Utrum quis possit simul peccare venialiter et mereri vitam eternam

Utrum quis possit simul peccare venialiter et mereri vitam eternam Edition

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "tei_all.dtd">
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title>Utrum quis possit simul peccare venialiter et mereri vitam eternam</title>
				<author>Stephanus Galdeti</author>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>work in progress</edition>
				<respStmt>
					<resp>Edited by</resp>
					<name>Florina Hariga</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<distributor>Project NOTA-ERC</distributor>
				<date when="2026-06-26"/>
			</publicationStmt>
			<seriesStmt>
				<title/>
			</seriesStmt>
			<sourceDesc>
				<listWit>
					<witness xml:id="P1">Paris, BnF lat. 16408</witness>
					<witness xml:id="P2">Paris, BnF lat. 16409</witness>
				</listWit>
				<listObject>
					<object corresp="#P1">
						<objectIdentifier>
							<objectName>Paris, BnF lat. 16408</objectName>
						</objectIdentifier>
						<ab type="meta" subtype="label">BnF. Département des Manuscrits. Latin 16408</ab>
						<ab type="meta" subtype="attribution">Bibliothèque nationale de France</ab>
						<ab type="meta" subtype="license">https://gallica.bnf.fr/html/und/conditions-dutilisation-des-contenus-de-gallica</ab>
						<ab type="meta" subtype="logo">https://gallica.bnf.fr/mbImage/logos/logo-bnf.png</ab>
						<ab type="meta" subtype="related">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52514617v</ab>
						<ab type="meta" subtype="description">Questions de théologie et notes diverses dans lesquelles figurent Amand de Valenciennes et beaucoup de professeurs de Paris.</ab>
					</object>
					<object corresp="#P2">
						<objectIdentifier>
							<objectName>Paris, BnF lat. 16409</objectName>
						</objectIdentifier>
						<ab type="meta" subtype="label">BnF. Département des Manuscrits. Latin 16409</ab>
						<ab type="meta" subtype="attribution">Bibliothèque nationale de France</ab>
						<ab type="meta" subtype="license">https://gallica.bnf.fr/html/und/conditions-dutilisation-des-contenus-de-gallica</ab>
						<ab type="meta" subtype="logo">https://gallica.bnf.fr/mbImage/logos/logo-bnf.png</ab>
						<ab type="meta" subtype="related">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52514430s</ab>
						<ab type="meta" subtype="description">Thèses théologiques, paraissant avoir été recueillies à Paris par Thomas de Cracovie.</ab>
					</object>
				</listObject>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<encodingDesc>
			<variantEncoding method="double-end-point" location="internal"/>
		</encodingDesc>
	</teiHeader>
	<text xml:lang="la">
		<body>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="75r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f164/full/full/0/native.jpg"/><cb ed="#P2" n="122r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f259/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn1"/>Protestatis, excusatis specialibus, ad questionem difficilem faciliter respondendo<app from="#afn1"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>.
				Utrum quis possit simul peccare venialiter et mereri vitam eternam
				Arguitur<app><rdg type="add. in marg. a. m." wit="#P2">Bredwardino haec trivium † in tabula pag 100</rdg></app> primo quod sic cum merito vite eterne potest coniungi aliquid displicens Deo vel potens displicere, igitur questio vera. Consequentia nota, antecedens est <name>Anselmus</name> in suis <title>Meditationibus</title> dicens: „terret me vita, namque diligenter discussa” <anchor xml:id="afn3"/>aut peccatum est, aut sterilitas<app from="#afn3"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, et infra, „si quis fructus in ea videtur, sic est aut simulatum, aut imperfectum, aut<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">aa</witDetail></app> alico modo corruptum, ut possit aut non placere, aut displicere Deo<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">pro quolibet dicendo vide omnia premissa et que occurent; pro et contra</rdg><witDetail type="add. in marg. sed del." wit="#P1">cuilibet puncto suum premisso</witDetail></app>”. 
				Ad oppositum ex dicto Salvatoris Matth. 6: <q type="biblical">nemo potest duobus dominis servire</q>, ubi <title>Glossa</title>: „non simul poterit quis in celo et in terra thesaurisare et virtutibus, et viciis <anchor xml:id="afn7"/>deservire<app from="#afn7"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app>, quia regnum Dei et dyaboli discordant inter se, nemo potest in utroque simul militare”, ex hiis etc. 
				In primis premitto quamdam singularem <anchor xml:id="afn8"/>excusationem<app from="#afn8"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> de hac responsione, significans omnibus quod habet non voluntarie suscepi. Scio enim et certus teste michi conscientia quod in hoc venerabili <cb ed="#P2" n="122v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f260/full/full/0/native.jpg"/> collegio nedum vis, ymo nec semel sufficio respondere. Sed involuntarie et coacte, <anchor xml:id="afn9"/>ut multi sciunt<app from="#afn9"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> etc. Fecique diligentiam, ideo Deum generaliter, tamen cordialiter, in hac presenti responsione me haberem excusare propter quattuor que formande, scilicet<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">super † tot et tantis vias re* specialiter de hoc collatio quorum non sum dignus</rdg></app>:
				<anchor xml:id="afn11"/>Primo<app from="#afn11"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>, vestri et aliorum etc. <anchor xml:id="afn12"/>convenientem<app from="#afn12"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> ac potentem indaginem.
				Secundo<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">meorum</witDetail></app>, in meam mentem sepe cadentem caliginem.
				Tertio, proposite conclusionis latentem voraginem. 
				Quarto<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">auditorum predicte</witDetail></app>, ex superhabiti presentis collationis clarentem compaginem.
				Protestor quod non dicam contra scripturas canonicas, censuras catholicas <anchor xml:id="afn15fn16"/>rasuras<app from="#afn15fn16"><witDetail type="sed coni." wit="#P1 #P2">arsuras</witDetail><witDetail type="p. c. sup. lin." wit="#P1"/></app>, scolasticos bonos mores etc<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">que non valet</rdg></app>. Hiis peractis dividitur questio in tria dubia ut ex forma questionis clare patet. Pro primo dubio premittendum quid sit peccatum<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">Augustinus 22 <title>Contra Faustum</title> vel peccare est agere contra rectam rationem seu contra illud quod agendum est secundum rectam rationem. Hanc probat</witDetail></app>. 
				Magister <name>Gregorius</name> adducendo auctoritatem <name>Augustini</name>, <title>Contra Faustum</title>, peccatum est „dictum vel factum, vel concupitum <anchor xml:id="afn19"/>aliquid<app from="#afn19"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, vel supple obmissum, contra legem eternam”. Et subdit quod „lex eterna <anchor xml:id="afn20"/>est<app from="#afn20"><witDetail type="iter." wit="#P2"/></app> divina ratio vel voluntas Dei ordinem naturalem servari iubens, perturbari vetans”. Et <name>Ambrosius</name> ut allegat <name>Magister</name>, libro 2, distinctione 5, „quid est peccatum nisi privatio legis divine et celestium inobedientia mandatorum?” Et infra: „non enim consisteret peccatum si interdictio non fuisset”. Iuxta illud <name>Apostoli</name> Rom. 4: <q type="biblical">ubi non est lex, ibi non est prevaricatio</q>. Patet ratione, nam si nulla foret lex, nulla foret obligatio, si nulla foret obligatio, nichil esset debitum fieri, vel indebitum fieri<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">vel</witDetail></app>, seu debitum non fieri et, si sic, nichil indebite fieret, vel indebite non fieret accipiendo indebite privative, et per consequens de primo ad ultimum nullum esset peccatum seu mortalis defectus. 
				Est igitur omnis mortalis defectus contra aliquam legem et non solum contra legem, ymo contra legem eternam, et per consequens peccatum veniale de quo querit questio erit contra legem eternam, vel <anchor xml:id="afn22"/>erit<app from="#afn22"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> eterne legis prevaricatio. Communiter cum mortali, sed per quam differentiam <anchor xml:id="afn23"/>intrinsecam aut extrinsecam<app from="#afn23"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ulterius sufficienter dividatur a<app><rdg type="add. in marg." wit="#P2">mortali non bene</rdg><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">sufficienter</witDetail></app> <cb ed="#P2" n="123r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f261/full/full/0/native.jpg"/> mortali non bene potest inveniri, nec mirum. Nam <name>Augustini</name> <title>De natura boni</title>, capitulo 31: „quanta et qualis pena, quante et quali culpe debeatur, divini est iudicii, non humani”. <anchor xml:id="afn26"/>Describitur<app from="#afn26"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> tamen vulgariter <anchor xml:id="afn27fn28"/>a posteriori<app from="#afn27fn28"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/><rdg type="om." wit="#P2"/></app> et communiter peccatum veniale cui debetur tantum pena temporalis, <anchor xml:id="afn29"/>vel non eterna debetur<app from="#afn29"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> mortale cui debetur pena eterna, vel quod est dignum pena eterna, et carentia gratie in presenti, non enim est nisi duplex vita qua <anchor xml:id="afn30"/>privari<app from="#afn30"><witDetail type="a. c." wit="#P1">privatur</witDetail></app> <anchor xml:id="afn31"/>potest<app from="#afn31"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> creatura rationalis. 
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="75v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f165/full/full/0/native.jpg"/> Hiis premissis sit hec prima conclusio nulla eterne legis trangressio possibilis viatori est ex aliqua sibi intrinseca circumstantia venialis, sed si aliqua sit talis, hec est ex divina lege misericorditer obligante<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">nam</witDetail></app><app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">prima conclusio</rdg></app>. Probatur nam nulla<app><rdg type="add." wit="#P2">est</rdg></app> talis transgressio sive sit inordinata dilectio creature usque ad contemptum Dei sive conversio ad creaturam cum aversione a Deo repugnant<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">et esto quod repugnarent ut habitum diligendi non totum corrumpunt sed remitterent</rdg></app> formaliter habituali <anchor xml:id="afn36"/>caritati<app from="#afn36"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app>, <anchor xml:id="afn37"/>quia nec eterne predestinationi<app from="#afn37"><rdg type="om." wit="#P2"/></app> cum sit infusa<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">caritatis</witDetail></app><app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">per multitudinem propositionum ex se descendentium quarum finales sint pro corolariis</rdg></app>. 
				<del>Et quamvis talia sint incompossibilia predilectioni super omnia cum ad illam non pro semper quamvis semper sub pena mortalis talis creatura obligetur possent talia in esse creature absque predictione habitualis caritatis</del>. 
				Quod igitur talia repugnent caritati habituali <anchor xml:id="afn40fn41"/>electi<app from="#afn40fn41"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/><rdg wit="#P2">electa</rdg></app> ex Dei liberrima voluntate ad perditionem caritatis <anchor xml:id="afn42"/>pro<app from="#afn42"><witDetail type="a. c." wit="#P1">quod</witDetail></app> hiis obligante. Per igitur repugnare caritati non dicitur aliquod peccatum mortale, nec per consequens per esse compossibile cum caritate veniale<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">et si hoc adhuc Dei voluntate est et de imputatione ad penam eodem modo a Deo liberrima voluntate est</witDetail></app>.
				Probatur igitur conclusio, nam nec compossibilitas cum gratia, nec debitum pene <anchor xml:id="afn44"/>temporalis<app from="#afn44"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> est nisi a Dei voluntate etc. Deduc nam ab eodem incompossibilitas mortalis et compossibilitas venialis. Item preceptum datum de non faciendo A quod est veniale obligat et tantum potest se sola obligare lex eterna, igitur quod non sic sit est ex misericordia<app><witDetail type="add. in marg. sed del." wit="#P1">prima conclusio</witDetail></app>.
				Vel aliter<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">sicut diversis specie mortalibus</rdg></app> ex predictis quod huius incompossibilitas talium mortalium cum vita spirituali est a divina iustitia pro tali transgressione legis sue vitam aufferente et quandoque pro hiis ad penam <anchor xml:id="afn47"/>eternam<app from="#afn47"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> obligante, sed quod non sic faciat pro qualibet huius transgressione est ex eiusdem misericordia <anchor xml:id="afn48"/>sit<app from="#afn48"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> relaxante <anchor xml:id="afn49"/>huius lege misericorditer obligante<app from="#afn49"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> cum hoc iuste posset facere non obstante modicitate peccati, <name>Anselmus</name> forsan etc.: „forsitan parvum putas aliquod peccatum utinam districtus iudex parvum putaret, set heu nunquam omne peccator per prevaricationem Deum inhonorat, quod ergo peccatum audebit peccator dicere parvum. <cb ed="#P2" n="123v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f262/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn50"/>Et iterum ipse te iudicabit ad cuius contumeliam spectat quidquid inobediens, alias”, loquitur peccatori<app from="#afn50"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>. Item preceptum <anchor xml:id="afn51"/>etc.<app from="#afn51"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>, ut supra tangitur, coloretur. 
				Ex hiis infertur quod quelibet <anchor xml:id="afn52fn53"/>eterne<app from="#afn52fn53"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/><rdg type="om." wit="#P2"/></app> transgressio possibilis in electo quantumcumque <anchor xml:id="afn54fn55"/>ita talis immediate<app from="#afn54fn55"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/><rdg type="om." wit="#P2"/></app> de lege <anchor xml:id="afn56"/>seu<app from="#afn56"><rdg wit="#P2">se</rdg></app> divino statuto sit incompossibilis caritati, potest tamen dici quodammodo transgressio venialis. Probatur nam <anchor xml:id="afn57"/>pro<app from="#afn57"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> nullo <anchor xml:id="afn58"/>tali<app from="#afn58"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> <anchor xml:id="afn59"/>quis<app from="#afn59"><witDetail type="a. c." wit="#P1">debetur</witDetail></app> <anchor xml:id="afn60"/>ad<app from="#afn60"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> penam eternam<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">vel*</witDetail></app> <anchor xml:id="afn62"/>obligatur<app from="#afn62"><witDetail type="in marg." wit="#P1"/></app>, sed tantum <anchor xml:id="afn63fn64"/>temporalis<app from="#afn63fn64"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/><rdg wit="#P2">ad temporalem</rdg></app>. Probatur nam peccato mortali presciti noviter <anchor xml:id="afn65"/>remisso<app from="#afn65"><rdg wit="#P2">remissio</rdg></app> per penitentiam, vel electi si † noviter <anchor xml:id="afn66"/>per falsam ymaginationem<app from="#afn66"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> sibi remitteretur per Dei velle novum nullo modo amplius <anchor xml:id="afn69"/><anchor xml:id="afn67"/>vel talis<app from="#afn67"><witDetail type="a. c." wit="#P1">debetur</witDetail></app> nullatenus <anchor xml:id="afn68"/>amplius<app from="#afn68"><rdg type="om." wit="#P2"/></app> pro illo<app><rdg type="add." wit="#P2">ad</rdg></app><app from="#afn69"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> <anchor xml:id="afn71"/>penam<app from="#afn71"><witDetail type="a. c." wit="#P1">pena</witDetail></app> eternam et hoc, quia Deus remisisset sibi illam, nec illam amplius sibi vellet, sed non plus vult aut<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">bene</witDetail></app> umquam, aut volet <anchor xml:id="afn73"/>inferior<app from="#afn73"><rdg wit="#P2">infertur</rdg></app> peccato <anchor xml:id="afn74"/>qualicumque<app from="#afn74"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> electi talem penam, <anchor xml:id="afn75"/>igitur<app from="#afn75"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>. Patet totum ex immutabilitate divine volutionis aliter posset. Nec mirum quoniam eis omnia cooperantur in bonum<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">primum corollarium</rdg></app>. 
				Infertur ulterius <anchor xml:id="afn77"/>ex eisdem<app from="#afn77"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> quod aliqua eterne legis transgressio possibilis in <anchor xml:id="afn78"/>prescito<app from="#afn78"><rdg wit="#P2">prescripto</rdg></app> que secundum legem currentem est compossibilis caritati, <anchor xml:id="afn79"/>et per consequens venialis<app from="#afn79"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, potest dici quodammodo mortalis. Patet de veniali vel venialibus in quibus sine temporali remissione et mortali <anchor xml:id="afn80"/>decedit<app from="#afn80"><rdg wit="#P2">decedat</rdg></app> ipse prescitus de quo vel quibus aliqui doctores <anchor xml:id="afn81"/>tenent probabiliter<app from="#afn81"><rdg wit="#P2">tenere probantur</rdg></app> etc. De quibus videtur loqui <name>Anselmus:</name> „cum dicit in illa die exigetur a te usque ad ictum oculi omne tempus vivendi tibi impensum qualiter fuerit expensum tunc quippe condempnabitur quidquid fuerit inventum in te operis<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">otii</witDetail></app> vel otii sermonis, vel silentii usque ad minimam cogitationem, etiam quod vixisti si non fuerit ad voluntatem Dei directum”. Et Salvator in <title>Evangelio</title> dicit quod presciti <q type="biblical">de omni verbo otioso in die iudicii</q>. Et per consequens pena eterna dabitur, quia illa est finalis sententia<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">ill</witDetail></app> <anchor xml:id="afn84"/>illis<app from="#afn84"><rdg wit="#P2">illius</rdg></app> discusionis <q type="biblical">ite maledicti</q>. Ex hiis patet illata conclusio quod quodammodo est mortalis et fuit dum fiebat, nam tunc et ab eterno Deus sibi volebat penam eternam, et per consequens erat digna pena eterna, et tamen compossibilis caritati etc<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">secundum corollarium</rdg></app>. 
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="76r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f166/full/full/0/native.jpg"/> non oportet quid nominis premittere demereri, quia ex dicendis satis patebit. 
				Secunda conclusio principalis: nulla eterne legis inpletio possibilis<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">v</witDetail></app> viatori est in eternum premium iuste commutabilis seu eiusdem condigne meritoria, sed, <anchor xml:id="afn87"/>si aliqua sit talis hoc<app from="#afn87"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, tantum ex Dei gratissima voluntate liberaliter acceptante. 
				<cb ed="#P2" n="124r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f263/full/full/0/native.jpg"/> In <title>Evangelio</title>: <q type="biblical">cum feceritis, inquit, omnia que precepta sunt vobis</q> etc., <name>Apostolus</name>: <q type="biblical">non sunt condigne passiones huius</q><title>.</title> Hec conclusio probatur<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">ex</witDetail></app> <anchor xml:id="afn89"/>ratione infra<app from="#afn89"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ex <anchor xml:id="afn90"/>hoc<app from="#afn90"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app>. Nam Deus universa dona tribuit pure gratis, nam dare pure gratis in uno quoque datore quam vendere, et non datori perfectissimo, qualis est Deus absque dubio tribuendum. Et sic gratissime predestinat ad gloriam et gratissime, per consequens, eam confert. Nec merita eius voluntatem alico modo ad hoc monent<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">de mereri tertio Christi Bredwardinus et Ripa</rdg></app>.
				Ex hac conclusione infertur quod non propter merita loquendo proprie confert gloriam, set potius econtra. Meritum enim in nullo genere est causa premii, nec materialis, nec formalis, nam talis manet cum creato, nec efficiens, quia illa et suis effectis simul sunt et non sunt, nec finalis, nam potius est econtra. Unde<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">etiam</witDetail></app> in multis quos gratissime predestinavit ad gloriam gratissime ordinavit precedere quedam bona opera post que dabit huius gloriam. Et idem si dicatur per merita vel propter non<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">d</witDetail></app> denotat, nisi huius ordinem a Deo liberrime institutum<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">arguunt aliqui quid est mereri</rdg></app>. Unde ut ponit actor <title>De causa Dei</title> aliter se habet legislator creatus et increatus in retribuendo, nam creatus legislator, puta homo, primo promulgat legem per quam <anchor xml:id="afn95"/>certum<app from="#afn95"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> premium, certo merito corespondet et ante meritum manet indeterminatus ad hunc vel ad illum, sed post per meritum determinatur. Sed Deus ex se solo semper eque determinare vult et nult, quecumque vult et nult, sicut patet Rom. 9, de Iacob et Esau. Nec volita sua posuit in contingentia causarum secundarum. Hec non assertive. 
				<anchor xml:id="afn99"/><del>Sequitur ulterius ex nulla actuatione mentis per gratiam creatam aut increatam ac eiusdem </del><anchor xml:id="afn97"/><anchor xml:id="afn96"/><del>causalitate<app from="#afn96"><witDetail type="a. c." wit="#P1">activitate</witDetail></app> respectu actus<app from="#afn97"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> per modum forme habitualis nulla dignitas ad premium consurgit in actu, sed solum ex conformitate ad legem eternam consurgit dignitas habitualis ex actuali acceptatione <anchor xml:id="afn98"/>divine<app from="#afn98"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> consurgit actualis</del><app from="#afn99"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>. 
				 Sequitur ulterius ex principali conclusione quod prescitus per nullum actum suum est absolute dignus eterno premio. Probatur, quia non vult Deus ipsum<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">esse dignum tali premio habere</witDetail></app> tale premium, nec esse habiturum modo hic honore non est dignus nisi quem rex voluerit honorare. Nec vult ipsum esse dignum tali premio, quia, si sit, tunc hoc eternaliter voluit atque volet, et non datur, nec dabitur, igitur, iniuste cum eo agitur, <cb ed="#P2" n="124v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f264/full/full/0/native.jpg"/> vel agetur. Et sic sequitur prescitos nunquam fuisse <anchor xml:id="afn101"/>absolute<app from="#afn101"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> dignos vita eterna iuxta illud Ps. non enim <q type="biblical">qui operantur iniquitatem in viis tuis ambulaverunt</q><app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">de prescito</rdg></app>. Patet ex conclusione, quia nec electi fuerint digni, nisi ex eterno Dei beneplacito. 
				Quid igitur vult Deus circa prescitum bene operantem. Dicitur primo quod complacet simplice complacentia in actu suo bono. Secundo, vult ipsum esse iustum et bene fieri <anchor xml:id="afn103"/>et in hoc sit conformiter sue regule<app from="#afn103"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>. Vult etiam ipsum fieri efficaciter, sed istud <anchor xml:id="afn104"/>velle<app from="#afn104"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> est inpertinens. Vult etiam ipsum esse dignificabilem et possibilem esse dignum. Vult etiam quod esset dignus si perseveranter fieret, <anchor xml:id="afn105"/>et si hoc sit ipsum esse meritorium quoquo modo vult ipsum esse meritorium<app from="#afn105"><witDetail type="in marg. inf." wit="#P1"/></app>. Si hoc significabile ponatur volubile et voluntas Dei circa quodlibet habere actum, vel secundum alios vellet, si perseveranter fieret, et hoc nullum actum importat. Et hoc vel aliquod horum sufficit ad ipsum secundum quid agere meritorie. 
				Hec aut aliqua ex hiis possunt ex secunda conclusione inferri. 
				Ex dictis supra de merito † inferri potest quod illa auctoritas vel diffinitio de spe qua dicitur, quod est certa expectatio finite glorie ex meritis et gratia proveniens glosanda propter ly „certa” et propter „ex meritis”, quia non ex operibus etc. 
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="76v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f167/full/full/0/native.jpg"/> Tertia conclusio principalis nulla eterne legis transgressio ad premium, nec eiusdem inpletio ad supplicium a Deo iuste poterunt inputari qualitercumque eiusdem omnipotentia dispensante, id est Deus. 
				Hoc enim etsi prima fronte non videatur eiusdem omnipotentie, ut <anchor xml:id="afn106"/>potentia<app from="#afn106"><rdg wit="#P2">potentie</rdg></app> est repugnare, repugnat tamen eidem ex necessaria concomitantia ad eiusdem iustissimam equitatem ad quam non pertinere potest reddere bona pro malis aut etiam econverso. Probari potest ratione, nam esset repugnantia in actibus divinis, scilicet<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P2">eternis l</witDetail></app> eterne legis et acceptationis. 
				Patet ex <title>Scriptura</title>, Gen. 19 de iusto Loth servando a subversione nimie dicitur: <q type="biblical">non possum quidquam facere</q>, donec illo introeat super quo <name>Augustinus</name> et recitatur <anchor xml:id="afn108"/>1 <title>Sententiarum</title><app from="#afn108"><witDetail type="iter." wit="#P2"/></app>, distinctione 43: <cb ed="#P2" n="125r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f265/full/full/0/native.jpg"/> „non posse utique dixit quod poterat per potentiam, sed non per iustitiam”, scilicet dampnare pro actu non malo.
				Et in <title>Evangelio</title>: <q type="biblical">super illo verbo facilius est camelum intrare per foramen acus quam divitem</q> etc. Dicit quod divitem, supple actu concupiscentem, mortaliter divitias potest quidem Deus salvare de potentia, sed non de iustitia salvare, scilicet pro huius concupiscentia.
				Ex hac conclusione sequitur quod nulla viatoris possibilis actio potest esse eterne legis transgressio venialis et eiusdem inpletio salutaris. 
				Ex hac ulterius sequitur conclusio responsiva ad quesitum quod quamvis diversis actionibus sit aliquem possibile <anchor xml:id="afn109"/>mereri<app from="#afn109"><rdg type="om." wit="#P2"/></app> venialiter et mereri vitam eternam, nullatenus tamen hoc est possibile per eundem. Patet ex dictis una pars. <anchor xml:id="afn110"/>Ad rationem in oppositionem, vel rationes<app from="#afn110"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>. 
				Probetur secunda conclusio auctoritate ibidem allegata et ratione, quia si oppositum conclusionis ex <anchor xml:id="afn111"/>assistentia<app from="#afn111"><witDetail type="a. c." wit="#P1">actuatione</witDetail></app> Spiritus Sancti per forem habitualis talem actum principiantis et facientis illum esse eque bonum in esse meriti etc. 
				Sed hoc non nec coefficentia Trinitatis aut eiusdem speciali influentia ad actum aliquem ille actus efficitur aliquantus in esse meriti<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">quecumque spiritu Dei aguntur hii filii Dei si filii</rdg></app>. Nec ex unione ypostatica alicuius persone divine ad aliquam naturam merentem efficitur, etsi aliqua dignitas in esse meriti. Et tamen ista visio videtur maxima possibilis<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">saltem</witDetail></app> maior unio formali accidentali, habituali meriti quidquid sit de essentiali. Item ista unio et actuatio persone Spiritus Sancti, ymo Dei, aliter quam in genere cause efficientis et extrinsece <anchor xml:id="afn114fn115"/>et correspondenter premii essentialis<app from="#afn114fn115"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/><rdg type="om." wit="#P2"/></app> a maiore parte catholicorum doctorum ponitur impossibilis, et per consequens non videtur operari ad dignitatem actuum talium etc.
				Primum corollarium unde illatum, videlicet quod non propter merita etc. Patet aliter, nam Deus prius natura predestinat et vult alicui dare gloriam quam vult dare merita<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">ut</witDetail></app>. Et ideo, quia vult dare gloriam, vult dare merita, et est ordo iste in volitis, non in actu, vel actibus divinis. Et per consequens, dat merita propter gloriam. Ad <anchor xml:id="afn117"/>quam<app from="#afn117"><witDetail type="a. c." wit="#P1">quod</witDetail></app> ut ad finem illos ordinat libere. Et ex hoc solo dicuntur meritorii. <cb ed="#P2" n="125v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f266/full/full/0/native.jpg"/> Unde et secundum hoc videtur sequi quod potest dare gloriam, ymo daret, etiamsi non daret merita, quia prius natura etc. Hec premittende et alia, etiam et finis huius. 
				 
