<De rhetorica>

|P1 135r| Assit principio virgo Maria meo

Tria sunt genera causarum¹ que debet recipere orator scilicet causarum secundum Aristotelem et Tullium: demonstrativum, deliberativum, iudiciale – 3. Quinque sunt que debet orator facere seu in se habere secundum Tullium: inventio, dispositio, elocutio, memoria, proanuntiatio – 5. Hec quandoque tribus rebus assequi possunt cuius universali est in omni arte practica: arte, immitatione, exercitione – 3. Inventio in sex partes secundum Tullium dignoscitur didenda: exordium, narratio, divisio, confirmatio, confutatio, conclusio – 6. Temata super quibus exordiendum et cetera quedam sunt facienda 4: honestum, turpe, dubium, humile – 4. Exordii duo secundum Tullium sunt genera: prohemium, insumatio. Effectus utriusque exordii tres esse debent, ut scilicet auditores satis: dociles (si scientiam elementorum breviter exponimus est si attentos faciemus), benivolos (A nostra persona, Adversariorum, Auditorum, A re ipsa. A nostra persona, si officium nostrum sine arrogantia laudabimus. Aut qualibet in rem publicam aut parentes aut amicos aut eos ipsos, qui audiunt aliquid referemus², dummodo sit ad propositum. Si nostra incommoda³ ab adversariorum persona modicum proferemus inopiam, solitudinem, calamitatem. Et si orabimus ut nobis sint auxilio insimul ostendendo in aliis spem habere noluisse. Ab adversariorum persona – si eos in odium in invidiam, in contemptionem adducemus. In odium si quis spurce, superbe, perfidiose, crudeliter, confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam – si vim, si potentiam, factionem, divitias, incontinentiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, affinitatem adversariorum proferemus, et in his magis confidere quam veritate. In contemptionem – si inertiam, ignaviam, desidiam, luxuriam. Ab auditorum persona – si res eorum fortites, sapienter, mansuete, magnifice iudicatas proferemus: et si que de hiis extimatio que iudicii sit expectatio aperiemus. A rebus ipsis – si nostram causam laudando extollemus et adversariorum per contemptionem deprimemus), attentos (si de magis et novis in pertinentibus ad reverendos patres, in pertinentibus ad audientes, aut ad deorum immortalitatem et religio*, ac si super hoc eos cogitabimus si docenda omnino exponemus, dicere pollicebuntur).

|P1 135v| attributa negocio quatuor:

continentia cum ipso negocio (vel potest dividi in causam summam administrationem et illa in tria: post rem, in re, ante rem. Causa facti summa facti. Victorinus dicit quod sententia non valet ad probationem, sed amplificationem facti. Continentia cum negocio: sententia facti, causa facti (ante rem, cum re, post rem): ra<tio>cinativa, impulsiva.

in gestione negocii sunt hec: locus, tempus, modus, occasio, facultas

adiuncta negocio: maius, minus, simile, eque magnum, contrarium, disparatum, genus, pars, eventus.

consecutio: nomen facti, usus facti inventorem, comprobatorem, lex, consuetudo, actio, iudicium, sententia, artificium

In gestione negocii: locus, tempus (preteritum, presens, futurum), modus, facultas.

Rethorica omnino: prohemium, naratio, partitio, multiplicatio, reprehenssio, peroratio.

Quo rhetorica; in scripto – in ratione; de scripto et voluntate; de contrariis legibus – an sit, id est coniuncturalis; de ambiguo – quid sit id est diffinitiva; formativa; diffinitiva – quale⁴ sit, id est generalis; an une sit indivisum id est translativum.

Vide quod attributa persone sunt hec: nomen – exemplum est ‘ures, ergo urit rempublicam’; natura – “a iuvene et cupido credatur reddita virgo”; victus – iste conversatus est inter bonos, ergo bonus; fortuna – sponte omnia bona reliquit, ergo non est avarus; habitus; affectio; studium; consilium; facta; casus; orationes.

generalis: - iudicialis: absoluta; assumpta (concessio, remotio, relatio, comparatio, deprecatio, purgatio, cause, facti, imprudentia, casus, necessitas); - negocialis.

Differentia rethorice et dyalectice: in materia, in usu, in fine; rethorica, iudicialis, demonstrativa, deliberativa;

Partes rethorice: inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio.