* predestinationis et divine gratie eis post<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">casum fidei</witDetail></app> collare ad fidem sunt restituti et in eadem finaliter permanserunt et pro eadem martiria* sustulerunt. Et sic non videtur quin sic eorum successoribus ante finem seculi possit contingere etiam electis et preelectis seu predestinatis a Deo finaliter mansuris in fide salvandum. Et etiam aliter posset dici <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q> per fidem unius vostrum solius sic quod fides mea stabit inter vos, nec deficiet in vobis fides vera, ymo aliquis specialiter inter vos per quem et dei gratiam principaliter agentem ad fidem redire poteritis, sicut Petro dictum est: <q type="biblical">et tu aliquando conversus confirma fratres tuos</q>, dictumque fuit supra illud dictum <q type="biblical">ego vobiscum sum</q>etc. intelligi posse <anchor xml:id="afn547"/>per presentiam<app from="#afn547"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Christi in sacro altaris usque in finem seculi durativo, <anchor xml:id="afn548"/>ut de<app from="#afn548"><witDetail type="a. c." wit="#P1">vel pe.</witDetail></app> presentia Christi secundum ditantem vel modum aliis preterquam per fidem in multis.
				Ex ista opinione, si vera, sequitur fore possibile ad unam solam personam pertinere dubias legis divine sententias diffinire atque interpretationem <title>Sacre <anchor xml:id="afn549"/>Scripture</title><title/><app from="#afn549"><rdg wit="#P1">scripturam</rdg></app> et non ad solum consilium generale et sic due propositiones adversarii inferri possunt<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">p.</witDetail></app> false esse posse. Et quod generale quodcumque* consilium vel congregatio fidelium non totalis Ecclesie, sed partialis potestatis non habeat diffiniendum divine legis sententias dubias potest<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">a</witDetail></app>, sed sola tota Ecclesia nullo fideli excluso patet ex premissa opinione.
				Et potest predicta assertio aliunde probari. Primo, quia una sola est Ecclesia cuius fidem usque in finem Christus exoravit et Deum Patrem in finem seculi duraturam, et per consequens una est sola Ecclesia que in fide nec falli, nec fallere potest, et per consequens una est sola Ecclesia cui est credendum de necessitate salutis, et per consequens ad quam pertinet dubias legis divine sententias diffinire, cum igitur generale consilium prout describit adversarius sic Ecclesia distincta a totali <anchor xml:id="afn552"/>et pars eius<app from="#afn552"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> Ecclesia <anchor xml:id="afn553"/>et minor<app from="#afn553"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ad ipsum huius diffinitio sententiarum dubiarum legis divine nullatenus pertinebit.
				Quod*, si dicatur quod consilium generale est vites* gerens universalis Ecclesie, hoc ex scripturis canonicis nullatenus potest colligi evidenter. Quamvis enim illud consilium de quo habetur <title>Actuum</title> 15 habuit auctoritatem diffiniendi sententiam que vertebatur in dubium* de circumcisione gentilium conversorum, quod consilium fuit congregatum ex apostolis et senioribus qui forsan erant tota Ecclesia vel saltem Ecclesia <anchor xml:id="afn554"/>tota<app from="#afn554"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> sciebat <anchor xml:id="afn555"/>explicite<app from="#afn555"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> de quo agebatur et in apostolis et senioribus confidebant <anchor xml:id="afn556"/>expresse<app from="#afn556"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et suam fidem totaliter eis <anchor xml:id="afn557"/>committebant<app from="#afn557"><rdg wit="#P1">connittebant</rdg></app> vel forsan aderant huius consilio omnis fidelem qui pauci numero pro tunc erant ante, non sequitur quod nunc multiplicatis fidelibus sic sit agendum quin omnis fidelem sint ad diffiniendum divine legis dubias sententias debeant <anchor xml:id="afn558"/>enotari et interpretari<app from="#afn558"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, qui nec tunc ille modus diffiniendi divine legis sententias dubias pro regula servanda de necessitate salutis in posterum extitit institutus. Multaque in illo consilio fuerunt que modo non gererentur* in consilio generali, si modo post consueto tale consilium celebraretur ibi namque non legitur quod Petrus apostolorum princeps et caput Ecclesie non exprimitur huius consilium convocasse vel congregasse, nec sententia diffinitivam, sed Iacobus Episcopus Ierosolimitanus prout patet ex textu, et per consequens gesta illius consilii non sunt trahendum* ad consequentiam, ut sit in posterum ritus huius de necessitate salutis debeat observari.
				<cb ed="#P1" n="294r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f624/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn559"/>Decimum quintum folium<app from="#afn559"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Et<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed eras." wit="#P1">***</witDetail></app> quod consilium generale et quelibet alia congregatio fidelium preter universalem Ecclesiam errare possit in fide et in divine legis dubiis <anchor xml:id="afn561"/>diffiniendis<app from="#afn561"><rdg wit="#P1">diffiendis</rdg></app> potest satis apparentis probari et primo ostenditur de consilio generali, demum de Romano collegio et reliquis, ut occurret et ad obiciendam* <anchor xml:id="afn562"/>debetur responsio<app from="#afn562"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> quod enim consilius generalius non sit universaliter in omnibus eorum determinationibus credendum de necessitate salutis et per consequens non solum ad generale consilium pertineat legis divine dubias sententias diffinire probari ad illud consilium vel congregationem fidelium non pertinet legis divine dubias sententias diffinire, nec ei est credendum de necessitate salutis quod consilium seu que congregatio fidelium potest approbare falsa pro veris et per consequens dampnare pro falsis ista non eget probatione sic esse potest de generali consilio quinymo sic fuit de Niceno consilio cuius continentiam non habeo, sed legi in quodam antiquo libro<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">mai.</witDetail></app> michi specialiter salvo meliori iudicio satis autentiquo, nam iuxta quod in dicto libro legi <anchor xml:id="afn564"/>id consilium<app from="#afn564"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> statuit<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">lun.</witDetail></app> primationes* lune inveniri iuxta siclum decemnonalem et illum siclum per consequens approbavit qui tamen, ut aliqui astronomi dicunt ratione et experientia, defectuosus est et erit amplius in futurum. Ad quod aliqui respondent dicens quod <name>Eusebius Cesariensis</name> Episcopus, qui primo hunc ciclum ordinavit, fuit parum ante Synodum Nicenam, et tunc non potuit esse mutatio sensibiliter antequam celebraretur illa Synodus que etiam fuit consilium generale, in quo sancti patres sic statuerunt predictum siclum observari. Posque* <name>Leo Papa</name>, ut in eodem libro habetur, qui fuit post dictum Synodum vel consilium generale quasi 120 annis, manifestum est, ut dicunt<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">pone clarius</rdg></app> isti, non posse primationem huius ad plus recessisse de loco suo in kalendario a tempore <name>Eusebii</name> nisi per unum diem. Et hunc errorem, ut dicunt, percepit <name>Papa Leo</name> et discussit.
				Et quia, ut dicunt, novus error fuit, ut dicunt isti, et non multum notabilis, et Synodus Nicena magne auctoritatis fuit, non expedivit tunc temporis diffinitioni huiusmodi Synodi contrarie. Synodus igitur Nicena, ut ulterius dicunt isti, decrevit de hunc siclum observari quamdiu habent veritatem seu non fallent sensibiliter. Et, ut vitaretur contentio ne quilibet circa hoc sententiam suam eque falsam, sicut illa que ab omnibus sustinetur, promulgaret. Donec, ut dicunt, accideret in Ecclesia Dei potestas scientie mathematice astronomice qua possent certificari omnia de quibus est circa hec dubitandum vel quo et hec<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">positivo</witDetail></app> positio quorundam astronomorum circa premissa.
				Dicunt etiam quod salva auctoritate Synodi Nicene quod siclus ponit hic nunc mutari* quamvis tunc potuerit observari, quia non fuit error sensibilis, nunc vero est error sensibilis, quia luna apparet, ut dicunt, tertia vel quarta quando computatur prima, et confunditur, ut dicunt, totus ordo ecclesiarum solemnitatum, nam solemnitas pascalis celebratur aliquando per multos dies postquam debuit celebrari et extenditur, ut dicunt, ieiunium per multos dies plusquam deberet, et incipitur tardius quam deberet et comeduntur carnes a fidelibus, ut dicunt in vera quadragesima seu in diebus qui deberent esse quadragesima, nec celebrantur Rogationes, Ascensio, Pentecostem* temporibus suis. Ex hiis dicunt ulterius sequi multiplex scandalum propter manifestos errores et palpabiles, nam, ut dicunt literati, in compoto et astronomia derident ignorantiam ac <anchor xml:id="afn568"/>negligentiam<app from="#afn568"><rdg wit="#P1">necligentiam</rdg></app> prelatorum qui tales defectus sustinent. Atque, ut ulterius dicunt philosophi hebrei et greci et alii infideles qui habitant inter Christianos et in Yspania et in Egipto et partibus Orientis, abhorrent stultitiam quam conspiciunt in ordinatione temporum quibus utuntur Christiani in suis solemnitatibus. Hec in predicto libro legi et si legi fideliter hic recito.
				Ex quibus, si vera sint quod probabiliter puto, quia non habeo evidentiam de huius, cum non sim astrologus nec etiam compotista, videtur sequi quod generale consilium Ecclesie potest errare et approbare falsa pro veris quin non solum de possibili hec esse verum, ymo quod* de facto Niceni consilium falsum pro vero approbavit, scilicet siclum decemnonalem falsum et defectuosum pro vero approbavit, quinymo huius siclus tempore approbationis huius erat defectuosus sic et non sensibiliter que in sensibilitas non excusat, nec obviat quin in rei veritate fuit error qui* postmodum tempore <name>Leonis</name>, ut dictum est, <anchor xml:id="afn569"/>paruit<app from="#afn569"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, nam, sicut dicunt sancti et doctores catholici, quantumcumque parvus <anchor xml:id="afn570"/>error<app from="#afn570"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> asseretur in aliqua scriptura etiam divina vel reperiretur assertus et approbatus totam scripturam <anchor xml:id="afn571"/>huius<app from="#afn571"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> redderet suspectam et inferret eam non esse auctoritatis infallibilis. Quod, si verum sit de <title>Sacra Scriptura</title>, videlicet quod si in ea reperiretur error assertus, non esset infallibilis auctoritatis; pariter videndum <anchor xml:id="afn572"/>de consilio generali et qualibet alia congregatione fidelium<app from="#afn572"><witDetail type="in marg. inf." wit="#P1"/></app>.
				<cb ed="#P1" n="294v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f625/full/full/0/native.jpg"/> Ut<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">Repetatur propositio pro qua materia habet, ymo et prima eiusdem propositio, quod consilium generale possit ******** etc. multa habentur 5 Dya-orum</rdg><rdg type="add. in marg." wit="#P1">vide 5 Dya-orum</rdg></app> resumatur articulum principale assumens talem maiorem propter auctoritatem illius quod vel qui vel que collegium, hominem, persona vel congregationem potest approbare falsa pro veris vel dampnare vera pro falsis non est infallibiliter et indubitanter assentiendum alicui assertioni. Sic est de consilio generali, igitur confirmatur, nam per illam approbationem consilii generalis, de qua supra, scilicet sicli decemnonalis per Nicenum consilium non solum erratur, sed intellectum assentiendo falso pro vero, ymo erratur moraliter in cultu et sic opus Dei et cultus non solum <anchor xml:id="afn575"/>negligenter<app from="#afn575"><rdg wit="#P1">necligenter</rdg></app> quod vitandum est <title>Scriptura</title> dicente <q type="biblical">maledictus qui facit opus negligenter</q>, non solum <anchor xml:id="afn576"/>in quarum<app from="#afn576"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> fit cultus Dei per hoc negligenter, ymo erronee, ut tactum<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">de possibilitate erroris generalis consilii <app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">vide</witDetail></app> Okam</rdg></app> est supra satis et scandalose catholicis apud infideles et apus eos Christianitas et cultus Christianorum sic erronee factus exponuntur in <anchor xml:id="afn578"/>derisum<app from="#afn578"><rdg wit="#P1">derrisum</rdg></app>, ut videtur, et ponit veritati huius inconveniens et error in impedimentum conversionis infidelium maxime scientificorum et scientium clare huius defectum, ymo simplicium infidelium instructorum per scientificos.
				Ulterius ex predicta approbatione posset infringi non solum auctoritas Niceni consilii, ymo omnem aliorum consiliorum generalium Ecclesie, nam ab eodem spiritu procedunt et eidem fundamento inmetuntur*, scilicet eidem quo <title>Sacra Scriptura</title> et tota fides Ecclesie, de quo Petrus quod <q type="biblical">non voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed Spiritu Sancto inspirati, locuti sunt sancti Dei homines</q>.
				<anchor xml:id="afn579"/>Sed quia<app from="#afn579"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> hec instantia facta contra auctoritatem consilii generalis per astrologos predictos nimis videtur pungere Ecclesiam et ne aliqualis ad eandem respondit, ad eandem obmittatur per me ex oblivione, volo pro nunc dicere quod occurrit et dico breviter quod consilia generalia falli non possunt, nec falli, nec fallere, nec falsa pro veris approbare, nec vera pro falsis dampnare in hiis que sunt credenda aut agenda a fidelibus de necessitate salutis, nec super hiis errare potest per ignorantiam iuris divini, sed per ignorantiam facti alicuius cuius notitia aut observantia non est ad salutem necessaria fidelibus, qualis est ignorantia etatis lune aut primationum lune pascalium non est inconveniens quod fallatur. Et etiam quoad celebrationem pascalis solemnitatis tempore certo. Sicut enim locus certus et determinatus non requiritur ad colendum <anchor xml:id="afn580"/>Deum<app from="#afn580"><rdg wit="#P1">deium</rdg></app> aut ad orandum de necessitate salutis, ita videtur quod nec certum tempus vel dies de iure divino et de necessitate salutis ad colendum Deum requiratur, nec etiam per consequens ad festa celebranda.
				Unde de loco Deum colendi et adorandi quod non requiratur certus locus materialis <anchor xml:id="afn581"/>patet <title>Iohanni</title> 4<app from="#afn581"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>; dixit namque Christus ad Samaritanam ipsa predicente Christo: <q type="biblical">Domine, video quia propheta es tu. Patres nostri in monte hoc adoraverunt et vos dicitis quia Ierosolimis est locus ubi oportet adorare. Dixit ei Ihesus: mulier, crede michi quia veniet hora quando nec Ierosolimis, nec in monte hoc adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus, quia salus ex Iudeis est</q>. Et sequitur ad propositum: <q type="biblical">Sed venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nam et Pater tales querit. Spiritus enim Deus est et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare</q>. Et per consequens, cultus Dei exterior quoad determinatum locum materialem et per consequens nec tempus est de iure divini, set positio tantum, et per consequens celebratio Pasce certo tempore aut die non est de iure divino aut eodem iure de necessitate salutis, sicut nec res oblate exteriores materiales in cultu divino iure divino <anchor xml:id="afn582"/>sunt de necessitate<app from="#afn582"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> salutis. Unde <title>Michee</title> 6: <q type="biblical">quid dignum offeram Domino? Numquid curvabo genu Deo excelso? Numquid offeram ei holocaustum</q>, etc. <q type="biblical">numquid dabo primogenitum pro scelere meo, fructum ventris mei pro<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">scelere meo</witDetail></app> peccato anime mee?</q> Et respondet propheta vel Dominus per prophetam dicens: <q type="biblical">Indicabo tibi, o homo, quid Deus requirat a te: utique facere iudicium, et diligere misericordiam, et sollicite ambulare coram Domino Deo tuo</q>.
				Idem habetur ex <title>Psalmus</title> 49: <q type="biblical">Deus deorum Dominus locutus est</q>, etc. <q type="biblical">Congregate illi sanctos eius, qui ordinant testamentum eius super sacrificia</q>, etc. Et infra: <q type="biblical">non in sacrificiis arguam te</q>, etc. <q type="biblical">Non accipiam de domo tu vitulos</q>, etc. et<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Vide de precepto ut Pasco dominica celeraretur</rdg></app> concludit verum Dei cultum interiorem iure divino necessarium ad salutem: <q type="biblical">immola Deo sacrificium laudis et redde altissimo vota tua; invoca me in die tribulationis, eruam te et honorificabis me</q>, etc. Et in fine <title>Psalmi</title>: <q type="biblical">Sacrificium laudis honorificabit me, et illic iter quo ostendam illi salutare Dei</q>. Et per consequens talis cultus sufficit ad salutem, nec locus materialis offerendum, nec res oblate de iure divino evangelico sunt de necessitate salutis, et per consequens nec tempus limitatum et precisum puta circa quotta* lune in celebratione <anchor xml:id="afn585"/>Pasce<app from="#afn585"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> sunt etiam multa festa que non specialiter tempore suo <anchor xml:id="afn586"/>celebrantur<app from="#afn586"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> de sanctis martiribus non specialiter fit festum tempore, die et hora quibus passi sunt simili, etc.* festum sacramenti altaris non celebratur die qua <anchor xml:id="afn587"/>noscitur<app from="#afn587"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> in*****, ut notum est, et die dictum sic ad illam instantiam factam contra auctoritatem consilii generalis Niceni et, per consequens, aliorum.
			</div>
			<div>
				<head rend="level(0)">&lt;Contra primas duas propositiones&gt;</head>
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="295r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f626/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn588"/>Decimum sextum folium<app from="#afn588"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Non<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">Quod una tantum sit ecclesia que errare non potest, probandum restat. Capiendo specialiter ecclesiam pro congregatione fidelium et requirant* dum ad obiecta quedam nimis prungentia* et finaliter redendum* quanto sunt gradus in diffiniendo dubia, etc.</witDetail></app> enim volo tenere contra adversarium quin ad generale Ecclesie consilium pertineat legis divine dubias sententias diffinire, sed circa suas propositiones volo arguitive tange alica in speciali in quibus Ecclesie adversatur. <anchor xml:id="afn590"/>Illas<app from="#afn590"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> enim propositiones<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">posui* nisi*</rdg></app> ad finem adversandi Ecclesie, prima videlicet “Solam divinam scripturam seu canonicam, et ad ipsam per necessitatem sequentia atque ipsius interpretationem ex communi consilio fidelium factam veras esse, ad beatitudinem consequendam necesse est credere, si debite proponatur.”
				Videtur posuisse predictus adversarius ne primatus Romani Pontificis super omnes alios pontifices ac Romane Ecclesie super omnes alias ecclesias probari possent sufficienter credendum de necessitate salutis pro eo quod de presidentia Petri Rome aut eius ibidem<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">pred.</witDetail></app> presentia quandoque personali predicatione ac martirio glorioso nichil in <title>Scriptura</title> habetur, sed solum de Pauli presentia ac predicatione, ut pate in fine <title>Actuum</title>. Ac per hoc solum videatur Romanum Pontificem habuisse super alios pontifices et Romanam Ecclesiam super alias a solo <name>Constantino</name> habuisse primatus et sic Romanum Pontificem Imperatori<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">fore</witDetail></app> debere esse subiectum et eiusdem Pontificis Imperatoris iudicem ordinarium esse debere et multa alia finaliter stabilire conatus esse <anchor xml:id="afn594"/>videtur<app from="#afn594"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> propter magistrum suum et dominum <name>Ludovicum de Bavaria</name> qui illis temporibus, scilicet tempore felicis recordationis domini <name>Iohanni XXII</name>, preter <anchor xml:id="afn595"/>consensum<app from="#afn595"><rdg wit="#P1">conssenssum</rdg></app> Romane Ecclesie voluit Romani Imperii iura tenere, cuius <name>Ludovici</name> idem adversarius fertur cancellarius extitisse.
				Secundam quoque propositionem suam que talis est, ut dictum est: “Legis divine dubias sententias diffinire in hiis presertim que Christiane fidei dicuntur articuli et reliquis credendis de necessitate salutis solum generale consilium fidelium vel illius valentiorem partem seu multitudinem determinare debere, nullumque aliud collegium partiale aut singularis personam <anchor xml:id="afn596"/>cuiuscumque<app from="#afn596"><rdg wit="#P1">cumiuscumque</rdg></app> conditionis existat iam dicte determinationis auctoritatem habere.” Istam propositionem patenter videtur posuisse predictus adversarius ad auctoritatem Romani ac supremi Pontificis et sui collegii penitus anullandam<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">eors.</witDetail></app> eiusque deffinitionibus, <anchor xml:id="afn598"/>scilicet<app from="#afn598"><rdg wit="#P1">silicet</rdg></app> Romani Pontificis ac supremi Pontificis etiam cum suo toto collegio in eis que fidei sunt, nullatenus esse credendum de necessitate salutis, nec per consequens eidem fore obediendum de eadem necessitate salutis cum discredere vel non credere eiusdem diffinitionibus sit non obedire eidem.
				Iste due propositiones, ut supratactum est, fuerunt aliqualiter impugnate. Nunc restat ad suam pretracta motiva et alia quedam adhuc adducibilia . Responde: adducebantur namque pro prima propositione alique auctoritates que supa ponuntur, filio 6, secunda pagina. Primum erat auctoritas <name>Augustini</name> communis* “in Sacra Scriptura quidquid est utile invenitur et quidquid est noxium dampnatur.” Patet dici quod unum quoad agibilia seu agenda moralis vite de necessitate salutis iuxta quoddam aliud dictum ut pro nunc puto <name>Gregorii</name> “ille habet quidquid patet quidquid latet in divinis voluntatibus qui caritatem servat in moribus” quin vero sint multa credibilia et credenda de necessitate salutis que in <title>Sacra Scriptura</title> non habentur expresse nullatenus rationabiliter dici potest, ut patet ex predictis supra de multis modis veritatum catholicarum credendarum de necessitate salutis.
				Et pari modo responderi potest ad secundum supratactum pro adversario argumentum quo dicitur quod, sicut tota fides ad quam tenebantur Hebrei sufficienter exprimitur in <title>Veteri Testamento</title> iuxta illud <title>Deuteronomio</title> 4: <q type="biblical">Non addetis ad verbum quod loquor vobis</q> etc. ita tota fides ad quam tenentur Christiani de necessitate salutis continetur in utroque <title>Testamento</title>. Respondetur: quidquid sit de assumpto non esse simile, nam habemus in <title>Novo Testamento</title> quod <q type="biblical">Multa fecit <anchor xml:id="afn599"/>et dixit<app from="#afn599"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Ihesus que non sunt scripta in libro hoc.</q> Et iterum Christus dixit suis pro ipsis et eorum successoribus <anchor xml:id="afn600"/>quin<app from="#afn600"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> propter imperfectionem <title>Evangelii</title> non poterant per <title>Evangelium</title> plene nosce per ipsos credenda: <q type="biblical">non relinquam vos orphanos</q>, sed <q type="biblical">mittam vobis promissum Patris Spiritum veritatis</q> et ille <q type="biblical">docebit vos omnem veritatem</q>, etc.
				<anchor xml:id="afn601"/>Una quoque causa huius rei videtur fuisse preceptum divinum ut sanctum Pasca dominico die celebraretur. Unde in <title>Legenda Pii Pape et martiris</title> sic scribitur: “sub huius episcopatu Hermes librum scripsit in quo mandatum continetur quid ei precepit angelus Domini, cum venit ad eum in habitu pastoris et precepit ei ut sanctum Pasca die dominico celebraretur”, et ex hac causa, ut audivi a quodam compotista, continuat in Ecclesia ut non possit servari circa quotta lune in celebrando Pasca.<app from="#afn601"><witDetail type="in marg. inf." wit="#P1"/></app>
				<cb ed="#P1" n="295v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f627/full/full/0/native.jpg"/> Dictum<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">adducantur rationes pro duabus propositionibus suis omnis <anchor xml:id="asfn10"/>et <app from="#asfn10"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> ad omnis respondeatur, etc.</witDetail></app> quoque <name>Ieronomi</name> communiter allegatum quod “ex <title>Scripturis</title> divinis auctoritatem non habet eadem facilitate contempnitur qua probatur” intelligitur de scripturis apocrifis que non consonant <title>Sacris Scripturis</title> iuxta illud <q type="biblical">qui non est mecum, contra me est, et qui non collegit mecum, dispergit</q>. De <title>Scripturis</title> vero multis et veritatibus multis non expressis in <title>Scriptura</title> aut non sequentibus ex per***tis ex contentis in <title>Scriptura </title><title>Sacra</title><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et e.</witDetail></app> consonis tamen <title>Sacre Scripture</title> et <anchor xml:id="afn604"/>verisimilibus<app from="#afn604"><rdg wit="#P1">verissimilibus</rdg></app> ultra <title>Scripturam</title> vel extra <title>Scripturam</title> a Christo dictas apostolis, aut a Spiritus Sanctus post eisdem, aut eorum successoribus revelatis et de auctoritatis ystoriis et eremitis* fidelium de gestis Ecclesie post valde imperfectam ystoriam <anchor xml:id="afn605"/>factas<app from="#afn605"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> <title>Actus apostolorum</title> <anchor xml:id="afn606"/>nullatenus<app from="#afn606"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> est dictum <name>Ieronimi</name><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">rona.</witDetail></app> supradictum intelligendum ut ex veritatum credendarum de necessitate salutis multis modis supratactis nolenti advertere satis patet.
				Quod vero adiungitur de traditionibus hominum videt quod relique scripture <anchor xml:id="afn608"/>a <title>Sacra</title><app from="#afn608"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> sunt traditiones hominum, de quibus salvator ait, <title>Matthei</title> 15: <q type="biblical">in vanum me colunt docentes doctrinas et precepta hominum.</q> Sub quibus traditionibus videntur contineri decreta, decretales et omnis <anchor xml:id="afn609"/>sanctiones<app from="#afn609"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app> et diffinitiones summorum Pontificum etc. Posset dici huius rationi petere principium et multa alia ad hoc possent dici, sed unum tantum dico adversario, ut advertat ipse vel sequaces: <anchor xml:id="afn610"/>si qui<app from="#afn610"><witDetail type="iter. sup. lin." wit="#P1"/></app> sint ad passum <title>Scripture</title> quem allegat et de quibus traditionibus <title>Scriptura</title> loquatur quantum de comestione discipulorum non lotis manibus, ut dicebant Pharisei Christo, <q type="biblical">quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? non enim lavant manus suas cum panem manducant</q>, que traditionis transgressio discipulorum infra ostenditur nullatenus contradicere divinis mandatis, cum dixit Christus, <q type="biblical">manducate non lotis manibus, non coinquinat hominem</q> etc.
				Christus vero dicendo verba per adversarium allegata <q type="biblical">in vanum me colunt</q> etc. loquitur* de traditionibus obviantibus divinis preceptis et impedientibus ab observatione divinorum preceptorum dicendum <q type="biblical">quare et vos transgredimini mandatum Dei propter<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">transgressione</witDetail></app> traditiones vestras</q> etc. <anchor xml:id="afn612"/>Sanctiones<app from="#afn612"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app> vero summorum Pontificum non impediunt ab observantia divinorum preceptorum, ymo potius ad illa servanda fidelem dirigunt et ad hoc condite sunt ut ex earum tenore satis patet.
				Alia quoque pro predictis propositionibus adversarii possent adduci motiva que <anchor xml:id="afn613"/>ipse<app from="#afn613"><rdg wit="#P1">ipset</rdg></app> adducit et alica alia que non adducit. Quod enim solam <title>Sacram Scripturam</title> divinam seu canonicam oporteat credere de necessitate salutis nec quidquam illi addendum videtur notare Salemonem <title>Proverbio</title> 28 <anchor xml:id="afn614"/>dicens<app from="#afn614"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> <q type="biblical">ne addas quidquam verbis illius et arguaris, inveniarisque mendax</q> et loqui videtur de verbis divinis seu auctoritate divina conscriptis ac a Deo revelatis.
				Item<app><witDetail type="add. in marg. sed del." wit="#P1">Sapientie, Apocalypsis, Apostolus</witDetail></app>, <title>Apocalypsis</title> ultimo: <q type="biblical">Contestor omni audienti verba prophetie libri huius; si quis apposuerit ad hec, apponet Deus super illum plagas scriptas in libro hoc. Et si quis diminuerit de verbis libri prophetie libri huius, auferet Deus partem eius de libro vite, et de civitate sancta, et de hiis que scripta sunt in libro isto</q>.
				Et <title>Ad Galatas</title> 1 Apostolus: <q type="biblical">Miror enim quod sic tam cito transferimini ab eo qui vos vocavit in gratiam Christi in aliud Evangelium, quod non est aliud, nisi sunt aliqui qui vos conturbant et volunt <anchor xml:id="afn616"/>convertere<app from="#afn616"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> Evangelium Christi. Sed licet nos aut angelus de celo evangelizaret vobis preterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit. Sicut predixi, et nunc iterum dico de ipsis: si quis vobis evangelizaverit preter id quod accepistis, anathema sit</q>. Ex hiis videtur vera prima propositio adversarii qua dicit “solam <title>Scripturam</title> divinam” etc.
				Ad primum horum potest dici quod beatus <name>Iohannes</name> loquitur de libro suo solo ut notum est, non de reliqua <title>Scriptura sacra</title>, puta evangelica<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">de</witDetail></app>, in qua <anchor xml:id="afn618"/>ipse<app from="#afn618"><rdg wit="#P1">ipset</rdg></app> dixit in fine sui quod multa alia fecit Ihesus <q type="biblical">que non sunt scripta in libro hoc</q> et quod Spiritus erat docturus apostolos et suos successores multas veritates, etc. vel loquitur de appositione adversorum non diversorum et consonorum et de ablatione necessariorum, ut patet.
				Per idem, ad verba <name>Pauli</name> quod loquitur de evangelizatione adversorum non diversorum patet per verba sua, dicit: <q type="biblical">Miror quod ita cito transferimini in aliud Evangelium</q>, <anchor xml:id="afn619"/>etc.<app from="#afn619"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>; et per illud quod sequitur: <q type="biblical">sunt aliqui qui vos conturbant et volunt evertere Evangelium Christi</q><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">po.</witDetail></app>, addendo vel evangelizando non solum diversa, sed adversa. Unde in Prologo <title>Epistole</title> illius <anchor xml:id="afn621"/>dicitur sic<app from="#afn621"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app>: “Galathe sunt Greci. Hii verbum veritatis primum ab Apostolo acceperunt. Sed post discessum eius temptati sunt a falsis apostolis ut in legem et circumcisionem verterentur. Hos Apostolus<app><witDetail type="vacuum add." wit="#P1"/></app> revocat ad fidem veritatis”, etc.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="296r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f628/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn623"/>Decimum septimum folium<app from="#afn623"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Pro<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">Quod in credentia sunt gradus <anchor xml:id="asfn11"/>sicut* intelligenda sunt, <app from="#asfn11"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> similiter in auctoritate diffiniendi. Pro infra scribendum videndus 5 <title>Dyalogorum</title> et quedam alia etc. de fallibilitate consilii generalis specialiter</rdg></app> opinione etiam prima<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">eius</witDetail></app> propositione adversarii, scilicet “solam <title>Scripturam</title> sacram vel canonicam vel divinam” etc.<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">Possunt induci auctoritatem <name>Augustini</name> allegatam supra in principio questionis posite dicendum contra **** diversis capitulis et quod nec dictis sanctorum, nec <anchor xml:id="asfn12"/>sanctionibus <app from="#asfn12"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> Summorum Pontificum est propter hoc ** eorum auctoritatem indubie ad tenendum de necessitate salutis probari potest et primo de anticis</witDetail></app>
				Auctoritatem<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Respondeaturque ad motiva que <anchor xml:id="asfn13"/>ipse <app from="#asfn13"><rdg wit="#P1">ipset</rdg></app> inducit</rdg></app> supra allegate in principio questionis que videntur pro prima propositione adversarii, “solam <title>Scripturam</title>” etc. sunt iste.
				Prima est contra dictum <title>Decreti</title>, capitulo “Ego solum...<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">illis libri</witDetail></app>”, ubi dicitur sic: “Ego solum illis <anchor xml:id="afn629"/>libris<app from="#afn629"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> <title>Scripturarum</title> <anchor xml:id="afn630"/>qui iam canonici appellantur<app from="#afn630"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> <anchor xml:id="afn631"/>didici<app from="#afn631"><rdg wit="#P1">didisci</rdg></app> hunc timorem honoremque referre ut nullum illorum errasse scribendo audeam” dicere etc., primo folio. Ad hoc dici quod <name>Augustinus</name> hic <name>Augustinus</name> notat prioritatis in credibilitate et maioritatem auctoritatis et hoc <anchor xml:id="afn632"/>satis notatur<app from="#afn632"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> satis supra in ordine veritatum catholicarum et credendarum<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Sicut de <anchor xml:id="asfn14"/>scientiis <app from="#asfn14"><rdg wit="#P1">scientii</rdg></app> dicitur quod mathematica sunt in primo gradu certitudinis et naturales, etc.</rdg></app> de necessitate salutis, nec propter hoc negat alias <title>Scripturas</title> <anchor xml:id="afn634"/>credendas<app from="#afn634"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, ut satis notatur infra, capitulo “Veterum...<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">aliis</witDetail></app>” cum dicitur: “aliis autem scripturis” etc. “non adeo adherendum, ut ex eis sic testimonium proferatur, ut contra sentire non liceat, sicubi forte aliter sapuerint quam veritas postulet.” Patet per hoc quod addit “sicubi forte aliter sapuerint”, ubi enim consone veritati <title>Sacre Scripture</title> primo et principali credende locuntur, non licet contra sentire, ut videtur <name>Augustinum</name> sentire satis.
				Ad aliud vero quod dicitur capitulo “Quis nesciat...” dicitur sub auctoritate <name>Augustini</name> sic: “quis nesciat <anchor xml:id="afn636"/><title>Scripturam</title><app from="#afn636"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> tam <title>Veteris</title> quam <title>Novi Testamenti</title>, certis terminis suis contineri, eamque posterioribus omnem episcoporum” – et per consequens, <anchor xml:id="afn637"/>Romanorum<app from="#afn637"><rdg wit="#P1">ronanorum</rdg></app> – “litteris ita preponi, ut de illa omnino dubitari aut disceptari non possit” – seu non debeat – “utrum verum vel rectum sit aliquid quod in ea scriptum esse constiterit?” Ex hiis patet clare patet quod <name>Augustinus</name>, ut prius vetat ordinem huius scripturarum et prioritatem<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et inter</witDetail></app> in ordine credendi et <anchor xml:id="afn639"/>maioritatem<app from="#afn639"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> certitudinis in <title>Sacra Scriptura</title> quam in aliis scripturis posterioribus cum dicit eam aliis scripturi ita preponi, etc. quod autem sequitur “Episcoporum autem litteras que post confirmatum canonem scripte sunt vel scribentur licere reprehendi, si quid in eis forte a vero deviatum est?” Ista dicta continent responsionem per hoc quod ponitur conditio “si quid in eis forte” etc. Ubi<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">aut</witDetail></app> enim a vero seu a veritatibus in <title>Scriptura sacra</title> contentis expresse aut per necessitatem sequentibus ex contentis in <title>Sacra Scriptura</title>, aut dictis a Christo apostolis que non sunt scripta in <title>Evangelio</title> que per apostolos et succedentes fideles ad nos pervenerunt, aut dictis et doctis <anchor xml:id="afn641"/>apostolis et<app from="#afn641"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> ab apostolis Spiritum Sancto eos docente omnem veritatem iuxta promissum Christi que etiam per successorem apostolorum immediatos ac mediatos ad nos pervenerunt, aut veritatibus revelatis seu revelandum fidelibus per Spiritum <anchor xml:id="afn642"/>Sanctum<app from="#afn642"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> dirigentem Ecclesiam et Christum etiam assistentem Ecclesie <q type="biblical">usque ad consummationem seculi</q> simul revelantibus iuxta predicationem* Christi de Spiritu <anchor xml:id="afn643"/>Sancto<app from="#afn643"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>: <q type="biblical">ille docebit vos omnia et suggeret vobis omnia quecumque dixero vobis</q>. Ubi inquam tales littere Episcoporum potissime Romanorum que post confirmatum canonem scripte sunt vel scribentur non obviant predictis modum catholicarum veritatum aut non deviant ab alica illarum veritatum, ymo consonant aliquibus vel alicui illarum aut forsan sunt vel continent veritates aliquorum illorum modorum tales littere credende sunt et tenende de necessitate et sic stat falsa propositio prima adversarii “solam <title>Scripturam</title> canonicam seu divinam” etc. Et ex responsione ad<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">illas</witDetail></app> istas duas auctoritates patet <anchor xml:id="afn645"/>responsio<app from="#afn645"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> ad multas similes quas non induco gratia brevitatis et ex responsione etiam ad quasdam supra positas idem patet.
				Et ista credentia seu credulitas <anchor xml:id="afn646"/>fides<app from="#afn646"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> sive istud credere adhibendum scripturis posterioribus episcoporum <anchor xml:id="afn647"/>specialiter<app from="#afn647"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Romanorum non est actus <anchor xml:id="afn648"/>propriissime<app from="#afn648"><rdg wit="#P1">propiisime</rdg></app> fidei qui<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">propiisime</witDetail></app> precise innitatur auctoritati <anchor xml:id="afn650"/>divine<app from="#afn650"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app> et concluditur tali sillogismo: omne revelatum a Deo est firmissime fide credendum, sed A vel B veritas est <anchor xml:id="afn651"/>huiusmodi<app from="#afn651"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, igitur. Sed est actus credendi innitens auctoritati humane minoris firmitatis predicto actu credendum et est de genere assertionum probabilium habens pro principio quod cuilibet experto in sua scientia credendum est potissime in dictis non dissonis, sed magis consonis hiis que sunt fidei proprie, specialiter auctoritatem habentibus et superioritatem in Dei Ecclesia, de quibus <anchor xml:id="afn652"/>verisimilius<app from="#afn652"><rdg wit="#P1">verissimilius</rdg></app> est quod <anchor xml:id="afn653"/>eis<app from="#afn653"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> spiritus sanctus assistat in hiis que tangunt fidem et Ecclesiam quam simplicibus. Unde de Caypha dicitur quod prophetabit <q type="biblical">cum esset pontifex anni illius</q>, cum dixit: <q type="biblical">expedit unum hominem mori pro populo ut non tota gens pereat</q>.
				<anchor xml:id="afn658"/>Ista autem credentia seu adherentia <anchor xml:id="afn654"/>sanctionibus<app from="#afn654"><rdg wit="#P1">sanxtionibus</rdg></app>, <anchor xml:id="afn655"/>id est decretis<app from="#afn655"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, Summorum pontificum non sit actus fidei proprie sumendo fidem prout est virtus et honesta subiugans <anchor xml:id="afn656"/>omnem<app from="#afn656"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> intellectum in obsequium Christi et Dei, sed magis large prout adhuc largius in logica fides sumitur cum dicitur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">cum</witDetail></app> quod “argumentum est ratio rei dubie factivus fidem”. Probari potest aliquibus mediis, nec tamen propter sequitur quin sit de necessitate salutis.<app from="#afn658"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>
				<cb ed="#P1" n="296v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f629/full/full/0/native.jpg"/> Et<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">.:. primo de Petro et de credentia scripture sue. :. De hoc <title>Dyalogorum.</title></rdg></app> quod <anchor xml:id="afn660"/>sanctionibus<app from="#afn660"><rdg wit="#P1">sanxtionibus</rdg></app> vel decretis Summorum <anchor xml:id="afn661"/>Pontificum<app from="#afn661"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> non sit tanta firmitate <anchor xml:id="afn662"/>credendum<app from="#afn662"><witDetail type="a. c." wit="#P1">credendo</witDetail></app> seu<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">tenende</witDetail></app> <anchor xml:id="afn664"/>assentiendum<app from="#afn664"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ut <title>Sacre Scripture</title> probari potest tali ratione illorum <anchor xml:id="afn665"/>sanctionibus<app from="#afn665"><rdg wit="#P1">sanxtionibus</rdg></app> vel decretis non est tanta firmitate adherendum ut <title>Sacre Scripture</title> qui possunt <anchor xml:id="afn666"/>sancire<app from="#afn666"><rdg wit="#P1">sanxire</rdg></app>, decernere, aprobare falsa pro veris et reprobare vera per falsis, qui possunt <anchor xml:id="afn667"/>sancire<app from="#afn667"><rdg wit="#P1">sanxire</rdg></app> seu decernere inter se<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ad</witDetail></app> non solum diversa, sed adversa atque unus idem sibi contradicere et repugnare, qui possunt etiam aliqua decernere tamquam sequentia ex <title>Sacra</title> que exinde minime <anchor xml:id="afn669"/>secuntur<app from="#afn669"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> saltem de textu ex quo sequi dicunt que <anchor xml:id="afn670"/>sanciunt<app from="#afn670"><rdg wit="#P1">sanxiunt</rdg></app> vel decernunt. Ista propositio est satis nota, quia <title>Sacre Scripture</title>, ut tactum est, hec contingere non possunt.
				Sed sic est de scripturis pontificibus quod enim possint <anchor xml:id="afn671fn672"/>sancire<app from="#afn671fn672"><rdg wit="#P1">sanxire</rdg><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">fa.</witDetail></app> vel decernere <anchor xml:id="afn673"/>falsa<app from="#afn673"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> et possunt errare a via veritatis. Patet de Petro qui non solum antequam esset Summus Pontifex negando Christum a via veritatis exorbitavit quinymo<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">post summus</witDetail></app> cum iam esset Summus Pontifex, ut patet <title>ad Galatas</title> 2, ubi inquit Paulus <q type="biblical">cum autem venisset Cephas Antiochiam in faciem restiti et ei, quia reprehensibilis erat</q>, etc. usque ibi <q type="biblical">si tu, cum Iudeus sis, gentiliter et non iudayce vivis, quomodo cogis gentes iudayzare</q>, <anchor xml:id="afn675"/>etc.<app from="#afn675"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Ex quibus patet Petrum a veritate deviasse.
				Et quod in hoc Petrus non solum deviavit a veritate, ymo a fide, patet 2, questio 7, capitulo “Ecce...” ubi <name>Crassianus</name> allegat quod subditi volunt reprehendere prelatos. Patet per exemplum de Paulo, qui reprehendit Petrum, cui allegationum<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Crassianus</rdg></app> respondet dicens quod hoc licet quando prelati a fide exorbitant quemadmodum exorbitavit beatus Petrus. Unde dicit ibidem in hec verba: “Paulus Petrum reprehendit, qui princeps apostolorum erat” <anchor xml:id="afn677"/>etc.<app from="#afn677"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> Et infra “Petrus cogebat gentes iudayzare, et a veritate <title>Evangelii</title> recedere, cum Iudeis gregem faciens, et a turbis gentilium latenter se subtrahens. Par autem est in se a fide exorbitare, et alios exemplo vel verbo a fide deicere. Ergo hoc exemplo non probantur prelati accusandi a subditis, nisi forte a fide exorbitaverint, vel alios exorbitare coegerint.” Ex hiis patet quod Petrus erravit non ambulando <q type="biblical">ad veritatem Evangelii</q> iuxta quod Paulus ipsum reprehendit.
				Ad<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Thomas</rdg></app> idem potest induci sanctus <name>Thomas</name>, <title>Secunda secunde</title>, questione <anchor xml:id="afn679"/>33<app from="#afn679"><witDetail type="a. c." wit="#P1">32</witDetail></app>, articulo 4 dicens in hec verba: “in faciem resistere coram<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">homi.</witDetail></app> omnibus excedit modum fraterne correctionis, et ideo sic Paulus <anchor xml:id="afn681"/>Petrum<app from="#afn681"><rdg wit="#P1">Paulum</rdg></app> non reprehendisset nisi aliquo modo esset par, quantum ad fidei defensionem.” Et subdit: “Sciendum tamen est quod ubi <anchor xml:id="afn682"/>imminet<app from="#afn682"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> periculum fidei, etiam essent et sunt prelati a subditis publice arguendi” propter imminens periculum circa fidem. “<anchor xml:id="afn683"/>Unde et Paulus, qui erat subditus<app from="#afn683"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> Petro, propter imminens periculum scandali circa fidem, Petrum publice arguit.” Nec<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">nullum</rdg></app> tamen in hoc Petrus heresim incurrit<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">se vel</witDetail></app> seu hereticus effectus est, quia errori suo non pertinaciter adhesit quinymo ad <anchor xml:id="afn686"/>reprehensionem<app from="#afn686"><rdg wit="#P1">reprehentionem</rdg></app> pauli ab errore discessit et se correxit<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">errabatur</witDetail></app>.
				Item, idem videtur posse probari de beato <name>Marcellino Papa</name> qui contra fidem errasse videtur adorando ydola, de quo <name>Nicolaus Papa</name> distinctione 21, capitulo “Nunc autem...” sic ait tempore <name>Dyoclissiani</name> et <name>Maximiani</name> angustorum: “Marcellinus Episcopus urbis Rome, qui postera insignis martir effectus est, adeo compulsus est a paganis ut templum eorum ingressus grana thuris super prunas imponeret”. Et in <title>Legenda</title> dicitur: “Marcellinus ad sacrificandum ductus est ut thurificaret, quod et fecit”. Et in <title>Cronicis</title> sic habetur: “qui compulsus a Dioclissiano ydolis incensum posui”. Et infra: “ad scelus” inquit “ydolatrie iudicio me ponendum et anathematizo quoscumque qui corpus meum tradiderint sepulture” etc. In quo facto vel ex quo facto quamvis non probetur hereticus, tamen probatur posse fuisse.
				Ulterius quod Summi Pontificem possint errare et aprobare falsa pro veris et reprobare veri pro falsis et mala decernere et per consequens quod eorum decretis non sit firmiter adherendum saltem non tanta firmitate ut <title>Sacre Scripture</title> patet ex eo quod ponunt consequentie heretice pravitati sicut et <name>Liberius Papa</name> consensit perfidie Ariane, ut habetur in <title>Cronicis</title>.
				Idem patet de <name>Anastazio II</name> qui propter hereticam pravitatem fuit a <anchor xml:id="afn688"/>Romana<app from="#afn688"><witDetail type="a. c." wit="#P1">Roma</witDetail></app> repudiatus Ecclesia, de quo distinctio 19 sic legitur: “Anastasius II natione Romanus fuerit temporibus Theodorici regis. Eodem tempore multi clerici ab eius communione se abegerunt, eo quod communicasset sine consilio ipsorum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">iter</witDetail></app>, scilicet presbiterorum et clericorum cuncte Catholice Ecclesie dyacono Thesalonicensi nomine Fotino, qui communicaverat Achassio; et quia voluit occulte revocare Achassium et non potuit, divino nutu percussus est,” quia, ut dicit <title>Glossa</title> et accepit a <title>Cronicis</title>, “Dum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">accell.</witDetail></app> assellaret emisit intestina,” et per consequens huius Papa seu Summus Pontifex erravit.
				Aliud argumentum potest adduci ad ostendendum quod Summus Pontifex et Summi Pontificem errare possint et aprobare falsa pro veris, reprobare vera pro falsis et per consequens eorum decreta non sint tanta firmitate credenda ut est <title>Sacra Scriptura</title>. Potest induci de <name>Symaco Papa</name> qui quamvis hereticus non fuerit, tamen hereticari potuisse et iudicio synodali accusari potuisse ab Ecclesia extitit iudicatum ut legitur 2, questione 1, capitulo “Item cum Balaam...” et de facto de heresi extitit accusatus, ut dicit <title>Gloza</title>, distinctione 17, capitulo “Hinc ecclesiam...” dicens <name>Symacus Papa</name> “primo accusatus est de heresi, sed cum appareret calumpnia accusantis fuit postmodum absolutus.”
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="297r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f630/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn691"/>Duodevigesimum folium<app from="#afn691"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				Aliud<app><witDetail type="scr. in marg. sup. sed del." wit="#P1">Pro impugnatione secunde propositionis adversarii. Argue contra consilium generale</witDetail></app> exemplum potest poni de <name>Leone</name> quem convincit beatus <name>Ylarius Pictavensis</name>, ut habetur in <title>Cronicis</title> autenticis, qui, ut multi dicunt, erat unus Papa antequam in heresim labentur. Alii vero dicunt contrarium, etc.
				Quod<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">hiis interpretatione exempla lecture etc.</rdg></app> etiam Summi possint <anchor xml:id="afn694"/>sancire<app from="#afn694"><rdg wit="#P1">sanxire</rdg></app> et decernere non solum diversa, sed adversa et contraria seu contradictoria decreta, unde de primatu Romane Ecclesie super alias et de sua origine contraria aliqui summi pontificem decrevisse leguntur. Unde <name>Nicolaus Papa</name>, distinctione 22, loquens de Romana Ecclesia inquit: “Illam<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">distinctione 22</rdg></app> solus Christus fundavit et supra petram mox nascentis fidei erexit qui beato eterne vite clavigero terreni simul et celestis imperii iura commisit.” Et infra<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">glozatorum <title>Decretorum</title> non vidi etc.</rdg></app> “Non ergo quelibet terrena sententia,” id est, non alica proprie loquendo, id est, nulla ad intentionem dicti <name>Nicolay</name>,<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">terrena</witDetail></app> “terrena sententia, sed illud verbum quo constructum est celum et <anchor xml:id="afn698"/>terra<app from="#afn698"><witDetail type="a. c." wit="#P1">terram</witDetail></app> per quod denique<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">cuncta</witDetail></app> condita cuncta sunt elementa, Romanam fundavit Ecclesiam. Illius privilegio fungitur, illius auctoritate fulcitur”, scilicet solius, ut supra illam “solus Christus fundavit et supra petram mox nascentis”, etc.
				Et eadem distinctione dicit <name>Anacletus Papa</name> contrarium sic dicendo quod Petro in urbe Roma “adhibita est societas vasis electionis beatissimi Pauli qui uno die cum Petro gloriosa morte coronatus est” et sequitur ad propositum “et ambo sanctam Romanam Ecclesiam consecraverunt, atque aliis omnibus in universo mundo ecclesiis tam sua presentia quam glorioso triumpho pretulerunt.” Igitur non solus Christus illam fundavit, nec<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ter.</witDetail></app> solum illud verbum quo constructum est celum etc., ut dicit <name>Nicolaus</name>.
				Et quod <name>Anacletus</name> non solum decernat contrarie et adverse ipsi <name>Nicolao</name>, ymo sibi ipsi potest ostendi ex quibusdam verbis ipsiusmet <name>Anacleti</name> ante eius verba preallegata positis que sunt ista: “Sacrosancta Romana Ecclesia apostolica non ab apostolis, sed ab ipso Domino Ihesu Christo salvatore nostro primatum optinuit, sicut ipse beato Petro apostolo dixit: <q type="biblical">tu es Petrus et super hanc petram edificabo ecclesiam meam</q>.” Ista autem decreta per <name>Anacletum</name> non solum sunt diversa, sed adversa. Dicere enim quod Ecclesia Romana non ab apostolis, sed a Christo primatum optinuit et dicere quod Petrus et Paulus eam consecraverunt et suis gloriosis martiriis et presentiis eam cunctis in orbe ecclesiis pretulerunt adversa videntur.
				Et<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">21</rdg></app> pariter <name>Pelagius Papa</name>, <anchor xml:id="afn702"/>distinctione 21<app from="#afn702"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, videtur <anchor xml:id="afn703"/>sicut<app from="#afn703"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> <name>Anacletus</name> et sub <anchor xml:id="afn704"/>quasi<app from="#afn704"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> consimilibus verbis non solum diversa, sed adversa sentire. Unde distinctione 21 dicit sic: “Quamvis<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">distinctione 21</rdg></app> universe per orbem Ecclesie catholice et apostolice constitute domus et thalamus Christi sunt, tamen sancta Romana Ecclesia et apostolica nullis synodicis constitutis ceteris ecclesiis est prelata, sed evangelica voce salvatoris primatum optinuit, cum inquit Dominus Petro: <q type="biblical">tu es Petrus et super hanc petram edificabo ecclesiam meam</q><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">p.</witDetail></app>” etc.
				Tunc consequenter subdit verba consimilia verbis <name>Anacleti</name> preallegatis dicendo de Petro: “Cui adhibita est societas etiam beatissimi Pauli vasis electionis, qui non diverso, sicut quidam heretici garriunt, sed uno tempore, eodemque die, gloriosa morte <anchor xml:id="afn707"/>cum<app from="#afn707"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> Petro in urbe Roma sub Cesare agonizans coronatus est, et supradictam Romanam ecclesiam pariter Christo Domino consecraverunt, eamque universis urbibus in mundo sua presentia et venerando triumpho pretulerunt. Est ergo prima apostolica sedes Romana ecclesia, non habens maculam neque rugam.” In hiis verbis <name>Pelagii</name> non est tam apparens contrarietas sicut in verbis <name>Anacleti</name>, ut patet in prepositi.
				Sed hiis verbis <name>Pelagii</name> et etiam <name>Anacleti</name> supra inductis repugnare videntur quedam verba <name>Anacleti</name>, distinctione 22, quibus dicitur: “Inter apostolos quedam discretio potestatis fuit, et licet omnes apostoli essent, Petro tamen concessum est a Deo et ipsi inter se illud idem voluerunt, ut reliquis omnibus preesset Petrus apostolus, et Cephas vocaretur, id est caput et principium teneret apostolatus.”
				Et per consequens in primatu Petri intervenit consensus apostolorum, “qui eandem formam suis successoribus tenendam tradiderunt”, et per consequens primatus Romane Ecclesie quasi ex quodam statuto synodali apostolorum provenit et sic non esset verum dictum <name>Pelagii</name>, “nullis synodicis”, etc.
				Ex hiis predictos summos pontifices non solum diversa sed adversa decrevisse, quod erat secundum probandum, sed quod ulterius aliqua dictant ex <title>Scriptura</title> sequi, que minime secuntur ex illa saltem ex textu quem allegant. Patet quia dicunt primatu Ecclesie Romane Ecclesie sequi ex illis verbis <title>Matthei</title> 16, <q type="biblical">tu es Petrus et super hanc petram edificabo ecclesiam meam</q> etc. quod nullius videtur apparentie cum loquatur de se ‘petra’. Unde inquit Apostolus: <q type="biblical">petra autem erat Christus</q>, et de Universali Ecclesia non solum de Romana, et Petro non tunc tradiderit, sed tantum promiserit claves regni celorum. Non enim inquit ‘do’, sed ‘dabo’ quod et fecit dando eas post non solum Petro, sed omnibus apostolis et forsan nonnullis discipulis, cum post <title>Matthei</title> 18 inquit illis: <q type="biblical">quodcumque ligaveritis super terram, erit ligatum et in caelis; et quodcumque solveritis</q> etc.
				<cb ed="#P1" n="297v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f631/full/full/0/native.jpg"/> Ex<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">totus quintus <title>Dyalogi</title> usque 10 folium tangendus et reprimendus</witDetail><witDetail type="add. in marg. sed del." wit="#P1">motiva</witDetail><rdg type="add. in marg." wit="#P1"><name>Marcilii</name></rdg></app> supra dictis contrarietatibus decretorum summorum pontificum patet clare conclusio supra intenta, scilicet quod huius decretis et <anchor xml:id="afn711"/>sanctionibus<app from="#afn711"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> decretorum summorum pontificum non est adherendum tanta firmitate quanta <title>Sacre </title><title>Scripture</title><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sed pre-</witDetail></app>. Dictus adversarius ex hiis similibus vult concludere huius <anchor xml:id="afn713"/>decretis nullam<app from="#afn713"><witDetail type="p. c. in ras." wit="#P1"/></app> fidem adhibendam, unde ad hoc allegat contrarietatem decretorum <name>Bonifacii VIII</name> et <name>Clementis V</name>.
				Decrevit namque <name>Bonifacius VIII</name> prout habetur in quadam epistola sua seu decreto cuius initium “Unam sanctam Catholicam Ecclesiam”, finis “porro subesse Romano Pontifici omnem rationalem creaturam declaramus<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">ad istas contrarietates, specialiter ad ultimam, respondeatur finaliter</rdg></app> et dicimus hoc omnino de necessitate salutis” et per consequens omnis seculi principatus, omnia regna mundi et provincia et persona singularem cuiuscumque dignitatis preeminentie aut conditionis existant <anchor xml:id="afn715"/>antistiti<app from="#afn715"><rdg wit="#P1">antitisti</rdg></app> Romano secundum istum Papam forent coactiva <anchor xml:id="afn716"/>iurisdictione<app from="#afn716"><rdg wit="#P1">iuridictione</rdg></app> subiecti et hoc ipsum esse credendum seu tenendum esse dicit de necessitate salutis.
				Huius autem oppositum <name>Clementis V</name> successores dicti <name>Bonifacii VIII</name> decretum quoddam, cuius initium “Meritus carissimi filii nostri <anchor xml:id="afn717"/>Philippi<app from="#afn717"><rdg wit="#P1">Phili</rdg></app> Regis Francorum illustris”, finis vero “tam quantum ad Ecclesiam tam etiam quoad regem et regnum superius <anchor xml:id="afn718"/>nominatos<app from="#afn718"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app>”. Hac epistola seu decreto exprimit <name>Clemens V</name> Regi et regno Francie decretum predictum <name>Bonifacii VIII</name> nullatenus derogare et per consequens falsum esse quoad illam particulam qua cunctos sibi subicit principatus et regna, et si decreta predicta sibi contradicere videntur eo quod unum ponit universalem affirmativam, alterum equivalenter particularem negativam contradictoriam et subdit <anchor xml:id="afn719"/>iste<app from="#afn719"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> auctor ulterius quod talia decreta “que a veritate non veniunt, plerumque nullo impellente se ipsa subvertunt”, ut dicit <name>Augustinus</name>, <title>De civitate Dei</title>, et ultra dicit decretum <name>Bonifacii</name> ex ambitione seculariter dominandi et <name>Clementis</name> ex terrore Regis Francie processisse<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">unus vero de</witDetail></app>.
				Obmissis aliis motivis predicti <anchor xml:id="afn721"/>auctoris<app from="#afn721"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> quibus ostendit decretis Romanorum ac summorum pontificum non<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Ockham</rdg></app> esse fidem adhibendam, redeo ad aliquas alias contrarietates quas ponit primus arguens supra inductus et est una contrarietas <title>Iohannis</title> 22 ex una parte et <name>Nicolay III</name> ex altera parte et multorum aliorum ex eadem parte qui varia senserunt de paupertate Christi et apostolorum quinymo adversa ut videtur super quorum tamen concordia tractatur vel super quorum discordia tollenda tractat dominus <name>Almakanus</name> in 7 libro sui de hac materia edito intitulato <title>De paupertate Christi et apostolorum</title>.
				Et modo consimili posset fieri de contrarietatibus summorum pontificum supra inductis. Possent enim reduci ad concordiam et verisimile est <anchor xml:id="afn723"/>michi<app from="#afn723"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> quod <title>Gloze Decretorum</title> quas non habeo, nec textum concordant et reducunt ad concordiam tales apparentes contrarietates. Fuit enim, ut intelligor et audivi a fide dignis glozator <title>Decreti</title> valens clericus et <anchor xml:id="afn724"/>longis<app from="#afn724"><rdg wit="#P1">loncis</rdg></app> glozas <anchor xml:id="afn725"/>fecit<app from="#afn725"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, similiter alii doctores canoniste qui super <title>Decretis</title> et <title>Decretalibus</title> <anchor xml:id="afn726"/>scripserunt<app from="#afn726"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> talia<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">hunc</witDetail></app> tollere debuerunt et verisimile est quod sic fecerunt et ad ipsos me remitto in hoc casu, sicut iuris ignarus. <anchor xml:id="afn728"/>Attamen non obstante remissione huius, alica parva, modica et pauca volo tangere ostendendo quod taliter et similia non tollunt omnimodam<app from="#afn728"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app> adherentiam et credentiam talium decretorum post tamen <title>Sacras Scripturas</title> et illud idem ostendi poterit de dictis sanctorum et doctorum que etiam repugnare videntur<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">de quibus alibi etc.</witDetail></app>, que dicta sanctorum, sicut dictum est de decretis summorum pontificum aliquando adversantur<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">ibi lectura* vide</rdg></app>.
				Ut aliquando sancti manentes sancti circa sacramenta ecclesie non solum diversa, sed adversa dogmatizaverunt et per consequens aliqui erraverint circa sacramenta fidei. Assumptum probari potest per <title>Decretum</title>, distinctione 32, capitulo<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">verum</witDetail></app> “Verum...” <anchor xml:id="afn732"/>ubi<app from="#afn732"><rdg wit="#P1">ubu</rdg></app> sic legitur: “Sciendum vero quod canones apostolorum, quorum auctoritate orientalis et in parte Romana utitur <anchor xml:id="afn733"/>Ecclesia<app from="#afn733"><rdg wit="#P1">ecclesie</rdg></app>, etiam insignis Cyprianus martir et octoginta episcopi cum eodem <anchor xml:id="afn734"/>baptismum<app from="#afn734"><rdg wit="#P1">babtismum</rdg></app> hereticorum lavacrum dyaboli appellant. Stephanus vero et Cornelius martir et pontifices Romani et venerabilis <name>Augustinus</name> in libro <title>De <anchor xml:id="afn735"/>baptismate</title><title/><app from="#afn735"><rdg wit="#P1">babtismate</rdg></app>, eundem Cyprianum et prefatos episcopos ob hanc causam vehementer redarguit, asserendo <anchor xml:id="afn736"/>baptisma<app from="#afn736"><rdg wit="#P1">babtisma</rdg></app> sive ab hereticis sive a scismaticis traditum ecclesiastico more celebratum ratum esse.” Ac per consequens valere cuius errorum tamen assignat <name>Augustinus</name> dicens: “Non ob aliud visum est quibusdam et viris egregiis et antistitibus Christi, inter quos precipue beatus Cyprianus eminebat, non posse esse apud hereticos vel scismaticos <anchor xml:id="afn737"/>baptismum<app from="#afn737"><rdg wit="#P1">babtismum</rdg></app> Christi, nisi quia non distinguebant sacramentum ab effectu vel usu sacramenti, quia effectum, id est liberationem a peccatis et cordis rectitudine apud hereticos non inveniebant, ipsum quoque sacramentum illic non esse putabant.”
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="298r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f632/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn738"/>Undevigesimum folium<app from="#afn738"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				<anchor xml:id="afn742"/>Ponantur<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">huius processus 5 <title>Dyalogi</title> est in parte quod <name>Marcilio</name>, in parte contra de consilio generali</witDetail></app> et inferantur gradus incertitudine et credulitate, gradus in diffiniendi auctoritate, capitulum 19, stabiliaturque quod non obstantibus repugnantiis <anchor xml:id="afn740"/>sanctionum<app from="#afn740"><rdg wit="#P1">sanxionum</rdg></app> conditorum Canonum et sanctorum doctorumque in hiis que in fidei consonant et <title>Sacre</title> et que pro sanis <anchor xml:id="afn741"/>sanctionibus<app from="#afn741"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> et dogmatibus conscripserunt credendum sunt et eis est adherendum de necessitate salutis ne peccatum protervie incurratur<app from="#afn742"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>.
				Error<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">de Ieronimo</rdg></app> autem predictis ex inadvertentia processit, quia “non distinguebant”, etc. Sic etiam <name>Augustinus</name> alicas veritates in <title>Sacra Scriptura</title> contentas nescienter seu inadvertenter negavit. Sic etiam <name>Ieronimus</name> veritatis <title>Evangelii</title> negare videtur, cum in quadam omelia super illis verbis <q type="biblical">Interrogabat discipulos suos</q> – scilicet Ihesus – <q type="biblical">dicens: Quem dicunt homines esse <anchor xml:id="afn744"/>Filium<app from="#afn744"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> hominis?</q> “Non dicit” – inquit <name>Ieronimus</name> – “‘quem me esse dicunt’, ne iactanter de se querere videtur” et tamen <name>Luchas</name> expresse in <title>Evangelio</title> suo expresse dicit quod Ihesus <q type="biblical">interrogavit discipulos suos dicens: Quem me dicunt esse turbe?</q> inadvertenter in quam videtur negasse veritatem evangelicam, quia non recordabatur de <title>Evangelio Luce</title>.
				De Petro etiam tactum est supra quomodo erravit et errare potuit, qui non solum erat Summus Pontifex, sed sanctus et doctor et per consequens ex possibilitate errorum Petri, ymo ex suo errore quo de facto erravit, patet errorem esse compossibilitatem apostolice auctoritati et personali sanctitati.
				Quod vero beatus <name>Augustinus</name> erraverit et sibimet non solum diversa, sed adversa senserit et scripserit, liber <title>Retractationum</title> suarum clare <anchor xml:id="afn745"/>monstrat<app from="#afn745"><rdg wit="#P1">mostrat</rdg></app>. Propter quod ipse de suis scriptis <anchor xml:id="afn746"/>loquens<app from="#afn746"><rdg wit="#P1">loqnens</rdg></app> et <title>Prologum</title> faciens, 3 <title>De Trinitate</title>, et habetur distinctione 9, capitulo: “Noli meis litteris...”. “Noli” – inquit – “meis litteris quasi canonicis <anchor xml:id="afn747"/>inservire<app from="#afn747"><rdg wit="#P1">inserviire</rdg></app>, sed in illis et in que non credebas cum inveneris incunctanter crede, in istis autem nisi certum intellexeris noli firmum tenere.” Et subdit causam, capitulo “Neque...” et sumitur de <title>Epistola ad Fortunatum</title> dicens: “Neque quorumlibet disputationes, quamvis catholicorum et laudatorum hominum veluti scripturas canonicas habere debemus, ut non liceat nobis salva honorificentia que illis debetur hominibus in eorum scriptura aliquid reprobare aut respuere, si forte invenerimus, quod aliter senserint quam veritas habet.” Et aliqua similis sententia <anchor xml:id="afn748"/>extiterunt<app from="#afn748"><rdg wit="#P1">extiterumt</rdg></app> supra tacta que <title>Scripturam Sacram</title> aliis preferre videntur, ex quibus confirmari posset propositio prima adversarii “Solam scripturam divinam, et ex ea per necessitatem sequentia” etc., ut arguatur sic de <anchor xml:id="afn749"/>sanctionibus<app from="#afn749"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> summorum pontificum et scriptis sanctorum et doctorum, similiter sicut arguebatur de <anchor xml:id="afn750"/>sanctionibus<app from="#afn750"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> summorum pontificum in principio secunde pagine 17 folii.