				<cb ed="#P1" n="77r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f168/full/full/0/native.jpg"/> <anchor xml:id="afn129"/><del>De novitate mundi, causa, libertas divine voluntatis</del>
				
					<del>In iustis necessariis vel necesse divina ratio est <anchor xml:id="afn118"/>prior<app from="#afn118"><witDetail type="a. c." wit="#P1">prius</witDetail></app> regula incontinenter iustis divina voluntas, si actus <anchor xml:id="afn119"/>aliquid fieri<app from="#afn119"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> imperandi <anchor xml:id="afn120"/>ad actum<app from="#afn120"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> et enuntiandi aliquid esse fiendum, aliquid addat. Dicetur quod Deus, <anchor xml:id="afn121"/>illud quod non imperat<app from="#afn121"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>, potest imperare, set non noviter<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">scilicet pio</witDetail></app> intrinsece omnino, sicut de velle efficaci, sed non est idem oppositum etc<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">evocabilia Bredwardinus in libro <title>Causa</title> reprobat articuli parum errorem philosophorum</rdg></app>.</del>
				
				
					<del>Perfice de excellentia divine voluntatis et quomodo ipsa est primum principium omnium, et difficultatum omnium inexpugnabile solutionum, de erroribus philosophorum et hereticorum quomodo prophete et sancti omnia resolvunt potissime dicendum et de ovibus ecclesiasticis etc. Multa considera et perfice. </del>
				
				
					<del>De separatione, inherentia et constitutione anime rationalis a corpore cum ipsa independens sit a quacumque complexionali dispositione <anchor xml:id="afn124"/>etc<app from="#afn124"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app>. </del>
				
				
					<del>De immutatione intellectus immaterialis essentie a forma materiali in fantasia, sed faciente etc<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">placuit * philosophorum et</rdg></app>.</del>
				
				
					<del>De eternitate spirituum temporaliter productorum. <name>Plato</name> de diis in <title>Timeo</title>. Consimiliter multa.</del>
				
				
					<del>De eque indispositis <q type="biblical">non est</q> <q type="biblical">volentis neque currentis ly </q>‚Iacob et Esau<app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">concordantie de * Biblia</rdg></app>’. </del>
				
				<del>De malorum prosperitate et bonorum adversitate Esdras, <title>Iob</title>: <q type="biblical">Dominus dedit etc</q>.</del><app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">et dicta extranea</rdg></app> 
				
					<del>De Turis et Sydonis et Iudeis: <q type="biblical">si in Tyro et Sydono</q><app><rdg type="add. in marg." wit="#P1">dabi nullus dubitat etc. quibusdam dari quibusdam * et similibus</rdg></app>. </del>
				
				<del>De ignorantibus invincibiliter fidem rectam de betula etc. et nullus parum</del><app from="#afn129"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>. 
				Iuxta supra tactas difficultates formetur titulus talis: utrum creata voluntas possit divine de meritorie difformare seu etiam conformare aut aliter.
				Divina voluntas circa actum <anchor xml:id="afn130"/>presciti<app from="#afn130"><witDetail type="a. c." wit="#P1">prescitorum</witDetail></app> bonum etiam ex gratia precedentem nullum actum vel volendi habet questio si velit determinante pro illo tali formaliter dare vitam eternam, hoc <anchor xml:id="afn131"/>deduci<app from="#afn131"><witDetail type="a. c." wit="#P1">deducatur</witDetail></app> potest faciliter. 
				Divina voluntas circa idem nullum actum conditionatum habet. Patet, quia de quacumque conditione sub qua posset ymaginari velle isti dare vitam eternam pro tali actu determinate, ymo determinatissima novit illam an illa ponetur in esse. Patet satis. 
				Ex hoc ulterius sequitur quod non habet tale velle quo actualiter velit isti dare vitam eternam si perseveret. Licet forsan verum sit dicere quod si perseveraret daret <anchor xml:id="afn132"/>sibi<app from="#afn132"><witDetail type="sup. lin." wit="#P2"/></app> vitam eternam ac per hoc nunc vellet sibi dare vitam eternam et eternaliter voluisset, vel forsan conversa conditionalis ac causalis vera foret. 
				Ex hiis patet ulterius quod non bene occurit qualiter talis actus sit meritorius, nisi quia si perseveraret in illo etc., vel quia actus omnino consimiles de facto secundum legem statutam et currentem in predestinato acceptatur <anchor xml:id="afn133"/>gratis<app from="#afn133"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> ad eternum premium. 
				Ex conclusione patet quod huius actus nec habet intrinsecam, nec extrinsecam ad premium actualem dignitatis. Non primum, quia nullus actus etiam predestinati hoc habet, nec secundum ex conclusione. Habet tamen aptitudinalem dignitatis extrinsecam, quia aptus est acceptari, et quia Deus aptus est acceptare<app><rdg type="add. in marg. inf." wit="#P1">vide adhuc *</rdg></app>. 
			</div>
			<div>
				<cb ed="#P1" n="77v" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514617v/f169/full/full/0/native.jpg"/> De peccato seu demerito et merito collecta sunt hec<app><rdg type="add. in marg. sup." wit="#P1">de transgressionibus et inpletionibus legis eterne meritis ac demeritis creature</rdg></app>. 
				Ex predictis patet quod lex eterna non <anchor xml:id="afn136"/>censet<app from="#afn136"><rdg wit="#P2">causet</rdg></app> actum presciti esse dignum actualiter vita eterna, nec eius efficax voluntas hoc vult, quamvis velit ipsum esse iustum, et benefactum, et acceptabilem, et dignificabilem, et sibi similem in predestinato de facto dignificet.
				De causalibus et divina specialiter alia proposita tangere de imposibiliis etc.
				Pro nunc non vis uti, <cb ed="#P2" n="126r" facs="https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b52514430s/f267/full/full/0/native.jpg"/> nisi tribus conditionibus quas evidens in esse divine voluntati, scilicet actualitas, immutabilitas, libertas, et continua, et sique sunt alie. 
				Contra auctorem <title>De causa Dei</title> actualitas divine voluntatis non est ymaginanda quod ipsa quidquid potest velle actualiter velit<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">sed</witDetail></app>, nam actum mundum potest velle esse, sed per hoc quod nichil potest incipere velle etc. 
				 Cum divina voluntas intrinsece sit liberrima ad extra, tunc ex ipsa nulla est necessitas et quidquid antecedenter et causaliter vult esse <anchor xml:id="afn138"/>cum<app from="#afn138"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> contingenter sic velit contingenter est, et ideo pro velle non est causa necessitatis aut impossibilitatis, aut etiam possibilitatis<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">quidquid sit de s</witDetail></app>, sed forsan aliunde. Et ideo talia dicitur velle voluntate consequenti, <anchor xml:id="afn140"/>seu<app from="#afn140"><witDetail type="p. c." wit="#P1"/></app> talia dicuntur esse volita priora volutione Dei circa illa. 
				Ex quo videtur talia sequi vel omnino nichil esse, nec habere causam, nec indigere <anchor xml:id="afn141"/>volutione<app from="#afn141"><rdg type="om." wit="#P2"/></app> vel Deum non velle illa, nec causare aut ipsa esse, aut saltem aliqua ipsorum esse Deum etc<app><witDetail type="add. sed del." wit="#P1">hec et hiis necessaria vide</witDetail></app>. 
				Incipe sic: 
				quelibet moralis deordinatio est alicuius legis <anchor xml:id="afn143"/>recte<app from="#afn143"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/></app> transgressio; 
				quelibet recte legis transgressio est eterne disgressio; 
				quelibet talis est imputabilis iuste ad eternum supplicium; 
				quod aliqua talis de facto non sic imputetur est ex sola lege misericorditer obligante et reliqua que cogitati et occurent. 
				Deus vult A seu complacet in A. Deus vult esse. Deus vult A esse iustum seu debitum fieri. 
				Deus vult A esse dignum premio. Deus vult A quod A dari premium hii actus seu hec volita non se necesse influerunt. Tamen de ultimis dubium contra <name>Ripam</name>. Nam non stat actum esse dignum et <anchor xml:id="afn144"/>pro ipso<app from="#afn144"><witDetail type="a. c." wit="#P1">scilicet Dei</witDetail></app>, nec nunc alias dandum premium etc. 
				Titulus an divina voluntas sit totalis ratio cuius meriti ac demeriti creature etc. aut aliter.
				De actibus divinis nichilominus, nisi ex nostris consimilia sibi attribuentes qualia in nobis experimur vel oppinamur remota omni imperfectione. Ex hoc multa, <anchor xml:id="afn145fn146"/>scilicet<app from="#afn145fn146"><witDetail type="sup. lin." wit="#P1"/><rdg type="om." wit="#P2"/></app> de velle conditionato de immutabilitate etc., que occurrent. 
				<anchor xml:id="afn147"/>Si vellet propter merita esset imperfectionis, quia maneret videre Trinitas ut humana etc. 
				An in Deo sit aliquis talis actus quo velit determinare fieri esse dignum, scilicet perseveranter fieret aut similis de hoc † pro non. <del>Psalmus sic dixerat</del>. 
				Vide adhuc plura notabilia<app from="#afn147"><rdg type="om." wit="#P2"/></app>. 
			</div>
		</body>
	</text>
</TEI>

Project NOTA Database

Utrum quis possit simul peccare venialiter et mereri vitam eternam Edition

Project NOTA