				Illorum<app><witDetail type="add. in marg. sed del." wit="#P1">vide <anchor xml:id="asfn15"/>postque <app from="#asfn15"><rdg wit="#P1">posque</rdg></app> te converto ad credere de necessitate salutis in lectura</witDetail></app> dictis <anchor xml:id="afn753"/>ac <anchor xml:id="afn752"/>estimationi<app from="#afn752"><rdg wit="#P1">extimationi</rdg></app><app from="#afn753"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> est firma fides et indubia adhibenda qui potuerunt <anchor xml:id="afn754"/>sancire<app from="#afn754"><rdg wit="#P1">sanxire</rdg></app>, decernere vel<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">*nts</rdg></app> aprobare falsa vel reprobare et dampnare vera pro falsis, <anchor xml:id="afn756"/>sentireque<app from="#afn756"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> non solum diversa, sed adversa atque invicem contradicere* unus alteri atque idem sibi ipsi repugnare potuit. Sic est tam de Summis Pontificibus, sanctis et doctoribus, ut deductum est, igitur etc.
				Conclusionem istius <anchor xml:id="afn757"/>probationis<app from="#afn757"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> fatetur beatus <name>Augustinus</name> cum ista circumstantia quod horum dictis non est fides adhibenda indubia propter hoc quod tales sic dicunt vel sentiunt, unde de<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sepo*</witDetail></app> se ipso seu eius <anchor xml:id="afn759fn760"/>scriptis<app from="#afn759fn760"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sic</witDetail></app> non sic vult fieri, ut patet supra, capitulo “Noli meis litteris...” etc. sicque dicit et fatetur se non credere aliorum litteris, capitulo “Ego solum...” etc. et infra: “alios autem libros ita lego, ut quantalibet sanctitate quantacumque vere doctrina” – seu scientia – “polleant, non ideo verum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia in per alios auctores” – supple concorditer sentientes – “vel per Sacras Scripturas vel per rationes probabiles michi persuaderi potuit”, etc. 21 <title>De civitate </title><title>Dei</title><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">capitulo</witDetail></app>, capitulo 7 dicit <name>Augustinus</name>: “Illa enim que preter eos, quorum de hiis libros legimus, non habent testem et ab eis conscripti sunt qui non sunt” vel fuerunt “divinitus docti atque humanitus forte falli potuerunt, licet quique sine reprehensione non credere.” – supple si errare communicantur – “Nam<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">et</witDetail></app> <anchor xml:id="afn763"/>nec<app from="#afn763"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ego <anchor xml:id="afn764"/>nolo<app from="#afn764"><witDetail type="apud fontem" wit="#P1">volo</witDetail></app> temere credi cuncta que posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam de illis nulla sit in mea cogitatione ambiguitas”. Hec <name>Augustinus</name>.
				Unde humana auctoritas et iudicium falli et fallere potest, nec error in tali iudicio humano sanctitati personali aut humane auctoritati repugnat, propter quod ponunt aliqui quattuor principia in genere notitie seu credulitatis humane, <anchor xml:id="afn765fn766"/>in<app from="#afn765fn766"><witDetail type="p. c. sup. lin." wit="#P1"/><witDetail type="a. c." wit="#P1">sine</witDetail></app> quibus, vel eorum altero, se habet humanus intellectus totaliter fundare, et ad ea reducere quantumcumque videt in suo lumine, cum quibus errare non potest, et absque quibus scriptis et auctoribus fas est non credere. Primum est experientia certa, secundum, ratio evidens, tertium, divina revelatio, quartum, <title>Sacra Scriptura</title>, que satis notantur in verbis <name>Augustini</name> supra allegatis.
				<cb ed="#P1" n="298v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f633/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn774"/><anchor xml:id="afn770"/><anchor xml:id="afn767"/>Postque<app from="#afn767"><rdg wit="#P1">posque</rdg></app> <anchor xml:id="afn768"/>reddendo<app from="#afn768"><rdg wit="#P1">redendendo</rdg></app> ad secundam propositionem dicti adversarii, inspicienda sunt dicta ipsius sisterno <anchor xml:id="afn769"/><title>Dyalogi</title><app from="#afn769"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> circa finem de gradibus auctoritatum determinationum dubiorum legi divine<app from="#afn770"><witDetail type="alio atramento" wit="#P1"/></app>. <anchor xml:id="afn771"/>Sicut<app from="#afn771"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> enim in certitudinibus scientiarum sunt gradus, nam et “mathematice sunt <anchor xml:id="afn772"/>primo<app from="#afn772"><rdg wit="#P1">priaprimo</rdg></app> gradu certitudinis et naturales assequuntur eas”, ita in certitudinibus veritatum catholicarum credendarum de necessitate salutis et hoc satis declaratum. Ita etiam in auctoritatibus et diffinitionibus ac determinationibus dubiarum divine legis sententias, ut potest deduci de ecclesia tota et de consilio generali, de Romano collegio, de episcopis studiis simul de episcopis <anchor xml:id="afn773"/>singulariter<app from="#afn773"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> in suis diocesibus, de studiis, de doctoribus doctrinaliter non auctoritative diffinientibus alicas ostendo* veritates, de hiis videndum propter propositionem adversarii discutiendam “Legis divine dubias diffinire in hiis presertim que Christiane dicuntur articuli” etc.<app from="#afn774"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>
				Inter que principia<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">crede</witDetail></app> credendi nec sunt <anchor xml:id="afn776"/>sanctiones<app from="#afn776"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app> Summorum Pontificum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">nisi</witDetail></app>, sed bene possunt in eisdem principiis vel eorum altero fundari, verbi gratia, <anchor xml:id="afn778"/>sicut<app from="#afn778"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> tactum est supra, quia “ex dictis <title>Novi</title> et <title>Veteris Testamenti</title> processerunt canonice <anchor xml:id="afn779"/>sanctiones<app from="#afn779"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app>”. Etiam determinationes consiliorum generalium a <title>Sacra Scriptura</title> vel revelatione divina debent sumere fundamentum. Etiam quecumque alie determinationes sive conditorum Canonum, sive Romani collegii, sive episcoporum, sive studiorum, sive doctorum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sive</witDetail></app> singularium personarum qui omnis habent de licentia sedis apostolice auctoritatem diffiniendi et determinandi dubia legis divine auctoritative aut saltem doctrinaliter debeant fundari in aliquo premissorum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">si</witDetail></app> principiorum, si debeant assensum in dubium generare.
				Quod si in premissis aut alico premissorum non se fundent <anchor xml:id="afn782"/>sicut<app from="#afn782"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> dicta sanctorum in quibus erraverunt, in quibus sibi contradixerunt et etiam alique <anchor xml:id="afn783"/>sanctiones<app from="#afn783"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app> summorum pontificum, ut supra tactum est, nullius auctoritatis valide sunt eo quod falsa in eis reperiuntur et sic huiusmodi dicta vel scripture suspecte redduntur <anchor xml:id="afn784"/>sicut<app from="#afn784"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> asserit <name>Augustinus</name> et habetur distinctione <anchor xml:id="afn785"/>9<app from="#afn785"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>, capitulo “Si ad Sacras Scripturas...” ubi de <title>Sacris Scripturis</title> dicitur quod si ad eas “admissa fuerint mendacia etiam officiosa, nichil in eis auctoritatis remanebit”. Cum igitur in aliis scripturis, scilicet summorum pontificum et sanctorum doctorum errores possint intervenire, nil est in eis valide auctoritatis.
				Sed hic posset dici quod, licet intellectibus possit intervenire error dum tamen defectio non interveniat, auctoritatis sunt et credende et alique eorum de necessitate salutis ex eo maxime si contenta in eis sint consona catholice veritati et <title>Scripturam Sacram</title> elucidant. Unde <title>Sapientiis</title>: <q type="biblical">qui elucidant me, vitam eternam habebunt</q>. Nec est fas ut sic talibus dissentire situs, nec cronicis aut ystoriis autenticis fidelium ystoria vel ystorias <title>Sacre Scripture</title> proficientibus non tamen in <title>Sacra Scriptura</title> contentis expresse est fas dissentire, ymo dissentire talibus temerarium<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">esset</witDetail></app> est censendum et vitandum de necessitate salutis.
				Et sic aliqui actus fidelium creditivi seu adhesivi qui non sunt actus puri fidei precise auctoritati divine innitentes sunt fidelibus de necessitate salutis et hoc satis tactum est supra tangendo modos varies catholicarum veritatum credendarum seu tenendarum de necessitate salutis. Ex quibus satis patet primam propositionem adversarii fore falsam, que talis erat: “Solam<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">Marcilius</rdg></app> sacram scripturam seu divinam, et ad ipsam per necessitatem sequentia atque ipsius interpretationem ex communi consilio fidelium factam <anchor xml:id="afn788"/>vera<app from="#afn788"><rdg wit="#P1">veras</rdg></app> esse, ad beatitudinem <anchor xml:id="afn789"/>consequendam<app from="#afn789"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> necesse est credere,” – quod vero addit – “si alicui debite proponatur.” Superfluere videtur et <anchor xml:id="afn790"/>vanam<app from="#afn790"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app>, quia tunc aliqui<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">fidelem</witDetail></app> a predictis credendis excusari possent si eis nullatenus proponerentur vel forsan minus debite, cum tamen dicat Apostolus predicendum <q type="biblical">oportune et importune</q>, etc.
				Est tamen in predictis veritatibus credendis ordo et gradus certitudinis ut sepe dictum est, <anchor xml:id="afn792"/>sicut<app from="#afn792"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> in scientiis humanitus ad inventis, in quibus scientie “mathematice ponuntur in primo gradu certitudinem et naturales assecuntur eas”, et in <anchor xml:id="afn793"/>opinabilibus<app from="#afn793"><rdg wit="#P1">oppinabilibus</rdg></app> et probabilibus gradus existunt, unde et “probabile dicitur quod videntur omnibus vel pluribus aut maxime notis” seu potius aliqua probabilia que videntur omnibus aliqua que videntur pluribus, aliqua que paucis maxime tamen notis et peritis sicque in credibilibus poni potest.
				De personis <anchor xml:id="afn794"/>credibilibus<app from="#afn794"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> creatis que testimonium dant in terra ecclesia tota Spiritu Sancto <anchor xml:id="afn795"/>iure divino<app from="#afn795"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> congregata, <anchor xml:id="afn796"/>iure divino<app from="#afn796"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> vicegeres* consilium generale humana institutione a Deo tamen ab eterno preordinata, a Christo predicta implicite, a Spirito Sanctu in esse posita, Romanum collegium seu Romana Ecclesia inde <anchor xml:id="afn797"/>Canonum<app from="#afn797"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> conditor, Summus Pontifex, legis et fidei inde patriarche primatus archiepiscopi, episcopi nisius* <anchor xml:id="afn798"/>provinciis<app from="#afn798"><witDetail type="a. c." wit="#P1">divitiis</witDetail></app>, diocesibus curati in suis<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">diocesis</witDetail></app> parochiis, studia, doctores<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">abbates, collegia, cenobia etc.</witDetail></app>, consideranda persone sanctitas, doctrina seu* scientia que separantur, quoniam <name>Ieronimus</name> in <title>Prologo</title>: “Sancta quippe rusticitas” etc. Christus in Evangelio <q type="biblical">super catedram Moysi</q>, etc. In sapiente autem coniunguntur “sapientis enim opus est non mentiri de quibus novit* et mentientem posse manifestare”, primum probitate nolle decipere, secundum scientia posse docere.
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="299r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f634/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn801"/>Vigesimum folium<app from="#afn801"><witDetail type="in marg. sup." wit="#P1"/></app>
				<anchor xml:id="afn803"/>Quod possibilitas erroris in sententias pontificis non infert eorum non esse credenda universaliter, quia pariter error Petri <anchor xml:id="afn802"/>inferret<app from="#afn802"><rdg wit="#P1">inferrret</rdg></app> suam scripturam, scilicet eius epistolas* non esse credendas de necessitate salutis. In folio quottato decimo sexto.<app from="#afn803"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>
				Sequitur de gradibus personarum in auctoritate et credibilitate et auctoritate diffiniendi super quo predictus adversarius ponit secundam propositionem “Legis divine dubias<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">sententias</witDetail></app> diffinire<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">dubias diffini</witDetail></app> sententias in hiis presertim que fidei Christiane dicuntur articuli et reliquis<app><rdg type="add." wit="#P1">cre.</rdg></app> credendis de necessitate salutis solum generale consilium fidelium aut illius valentiorem <anchor xml:id="afn807"/>partem<app from="#afn807"><rdg wit="#P1">pariter</rdg></app> vel multitudinem determinare debere, nullumque aliud collegium partialem <anchor xml:id="afn808"/>aut<app from="#afn808"><witDetail type="a. c." wit="#P1">aus</witDetail></app> singularis personam <anchor xml:id="afn809"/>cuiuscumque<app from="#afn809"><rdg wit="#P1">cumiuscumque</rdg></app> conditionis existat iam dicte determinationis auctoritatem habere.” Hanc propositionem probat vel hec propositio ex dictis dicti adversarii probari et ex dictis quibusdam aliis improbari ex quibus aliqua potuerunt aparere hoc etiam propositio supra extitit aliqualiter improbata a 12 folio usque ad 15 inclusive vide<app><witDetail type="add. in marg. sed del." wit="#P1">obiectam</witDetail></app> –:.
				Probat autem predictus adversarius suam propositionem, nam, ut dicit aliter, “unitas fidei minime salvaretur et errores et scismata contingerent circa fidem inter Christi fideles”, <anchor xml:id="afn811"/>sicut<app from="#afn811"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> ex codice <name>Ysidoro</name> sepe allegato per ipsum, capitulo intitulato “Incipit prefatio Niceni consilii” recitatur, nam nisi fuisset determinatio Niceni consilii de diversitate Christi et equalitate cum Patre contra Arrianum Alexandrinum presbyterum dicentem Christum esse puram creaturam secutum fuisset scisma in fide, id est dicendum et sentiendum de aliis consiliis generalibus Constantinopolitana, Ephesina, Calcedonensis, per que consilia diffinite sunt sententie dubie circa fidem et amote controversie doctorum verorum et simulatorum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">quas</witDetail></app> circa fidem quas controversias predixit Christus, <title>Luce</title> 21, Apostolus <title>Prime Thimotei</title> 4 et <title>Secunde Thimotei</title> 3. Verba Christi locis predictis non est opus allegorie* contra brevitatis generali<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">consilio generali</rdg></app> aut consilio auctoritatis huius diffiniendi legis divine sententias dubias “ab universitate fidelium est concessa; sic videlicet,” – ut inquit iste – “ut omnes mundi provincie seu communitates secundum sui legislatoris humani determinationem, sive unici sive plurium, et secundum proportionem illorum, <anchor xml:id="afn814"/>scilicet<app from="#afn814"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> communitatum in quantitate et qualitate personarum viros eligant fideles presbiteros primum et communiter non presbiteros ydoneos, tamen vita probatiores et in lege divina periciores, qui tamquam iudices secundum primam iudicis significationem universitatem fidelium representent.”
				Et subdit: Hii – inquit iste – “conveniant ad certum orbis locum, convenientiorem secundum maiorem partis illorum determinacionem, in quo simul ea que circa legem divinam apparuerint dubia, utilia, expedientia et necessaria determinari, diffiniant, et reliqua circa ritum ecclesiasticum seu cultum divinum, que futura sint eciam ad quietem et tranquillitatem fidelium, habeant ordinare.”
				Ad quod singulariter tenentur sacerdotes, unde propheta <title>Malachias</title>: <q type="biblical">labia sacerdotis custodiunt scientiam</q>, etc. quibus in persona apostolorum dictum est <q type="biblical">euntes docete omnes gentes</q>, <title>Matthei</title> 28 et Apostolus <title>Secunde Corinthiorum</title> <q type="biblical">ve michi si non evangelizavero, necessitas enim michi incumbit</q>. <q type="biblical">Scienti enim bonum facere et non facienti, <anchor xml:id="afn815"/>peccatum est illi</q><app from="#afn815"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app>, <title>Iacobi</title> 4. Interesse tenentur qui citati fuerunt per humanum legislatorem fidelem, ut inquit iste. Obligantur autem huius legislator eligere personas ydoneas ad consilium integrandum, eisque de necessariis temporalibus providendum et electos ydoneos, si recusaverunt, compellendum tam sacerdotes quam non sacerdotes propter utilitatem rei publice et conservationem fidei et ecclesiastice unitatis, ut dictum est.
				Quod autem huius auctoritas diffiniendum dubias legis sententias sit solius generalis consilii, non alicuius persone partialis aut collegii potest probari sicut probatum est de officiorum ecclesiasticorum secundaria institutione, 12 et 17 huius, sola minori extremitate mutata, ad quas rationes restat alibi respondere et consequentiam huius adversarii circa hec reprobare<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">.:.</rdg></app>.
				Confirmat ex<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">hoc illo</witDetail></app> dicta ex illo consilio de quo <title>Actuum</title> 15, in quo <q type="biblical">convenerunt apostoli et seniores videre de verbo hoc</q> et ex codice <name>Ysidori</name> sepe tacto, nam in “consiliis principalibus pro diffiniendum <title>Sacre Scripture</title> dubiis aderant imperatores et imperatrices fideles cum suis officialibus”. Ex quo infertur quod diffinire huius divine legis dubias sententias non pertinet ad Romanum Pontificem, nec ad ipsum cum <anchor xml:id="afn818"/>suo<app from="#afn818"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> collegio, quia, ut inquit, potest contingere aliquem hereticum eligi in Romanum Pontificem, ut patet de <name>Liberio</name> Papa, natione Romano, et non solum Romanus Pontifex potest esse hereticus, ymo sui complices cardinales cum eligat quales vult.
				Deinde ostenditur decreta summorum pontificum non esse equalis auctoritatis ut sunt diffinitiones consiliorum ex contrarietate supra tacta <name>Bonifacii VIII</name> et <name>Clementis V</name>.
				Istum potest induci sua prima propositio, quia deductio et probatio huius secunde sue propositionis non est ex contentis in <title>Sacra Scriptura</title>, nec ex sequentibus necessario, igitur eadem facilitate contempnenda qua probatur.
				<cb ed="#P1" n="299v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f635/full/full/0/native.jpg"/> Contra supra tacta ab isto scriptore circa suam secundam propositionem quod est “Legis divine sententias dubias diffinire” videtur esse primo sua prima propositio que est quod “Solam scripturam divinam, aut ex ea per necessitatem sequentia” etc. Nam nec verba <name>Ysidori</name>, nec multa alia que inducit continentur in <title>Sacra Scriptura</title>, nec per necessitatem secuntur, ut notum est. Illud autem quod inducit de <title>Actibus</title> 15 non probat efficaciter intentum suum, nam, licet sic factum fuerit, tunc non tamen fuit statutum fieri in posterum, <anchor xml:id="afn819"/>sicut<app from="#afn819"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> nec electione <name>Mathie</name> facta per sortem statum fuit sic fiendum in posterum, et sic de multis aliis gestis a Christo et apostolis in primitiva ecclesia, et per consequens, ut videtur dicta sua solide fundata, quia, ut <anchor xml:id="afn820"/>ipse<app from="#afn820"><rdg wit="#P1">ipset</rdg></app> concedit et per se allegat quod “ex scripturis auctoritatem non habet eadem facilitate”, etc.
				Similiter potest argui contra suam propositionem ex dicto in <title>Decretis</title>, distinctione<app><witDetail type="lac. add." wit="#P1"/></app> &lt;9&gt;, capitulo “Si ad sacras...” ubi dicitur quod “Si ad Sacras Scripturas admissa fuerint mendacia etiam officiosa, nichil in eis auctoritatis remanebit.” Cum igitur ad Nicenum consilium falsum<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">se</witDetail></app> quinymo error admissus fuerit, ut tactum est supra, scilicet approbatio cicli decemnonalis erronei, nil auctoritatis in eo remansit.
				Item, probat predictus adversarius <anchor xml:id="afn823"/>quod<app from="#afn823"><witDetail type="p. c. in ras." wit="#P1"/></app> diffinire dubias legis divine sententias nullo modo pertineant ad Romanum Pontificem, etiam cum suo collegio, ex possibilitate errorum in fide, qualem errorem <anchor xml:id="afn824"/>licet<app from="#afn824"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> probet fuisse de facto aliquando in Romano Pontifice vel humano pro Romano Pontifice, puta <name>Liberio</name><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">non</witDetail></app>, et hoc ystorice solum probet. Non tamen probat unquam Romanum collegium totum errasse in fide, et tunc, si arguat ex sola possibilitate errorum et non probabilitate alia<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">pariter poterit argui argui</witDetail></app> pertinere alico modo huius diffinitionem, pariter poterit argui de consilio generali.
				<anchor xml:id="afn827"/>1<app from="#afn827"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Et ad hoc possunt adduci, scilicet ad possibilitatis errorum consilii generalis, rationes Magistri <name>Guillelmi Okam</name> ad hoc facte in 5 libro sui <title>Dyalogi</title> et multa alia in dicto libro 5 contenta.
				<anchor xml:id="afn828"/>2<app from="#afn828"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Poteritque post hec responderi ad dicta et inducta per istum ad suam propositionem secundam<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ut indicata supra ad probandum institutionem secundariam officiorum ecclesiasticorum pertinere ad legislatorem humanum; hec tangenda cum aliis sequenti sisterno relinquo</witDetail></app>.
				<anchor xml:id="afn830"/>3<app from="#afn830"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Et ostendi diffinitiones <anchor xml:id="afn831"/>dubiarum<app from="#afn831"><rdg wit="#P1">dubitorum</rdg></app> sententiarum legis divine ad alios seu alias personas seu collegia pertinere modo suo<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">quod</witDetail></app> et non<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">tangenda</rdg></app> ad solum consilium generale fidelium, prout ponit sua secunda propositio.
				Primo igitur ultra supra tacta arguta contra auctoritatem consilii generalis possunt induci dicta Magistri <name>Guillelmi Okam</name> in 5 libro <title>Dyalogi</title> sui de possibilitate errorum circa fidem in ipsis fidelibus, que capienda erunt contra<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">ipsum</witDetail></app> istum adversarium ad infirmandum media quibus probat diffinitionem dubiorum legis divine nulli alie seu nulle aliter persone seu collegio pertinere nisi ad solum generale consilium fidelium “presertim in hiis que articuli fidei dicuntur et reliquis credendum de necessitate salutis”. Deinde<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">ponenturque gradus in huius diffinitionibus</rdg></app>, dicta predicti Magistri <name>Guillelmi</name> de ista possibilitate errorum in fide erunt aliqualiter moderanda. De hiis in sequenti sisterno.
				Ex positione sua de auctoritate consilii generalis contenta in sua propositione secunda “Legis divine dubias sententias diffinire” etc. sequitur contra ipsum de primatu Romani Pontificis, quia in huius consiliis prefuisse legitur Romanus Pontifex, in quo equivalenter huius generale consilium vel generalia consilia approbarent Romanum Pontificem habere super alios habere primatum seu esse Summum Pontificem et sic sibi repugnat omnem igitur vel quod neget auctoritatem quam attribuit generali vel concedat primatum Romani Pontificis.
				Item, ex dicta positione de auctoritate consilii generalis expressa in sua secunda propositione sequitur contra primam, nam ex sua secunda propositione videtur sequi quod auctoritas consilii generalis sit credenda de necessitate salutis. Da enim quod non sic credenda de necessitate salutis potest indampnabiliter in dubium revocari et sic non necessario vel de necessitate salutis standum erit sue determinationi seu diffinitioni de dubiis sententiis divine legis contra suam propositionem. Si autem talis auctoritas consilii generalis sit credenda de necessitate salutis, cum huius auctoritas non exprimatur in <title>Sacra Scriptura</title>, nec sequitur ex contentis in eadem, sequitur contra primam propositionem suam “Solam scripturam canonicam seu divinam” etc. Quod autem ex Scriptura divina non habeatur auctoritas consilii generalis, puta ex illo <q type="biblical">ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi</q>, quia hoc intelligitur de ecclesia universali sola, non de alica partiali, nec ex illo <q type="biblical">ego rogavi pro te, Petre</q> etc., quia eodem modo intelligitur de universali vel de Romana partiali, nec ex consilio facto <title>Actuum</title> 15 recitato, quia ibi licet legatur sic factum non tamen ibi, nec alibi in <title>Scriptura</title> statuitur omne fiendum specialiter in posterum.
				Item, non omnes circumstantie ibidem posite observantur in consiliis generalibus, etc.
				Verte ad sequentis sisterni folium 7 ‘+.
			</div>
			<div>
				<head rend="level(0)">&lt;Addenda&gt;</head>
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="300r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f636/full/full/0/native.jpg"/> In<app><witDetail type="add. in marg. sup. sed del." wit="#P1">in 16 folio ×+</witDetail><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">de duobus foliis ante primum etc.</rdg></app> folio quottato 16 primo tangitur ad quem fidem adversarius videtur posuisse <anchor xml:id="afn838"/>suas<app from="#afn838"><witDetail type="iter." wit="#P1"/></app> propositiones, specialiter primam “Solam scripturam, et ad ea per necessitatem sequentia” etc., quia contra decreta summorum pontificum que dicit solum esse traditiones hominum.
				Item, ad idem secundam ponit que talis est “Legis divine dubias sententias diffinire”, etc quam patenter videtur posuisse ad auctoritatem Summi Pontificis et sui collegii circa diffinitionem dubiarum sententiarum legis divine penitus annihilandam. Hee due propositiones fuerunt supra impugnate. Sed hic communiter respondetur ad motiva aliqua que possent induci pro prima propositione “Solam scripturam divinam” etc., ut est illud “in Sacra Scriptura quidquid utile est invenitur et quidquid est noxium dampnatur”, et illud <q type="biblical">non addetis <anchor xml:id="afn839"/>ad<app from="#afn839"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> verbum</q> etc., <title>Deuteronomio</title> 4, et illud <name>Ieronimi</name> quod “ex <title>Scripturis</title> divinis auctoritatem non habet” etc., et de traditionibus hominum, et illud <title>Proverbiorum</title> 38 <q type="biblical">ne addas quidquam verbis illius</q> etc., et illud <title>Apocalypsi</title> ultimo <q type="biblical">Contestor omni audienti</q> etc., et illud <title>Ad Galatas</title> 1 <q type="biblical">sed licet nos aut angelus de celo</q> etc.
				In<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">secundo vero</witDetail></app> folio vero sequenti quottato 17 respondetur ad aliquas auctoritates inductas supra in principio questionis <anchor xml:id="afn841"/>quarum<app from="#afn841"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> alique tanguntur contra distinctionem <title>Decreti</title>, ut est illud <name>Augustini</name> “ego solum illis libris <title>Scripturarum</title>” etc. et iterum illud “quis nesciat <title>Scripturam</title> tam <title>Veteris</title> quam <title>Novi</title>” etc. et illud “episcoporum litteras” etc. ad has respondetur et tangitur quod huius credulitas adhibenda scripturis posterioribus <title>Scriptura</title> divina sive sacra non est actus fidei sanctissime et propriissime loquendo.
				Deinde incipitur probari quod <anchor xml:id="afn842"/>sanctionibus<app from="#afn842"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> summorum pontificum non sic tanta firmitate credendum seu assentiendum ut <title>Sacre Scripture</title>, eo scilicet quod possunt approbare falsa pro veris et dampnare seu reprobare vera pro falsis, qui sibi repugnanter <anchor xml:id="afn843"/>sanciunt<app from="#afn843"><rdg wit="#P1">sanxiunt</rdg></app> unus alteri et idem sibi ipsi contradicere videtur, et decernere aliqua sequi ex alico passu <title>Scripture sacre</title>, ex quo minime sequitur et qui errare possunt, ut Petrus, primus Summus Pontifex, pro quo, scilicet errori Petri, inducitur <title>Decreti</title> compilator et sanctus <name>Thomas</name>. Item, inducitur factum <name>Marcellini</name> qui potuit ydolatrare quinymo ydolatravit et per consequens errare potuit. Item, inducitur heresis <name>Liberii</name> <anchor xml:id="afn844"/>Arriani<app from="#afn844"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> facti. Item, arguitur de <name>Anastazio</name> volente renovare <name>Achassium</name>. Item, arguitur de <name>Symaco</name> qui, quamvis non fuerit hereticus, de heresi potuit accusari.
				In folio vero quottato 18 ponitur exemplum de <name>Leone</name> quem convincit <name>Ylarius </name><name>Pictavensis</name><app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">rei*</witDetail></app> episcopus. Deinde ostenditur quod summi pontifices possunt approbare seu <anchor xml:id="afn846"/>sancire<app from="#afn846"><rdg wit="#P1">sanxire</rdg></app> non solum diversa, sed adversa, specialiter circa primatum Romane Ecclesie, et de dominio Romani Pontificis universali super omnes presentes catholicos, ut ponitur <name>Bonifacius VIII</name> et <name>Clemens V</name> videtur hoc negare de Rege Francie, et hoc est potissimum argumentum adversarii quod <anchor xml:id="afn847"/>sanctionibus<app from="#afn847"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> summorum pontificum minime sit credendum; tangiturque post contrarietas <anchor xml:id="afn848"/>sanctionum<app from="#afn848"><rdg wit="#P1">sanxionum</rdg></app> <name>Nicolay III</name>, et <title>Iohanni</title> 22, de paupertate Christi et apostolorum, quas <anchor xml:id="afn849"/>sanctionibus<app from="#afn849"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> dominus <name>Almakanus</name> concordare intelligitur, etc. Item, tangitur error <name>Cypriani</name> et quorumdam episcoporum circa <anchor xml:id="afn850"/>baptismum<app from="#afn850"><rdg wit="#P1">babtismum</rdg></app> hereticorum.
				In folio quottato 19 tangitur de errore <name>Augustini</name>, <name>Ieronimis</name> quoque et qualiter <name>Augustinus</name> possibilitatem erroris in se et etiam aliis sanctis et doctoribus confitetur, distinctione 9 <title>Decreti</title>, pluribus capitulis. Item, de quattuor notitie seu credentis humane in quibus intellectus humanus habet se fundare absque quibus etc. Item, quid in illis vel eorum altero debent fundari canonice <anchor xml:id="afn851"/>sanctiones<app from="#afn851"><rdg wit="#P1">sanxiones</rdg></app> et quorumcumque determinationes alioquin non sunt solide auctoritatis, quia potest error intervenire. Si tamen non interveniat de facto error in talibus <anchor xml:id="afn852"/>sanctionibus<app from="#afn852"><rdg wit="#P1">sanxionibus</rdg></app> summorum pontificum et scriptis doctorum, licet non evidenter fundentur in aliquo premissorum, dum tamen sint, consonet huius scripta vel dicta fidei et <title>Sacre Scripture</title>, tenenda sunt probatur et sic infertur primam propositionem adversarii fore falsam: “Solam scripturam sacram vel divinam”.
				Folio quottato 20 ponitur secunda propositio adversarii que incipit “Legis divine dubias sententias diffinire” etc. Probat, quia arguitur contingerent errores et scismata <anchor xml:id="afn853"/>sicut<app from="#afn853"><rdg wit="#P1">sicus</rdg></app> per Nicenum Consilium contra huius remediatum fuit <anchor xml:id="afn854"/>et<app from="#afn854"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ad hoc allegantur <name>Ysidorus</name>. Deinde ponitur modus congregative generalis consilii, scilicet adversarium predictum. Deinde ponitur quod ad sacerdotem principaliter pertinet <anchor xml:id="afn855"/>interesse consilio generali<app from="#afn855"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app>. Deinde ponit predictus adversarius quod <anchor xml:id="afn856"/>huius<app from="#afn856"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> auctoritas “diffiniendi dubias”, etc. est solius generalis consilii fidelium, etc. Deinde arguitur contra, videantur hec, etc.
				<cb ed="#P1" n="300v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f637/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn858"/>Tactis decem propositionibus aut aliqualibus ex eis <anchor xml:id="afn857"/>occurret<app from="#afn857"><rdg wit="#P1">occuret</rdg></app> poterit rediri aliud impugnandum eum ab exordio dictorum in libro, sed de origine seu dominiorum in speciali arguendo more incepto, quia ex textu evangelico quod viri ecclesiastici habere debeant dominium temporale quinymo debent dominus secularius et terrenis exemplo Christi et apostolorum, unde Apostolus: <q type="biblical">omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit</q>, etc.
				Ex textu vero professorum iuris canonici, quod Christus Petro utriusque regni tam terrenis quam celestis iura commisit et <name>Bonifacius VIII</name> dicere oppositum esse hereticum declaravit, etc.<app from="#afn858"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>
				<anchor xml:id="afn859"/>1<app from="#afn859"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. In primo folio huius sisterni continentur materie tacte in 15 foliis incipiendo a 3 folio quottato 1. In duobus vero* foliis precedentibus tanguntur aliqua media ad probandum quod professores iuris canonici plus teneantur ad impugnandum et reprobandum primum electum quam professores iuris divini eo quod professores iuris reputant eum Antichristum, invasorem destructorum etc., non sic theologi.
				<anchor xml:id="afn860"/>2<app from="#afn860"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Secundum medium, quia ius divinum seu <title>Sacra Scriptura</title> ius divinum continens plus reprobat affectionem carnalem quam metum et per consequens videtur debere impedire affectio carnalis electionem quam metus canoniste econtra.
				<anchor xml:id="afn861"/>3<app from="#afn861"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Aliud motivum est quia primatus Romani Pontificis est expressus in textu facultatis pro professorum iuris canonici et non in textu iuris divini, scilicet <title>Sacra Scriptura</title> divina.
				<anchor xml:id="afn862"/>4<app from="#afn862"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Aliud motivum inducitur, quia professores iuris divini videntur debere preferre Ierosolimitanam Ecclesiam Romani; probatur ex consilio illo generali facto in primitiva ecclesia, de quo habetur <title>Actuum</title> 15.
				<anchor xml:id="afn863"/>5<app from="#afn863"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Ad motivum indicatur eo quod professores iuris divini in suo textu non habent primatum Petri, primi Romani episcopi, et suorum successorum super alios episcopos, ymo nec habent in textu suo quod Petrus fuerit Romanus episcopus, sed de Paulo bene habent et est quedam de rationibus <anchor xml:id="afn864"/><name>Marcilii</name><app from="#afn864"><rdg wit="#P1">Marclylii</rdg></app> ad quam respondetur.
				<anchor xml:id="afn865fn866"/>6<app from="#afn865fn866"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/><rdg type="add. in marg." wit="#P1">¶</rdg></app>. In secundo vero folio predictorum duorum inducitur ad idem, ad motivum, quia secundum professores iuris canonici in presenti casu non solum est scisma, <anchor xml:id="afn867"/>set<app from="#afn867"><witDetail type="a. c." wit="#P1">sent</witDetail></app> cum hoc heresis, non sic secundum alios, igitur, et tractatur aliqualiter hoc dubium, scilicet in presenti cadat heresis.
				<anchor xml:id="afn868"/>7<app from="#afn868"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Deinde tangitur aliud motivum, quia ex textu professorum iuris canonici habetur expresse quod in presenti scismati est dampnabilis error in parte errante et vilis, sed ex textu theologico non habetur hoc expresse, specialiter quod universaliter dampnabiliter <anchor xml:id="afn869"/>erretur<app from="#afn869"><rdg wit="#P1">erreatur</rdg></app> et de hoc agitur usque in fine folii.
				<anchor xml:id="afn870"/>8<app from="#afn870"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>. Potestque aliud tangi motivum, quia rationes facte de obligatione fidelium, specialiter Pape, fundantur in iure, puta de purgatione, submissione etc. pro maiori, nisi de martirio et resignatione etc, vide respondeant igitur.
				Alique istarum rationum probare possunt seu induci possunt et applicari ad tertiam partem tertie questionis que est videre quis professorum dictorum plus teneantur impugnare pestiferam doctrinam adversarii Ecclesie, etc., puta illa de primatu Romani Pontificis, quia de hoc expresse contradicit <title>Canonibus</title>, non theologie seu <title>Sacre Scripture</title>. Item, ratio de Paulo et de Ecclesia Ierosolimitana, etc., de qua tangenda erunt alica superius inchoata.
				Et pro tertio dubio et eius tertia parte poterunt<app><witDetail type="scr. sed del." wit="#P1">quis</witDetail></app> etiam induci alica media probantia quod professor iuris canonici plus teneatur impugnare adversarium quam professor iuris divini, et alie rationes probantes iuxta dicta adversarii, verbi gratia, ad ostendendum quod plus teneatur canoniste. Nam adversarius ponit inter alia quod nemo debet cogi in presenti seculo pena vel supplicio ad observantiam mandatorum legis evangelice. Canoniste autem ostendunt pro regula quod iustum et rationabile est ut quem timor dei a malo non revocat, illum coherceat rigor Ecclesie disciplinendus est universe* super terram et si que similia similiter sunt consideranda.
				Exemplum<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">ad distinctionem supra de Consilio Niceno et ciclo decemnonali</rdg></app> de possibili errore generalis consilii inducunt quidam exemplum de Synodo <name>Stephani VII</name> qui erronee ordinationes factas per Papam <name>Formosum</name> decrevit irritas, unde et post, in Synodo Ravenne, celebrata per <name>Iohannem IX</name>, extitit reprobatis si dicatur quod error huius <name>Stephani VII</name> non fuit error in fide, potest dici quod sufficit quod fuerit contra bonos mores, qui error excecat intellectum et corrumpit mente recta fidem, si dicatur quod consilium <name>Stephani VII</name> non fuit consilium generale, sed quedam synodus particularis. Contra, quia omnis synodus facta per Papam seu eius auctoritate videtur consilium generalis, prout notat <title>Gloza</title>, distinctione 17, capitulo 1 quia “consiliorum sunt quedam generalia, quedam provincialia, quedam episcopalia. Universale autem quod a papa vel eius legato cum episcopis presentibus statuitur.” Numquam enim legitur ad consilium generale omnis episcopos convenisse. Aliud exemplum ponunt de synodo Ephesina secunda, que erravit et idem reprobata fuit prout notat <title>Gloza</title>, distinctione 15, capitulo 1.
			</div>
			<div>
				<anchor xml:id="afn875"/>Explicit aliqualis seu talis qualis pertractatio trium questionum difficilium ad honoris beatissime Trinitatis quam compilationem seu pertractationem <anchor xml:id="afn873"/>corrigendam<app from="#afn873"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> in/iam iure/vire/rite et rigorose submissam <anchor xml:id="afn874"/>ecclesie et sedi apostolice<app from="#afn874"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> vobis ut supra tactum in/etiam reverendissimum/reverendum pater tamquam domino speciali submitto ad corrigendum, resecandum, addendum etc., qui utriusque divinorum ius et canonici professor sollemnis existitis<app from="#afn875"><witDetail type="del." wit="#P1"/></app>.
			</div>
			<div>
				<head rend="level(0)">***</head>
			</div>
			<div/>
		</body>
	</text>
</TEI>

Project NOTA Database

< Contra scismaticos: Sisternus III > Edition

Project NOTA